Maðurinn sem bjargaði 669 börnum frá nasistum

Nicholas Wint­on bjarg­aði 669 börn­um frá Prag ár­ið 1939 rétt áð­ur en seinni heimstyjöld­in hófst. Þau voru flest af gyð­inga­ætt­um. Þrátt fyr­ir að hafa bjarg­að þess­um fjölda barna tal­aði Wint­on aldrei um af­rek­ið og hans að­komu í að­gerð­un­um.

Maðurinn sem bjargaði 669 börnum frá nasistum
Nicholas Winton bjargaði 669 börnum frá Prag árið 1939. Mynd: Skjáskot

Í febrúar árið 1988 sat Vera Gissing með tárin í augunum í myndveri BBC TW þegar hún var kynnt fyrir Nicholas Winton, manninum sem bjargaði lífi hennar. Sagan af því hvernig Winton skipulagði björgun 669 barna frá Prag er sögð í leiknu myndinni One life. Í tilefni hennar sagði BBC frá stundinni þegar Winton hitti Veru Gissing, 49 árum eftir að hann bjargaði henni og systur hennar frá Prag.

Þegar Gissing var 10 ára gömul flúði hún ásamt 15 ára systur sinni, Evu Diamantová, frá Prag með lest sem hefur verið kölluð „Kindertransport.“ Í lestinni voru mörg hundruð börn af gyðingaættum. Lestin flutti börnin til Bretlands frá Prag þar sem nasistar höfðu tekið yfir borgina nokkrum mánuðum áður en seinni heimsstyrjöldin hófst. 

„Ég gleymi aldrei stundinni þegar ég veifaði bless til foreldra minna og varð skyndilega hrædd þegar ég sá hræðsluna í svip foreldra minna sem voru með útgrátin augu. Það voru þýskir hermenn alls staðar í kringum okkur,“ sagði Vera. Hún sá foreldra sína aldrei aftur. 

Heimurinn hefði mögulega aldrei heyrt sögu Wintons ef konan hans hefði ekki rekist á skjalatösku hans upp á háalofti á heimili þeirra í Maidenhead í Bretlandi. Í töskunni var úrklippubók með nöfnum og myndum barnanna sem Winton aðstoðaði við að bjarga frá Prag.

Winton var sjálfur af gyðingaættum en foreldrar hans höfðu skýrt hann í ensku biskupskirkjunni til að vera meiri hluti af breska samfélaginu. 

Fann sig knúinn til að hjálpa

Winton vann í fullu starfi sem verðbréfamiðlari og var sósíalisti með áhuga á alþjóðamálum. Árið 1938 gerði Winton sér grein fyrir, í gegnum fjölskyldutengingar sínar, þeirri hættu sem steðjaði að gyðingafjölskildum á hernumdum svæðum nasista. Í gegnum vin sinn Martin Blake, sem var einnig sósíalisti, ferðaðist Winton til Prag til að hjálpa flóttamönnum. 

Þegar hann kom til Prag tók á móti honum hryllingur. Borgin fylltist hratt af fólki sem var á flótta undan nasistum, mörg hver af gyðingaættum, frá Þýskalandi, Austurríki, Súdetalandi og hluta af Tékkóslóvakíu sem Hitler hafði innlimað. Flóttamennirnir bjuggu við ömurlegar aðstæður í yfirfullum búðum. Veturinn var fram undan og áttu þeir nú þegar erfitt með að halda sér á lífi. 

Winton var sérstaklega í uppnámi vegna neyð barnanna og ákvað að það þyrfti að gera eitthvað til að bjarga þeim. Þannig hófst björgunaraðgerðin sem var þekkt sem Czech Kindertransport“ eða Tékkneski barnafluttningurinn. 

Skráði niður nöfnin

Björgunaraðgerðirnar voru upphaflega skipulagðar á hótel herbergi á Evrópska hótelinu í Prag. Ásamt Winton voru það samstarfsfélagar hans Martin Blake, Doreen Warriner og Trevor Chadwick sem komu að björgunaraðgerðunum. Winton byrjaði á að skrá niður nöfn fjölskyldnanna sem hann ræddi við sem nauðsynlega þurftu að koma börnunum sínum í öruggt skjól. 

Winton skrifaði bréf til bresku ríkisstjórnarinnar og sendiráða út um allan heim þar sem hann óskaði eftir þeirra aðstoð. Nánast öll höfnuðu honum. Svíþjóð samþykkti að taka að sér nokkur börnum og Bretar, að því gefnu að þau myndu útvegað fjölskyldum sem væru tilbúin að taka á móti börnunum. Þrátt fyrir að vera venjulegur breskur ríkisborgari, var Winton sannfærðum um að hann gæti skipulagt brottflutning flóttamannanna með lest og fundið fyrir þau öruggt skjól í Bretlandi.

Eftir að hafa verið í Prag í þrjár vikur fór hann aftur til London þar sem hann hóf leit að fjölskyldum sem voru tilbúin að taka á móti börnunum og fann leið til að skipuleggja örugga ferð þeirra þvert yfir Evrópu til Bretlands. Vinir hans Warriner og Chadwick voru í Prag og samræmdu verkefnið þaðan.

Á daginn vann hann á verðbréfamarkaðnum en eftir klukkan fjögur á daginn og þar til langt fram eftir kvöldi vann hann linnulaust að verkefninu. Þá útbjó hann leyfisbréf og ferðaheimildir fyrir börnin sem komu frá Tékklandi. 

Fyrir hvert barn krafðist breska ríkið greiðslu upp á 50 pund, sem í dag nemur 4,150 pundum.  

Verkefnið tók á

Winton var orðinn pirraður á trega breska ríkisins svo hann fór að leita að fjölskyldum sem voru tilbúin að taka á móti börnunum með því að auglýsa eftir fjölskyldum í dagblöðum. Honum hafði tekist að taka ljósmyndir af öllum börnunum sem voru á listanum hans þegar hann var í Prag og reyndust myndirnar mikilvægar í leit hans að fjölskyldu fyrir börnin. 

Fyrsta lestin sem flutti börn á flótta fór frá Prag þann 14. mars 1939. Daginn eftir hertóku þýskir hermenn alla Tékkóslóvakíu.

Áhyggjurnar voru orðnar miklar hjá Winton svo í örvæntingarskyni falsaði hann leyfisbréf innanríkisráðuneytisins þar sem honum þótti þau ekki berast honum nógu hratt. 

Langt ferðalag

Frá mars til ágúst árið 1939 með átta lestum tókst Winton og félögum að flytja 669 börn, flest af gyðingaættum. Lestin fór frá Prag í gegnum Þýskaland og Frakkland til Bretlands. Á lestarstöðinni í Liverpool í London tók Winton og móðir hans á móti börnunum þar sem fjölskyldurnar sem ættleiddu börnin tóku á móti þeim. 

Níunda lestin átti að flytja 250 börn þann 1. september frá Prag. En það var daginn sem Þýskaland réðst inn í Pólland og stríði lýst yfir svo landamærunum var lokað. Þýskir hermenn vísuðu börnunum í lestinni á brott. 

Þrátt fyrir að hafa bjargað þessum fjölda barna talaði Winton aldrei um afrekið og hans aðkomu í aðgerðunum. Áratugum saman fór hetjuskapur hans að mestu óséður. 

Þegar rannsakendur fyrir BBC þættina That's Life! heyrðu af sögu Wintons buðu þau honum í þáttin sem áhorfandi. Í þættinum sýnir þáttastjórnandinn, Esther Rantzen, úrklippubók Winton. Í fyrsta þættinum hittir hann þrjú af börnunum sem hann bjargaði, þar á meðal Veru. 

That's Life! bauð Winton aftur í þáttinn. Í þeim þætti spyr Rantzen „er einhver hér í kvöld sem á lífi sínu að þakka Nicholas Winton?“ Þá reis allur salurinn upp, meira en tuttugu manns, brosandi og klappandi til að þakka Winton sem hafði tryggt þeirra öryggi.

Kjósa
52
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir (4)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
  • VSE
    Virgil Scheving Einarsson skrifaði
    Þetta er stormerkileg grein og vel unin af Greinarhöfundi, ja þetta er þrekvirki unið af goðmensku og kærleika þessa mans sem vissi að börnin voru næsta kynsloð. A Islandi var Giðingum i massavis neitað um Landvistarleifi og send i Utrimingabuðir Hermann Jonasson var Raðhera þa. Gyðingahatari, þetta voru ekki Betri Menn en það þegar a reyndi. I striðslok Hjalpaði Vatikanið mörgum Böðlum að losna við Rettvisina og Gaf ut Vegabref fyrir marga Hestburði af Gyðingagulli. Mörg tonn af gulli fra Gyðingum endaði i Vatikaninu. Vatikanið a miklar eignir viða. Lika hafa komið upp mörg mal þar sem katolskir Prestar hafa svivirt unga Drengi. Preatarnir fa uppreysn æru þar. yfir Vatikaninu kvilir skuggi Fortiðar. Þaðan getur ekki Gott komið. Pafinn sem þa var og Kardinalar VISSU ALLA tið um Utrimingabuðirnar og það sem var i Gangi, þar var ÞÖGNIN latin Gilda.
    0
  • MBK
    Margrét Birna Kolbrúnardóttir skrifaði
    Mjög fróðlegt en léleg íslenskukunnáttu skrifarans skyggir á innihaldið. Það eru til vefir þar sem er hægt að fletta upp fallbeygingum og fleiru.
    1
  • S
    skalp skrifaði
    Fróðleg frásögn en hræðilegt málfar.
    2
  • Anna Bjarnadóttir skrifaði
    Mögnuð saga lituð hugrekki, mennsku og hógværð
    5
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Sigríður Hrund greiddi fyrir viðtal á NBC – Verðið trúnaðarmál
1
FréttirForsetakosningar 2024

Sig­ríð­ur Hrund greiddi fyr­ir við­tal á NBC – Verð­ið trún­að­ar­mál

Sig­ríð­ur Hrund Pét­urs­dótt­ur for­setafram­bjóð­andi greiddi ásamt nokkr­um öðr­um kon­um fyr­ir birt­ingu við­tals við hana hjá banda­ríska fjöl­miðl­in­um NBC en verð­ið er trún­að­ar­mál. Hún seg­ist hafa vilj­að grípa tæki­fær­ið til þess að benda á það hve op­ið fram­boðs­ferl­ið er á Ís­landi og til þess að sýna að venju­leg kona gæti boð­ið sig fram til for­seta.
RÚV frestaði sýningu dagskrárliða til að forðast tap á síðasta ári
2
Greining

RÚV frest­aði sýn­ingu dag­skrárliða til að forð­ast tap á síð­asta ári

RÚV fékk 5,7 millj­arða króna úr rík­is­sjóði í fyrra og afl­aði 2,9 millj­arða króna tekna af sam­keppn­is­rekstri, sem er að­al­lega sala á aug­lýs­ing­um. Tekj­ur fyr­ir­tæk­is­ins hafa auk­ist mik­ið á síð­ustu ár­um, ann­ars veg­ar vegna þess að íbú­um lands­ins hef­ur fjölg­að og hins veg­ar vegna þess að aug­lýs­inga­tekj­ur hafa auk­ist.
Kaup Kviku á Ortus: Kjartan hagnaðist um nærri 200 milljónir sama ár
4
Fréttir

Kaup Kviku á Ort­us: Kjart­an hagn­að­ist um nærri 200 millj­ón­ir sama ár

Einn af þeim al­menn­ings­hluta­fé­lag­ið Kvika keypti hluta­bréf í breska veð­lána­fyr­ir­tæk­inu Ort­us af ár­ið 2022 var fé­lag í eigu fjár­fest­is­ins Kjart­ans Gunn­ars­son­ar, fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóra Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Hann og Ár­mann Þor­valds­son, þá­ver­andi að­stoð­ar­for­stjóri Kviku og nú­ver­andi for­stjóri, eru við­skipta­fé­lag­ar og áttu með­al ann­ars báð­ir hluta­bréf í Ort­us á sama tíma.
Þöggunarmálsóknir gegn fjölmiðlum mæta andstöðu Evrópuráðs
8
Erlent

Þögg­un­ar­mál­s­ókn­ir gegn fjöl­miðl­um mæta and­stöðu Evr­ópu­ráðs

Ráð­herr­a­ráð Evr­ópu­ráðs hef­ur birt til­mæli til allra að­ild­ar­ríkja, þar með tal­ið Ís­lands, um að vinna eigi gegn SLAPP-mál­sókn­um, sem séu skað­leg­ar lýð­ræð­inu og al­manna­hag. Slík­um mál­sókn­um hef­ur ver­ið beitt gegn al­menn­ingi og fjöl­miðl­um til að þagga nið­ur eða refsa fyr­ir óþægi­lega um­fjöll­un. Tölu­vert er um SLAPP-mál­sókn­ir á Ís­landi, en ekk­ert ból­ar á inn­leið­ingu slíkra til­mæla af rík­is­stjórn, seg­ir Þór­hild­ur Sunna Æv­ars­dótt­ir, þing­kona Pírata.
„Hætta á misferli“ – Alvarlegar athugasemdir KPMG við fjárreiður Blaðamannafélagsins
9
Fréttir

„Hætta á mis­ferli“ – Al­var­leg­ar at­huga­semd­ir KP­MG við fjár­reið­ur Blaða­manna­fé­lags­ins

Fyrr­ver­andi formað­ur og fram­kvæmda­stjóri Blaða­manna­fé­lags Ís­lands milli­færði end­ur­tek­ið á sig fyr­ir­fram­greidd laun sem hann end­ur­greiddi vaxta­laust allt að hálfu ári síð­ar, keypti tíu tölv­ur fyr­ir sig á níu ár­um og greiddi út styrki án sam­þykk­is stjórn­ar. KP­MG ger­ir at­huga­semd­ir við þetta í nýrri skýrslu sem unn­in var að beiðni stjórna BÍ. Hjálm­ar Jóns­son, sem sagt var upp hjá fé­lag­inu í árs­byrj­un, seg­ir þetta allt eiga sér eðli­leg­ar skýr­ing­ar.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

„Þetta er móðgun við okkur“
5
Fréttir

„Þetta er móðg­un við okk­ur“

Heim­ild­in ákvað að hringja í nokkra sem höfðu skrif­að und­ir und­ir­skriftal­ist­ann: Bjarni Bene­dikts­son hef­ur ekki minn stuðn­ing sem for­sæt­is­ráð­herra til þess ein­fald­lega að spyrja: hvers vegna? Svör­in voru marg­vís­leg en þau átta sem svör­uðu sím­an­um höfðu marg­vís­leg­ar ástæð­ur fyr­ir því en áttu það öll sam­eig­in­legt að treysta ekki Bjarna sök­um fer­ils hans sem stjórn­mála­manns og sér í lagi síð­ustu mán­uði þar sem hann hef­ur far­ið frá því að vera fjár­mála­ráð­herra yf­ir í það að vera ut­an­rík­is­ráð­herra og loks for­sæt­is­ráð­herra.
Sakar nýjan matvælaráðherra um lygar
7
Fréttir

Sak­ar nýj­an mat­væla­ráð­herra um lyg­ar

Ólaf­ur Stephen­sen, Fram­kvæmda­stjóri Fé­lags at­vinnu­rek­anda, seg­ir að ný­skip­að­ur mat­væla­ráð­herra hafi sagt ósátt þeg­ar hún sagði að all­ir um­sagnar­að­il­ar hafi ver­ið kall­að­ir á fund at­vinnu­vega­nefnd­ar til að ræða frum­varp til breyt­ing­ar á bú­vöru­lög­um. Ólaf­ur seg­ir að Fé­lag at­vinnu­rek­anda hafi ekki feng­ið boð á fund áð­ur en um­deild­ar breyt­ing­ar á lög­un­um voru sam­þykkt­ar.
„Verðmætin okkar felast líka í að nýta náttúruna“
8
FólkForsetakosningar 2024

„Verð­mæt­in okk­ar fel­ast líka í að nýta nátt­úr­una“

Halla Hrund Loga­dótt­ir vill hafa sömu vök­ulu augu sem hún hef­ur haft sem orku­mála­stjóri og nýta þau, og rödd sína, með sterk­ari hætti í embætti for­seta. Halla Hrund er með stórt nátt­úru­hjarta en verð­mæt­in fel­ast líka í að nýta nátt­úr­una. „Fyr­ir mér felst þetta í jafn­vægi og virð­ingu í sam­skipt­um, við þurf­um ekki að deila svona mik­ið.“
Jón Gnarr segir að ísraelskir landnemar í Palestínu þurfi að hypja sig
9
FréttirForsetakosningar 2024

Jón Gn­arr seg­ir að ísra­elsk­ir land­nem­ar í Palestínu þurfi að hypja sig

Jón Gn­arr lýs­ir yf­ir harðri and­stöðu við stríð­ið í Palestínu í ný­legu við­tali í hlað­varp­inu Vakt­inn. Hann vill taf­ar­laust vopna­hlé, póli­tíska end­ur­nýj­un í Ísra­el og að land­töku­byggð­ir Ísra­els í Palestínu verði lagð­ar nið­ur. „Það þarf bara að jafna þetta við jörðu og segja þessu liði að hypja sig.“

Mest lesið í mánuðinum

Læstur inni í íbúðinni sinni í fimmtán ár
1
Viðtal

Læst­ur inni í íbúð­inni sinni í fimmtán ár

Sveinn Bjarna­son bjó í fimmtán ár í læstri íbúð á veg­um Ak­ur­eyr­ar­bæj­ar. Hann bank­aði oft ít­rek­að og grét áð­ur en starfs­fólk opn­aði fyr­ir hon­um. Móð­ir hans gerði end­ur­tekn­ar at­huga­semd­ir við að hann væri læst­ur inni og seg­ir son sinn hafa ver­ið van­rækt­an. Fyrr á þessu ári greip hún til þess ör­þrifa­ráðs að flytja hann bú­ferl­um í ann­an lands­hluta til að fá mann­sæm­andi að­bún­að fyr­ir hann. Mál Sveins varp­ar ljósi á al­var­leg­ar brota­lam­ir í þjón­ustu við fatl­að fólk á Ís­landi og sýn­ir hvernig mann­rétt­indi hafa ver­ið virt að vett­ugi ár­um sam­an.
Eina leiðin til að halda lífinu áfram var að koma út
3
ViðtalForsetakosningar 2024

Eina leið­in til að halda líf­inu áfram var að koma út

Bald­ur Þór­halls­son bældi nið­ur eig­in kyn­hneigð frá barns­aldri og fannst hann ekki geta ver­ið hann sjálf­ur. Fyr­ir 28 ár­um tók hann ákvörð­un um að koma út úr skápn­um, það var ekki ann­að í boði ef hann ætl­aði að halda áfram með líf­ið. Nú stefna þeir Fel­ix Bergs­son á Bessastaði. „Við eig­um 28 ára ást­ríkt sam­band að baki og höf­um ekk­ert að fela,“ seg­ir Fel­ix.
Nýjar ógnir blasa við Íslendingum
4
Úttekt

Nýj­ar ógn­ir blasa við Ís­lend­ing­um

Ís­land get­ur orð­ið skot­mark í styrj­öld sem veik­asti hlekk­ur­inn í varn­ar­keðju Vest­ur­landa. Don­ald Trump hafn­ar skuld­bind­ingu Banda­ríkj­anna til að verja NATO-ríki sem borga ekki sinn skerf, en Ís­land er lengst frá því af öll­um. Ingi­björg Sól­rún Gísla­dótt­ir, fyrr­ver­andi ut­an­rík­is­ráð­herra, seg­ir varn­ar­samn­ing­inn við Banda­rík­in hafa „af­skap­lega tak­mark­að gildi“.
„Ég ætla ekki að kinka kolli framan í einhver illmenni án þess að segja neitt“
6
ViðtalForsetakosningar 2024

„Ég ætla ekki að kinka kolli fram­an í ein­hver ill­menni án þess að segja neitt“

Jón Gn­arr er kom­inn í for­setafram­boð. Hann seg­ir meiri þörf á gleði og húm­or í lýð­ræð­inu og sam­fé­lag­inu þar sem of­fram­boð sé á leið­ind­um og er sann­færð­ur um að þjóð­in sé að leita sér að mann­eskju sem hún geti séð sjálfa sig í. Jón ætl­ar sér að mýkja freka kall­inn með kær­leik­ann að vopni og lof­ar að vera hvorki of­stopa­mann­eskja né lydda, nái hann kjöri. Svo hef­ur hann alltaf dreymt um að búa í Garða­bæ.
Hjúkrunarheimilið Sóltún fékk 20 milljarða frá íslenska ríkinu
7
Fréttir

Hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún fékk 20 millj­arða frá ís­lenska rík­inu

Frá ár­inu 2009 hef­ur hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún feng­ið tæp­lega 20 millj­arða króna frá ís­lenskra rík­inu. Um 90 pró­sent af tekj­um Sól­túns koma frá rík­inu. Eig­end­urn­ir hafa tek­ið á þriðja millj­arð króna út úr rekstr­in­um með því að selja fast­eign­ir og lóð­ir og lækka hluta­fé fyr­ir­tæk­is­ins. All­ur rekst­ur­inn bygg­ir hins veg­ar á um­deild­um samn­ingi við ís­lenska rík­ið sem gerð­ur var ár­ið 2000.
Risar í landbúnaði orðnir að fríríki og geta stýrt verði eins og þeim sýnist
8
Rannsókn

Ris­ar í land­bún­aði orðn­ir að fríríki og geta stýrt verði eins og þeim sýn­ist

Laga­breyt­ing sem var fyr­ir einu og hálfu ári köll­uð „að­för að neyt­end­um“ var sam­þykkt á Al­þingi í lok síð­ustu viku með at­kvæð­um minni­hluta þing­manna. Um er að ræða af­nám á ólög­mætu sam­ráði stærstu land­bún­að­ar­fyr­ir­tækja lands­ins. Laga­breyt­ing­unni var laum­að inn í frum­varp á loka­metr­um af­greiðslu þess með mik­illi að­komu þeirra sem mest græða á henni.
Halla nú ósammála mörgu sem hún beitti sér fyrir sem framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs
10
FréttirForsetakosningar 2024

Halla nú ósam­mála mörgu sem hún beitti sér fyr­ir sem fram­kvæmda­stjóri Við­skipta­ráðs

Ár­ið 2007 mælti Halla Tóm­as­dótt­ir, sem þá var fram­kvæmda­stjóri Við­skipta­ráðs, fyr­ir breyt­ing­um til þess að Ís­land gæti orð­ið „best í heimi.“ Þar á með­al var að setja á flata og lága skatta, einka­væða há­skóla og heil­brigðis­kerfi, einka­væða nátt­úru­auð­lind­ir og stór­auka ensku­kennslu. Heim­ild­in kann­aði hver við­horf Höllu væru til mála­flokk­anna í dag.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár

Loka auglýsingu