Samn­ings­staða leigj­enda gagn­vart leigu­sölum versn­aði í fyrra sam­an­borið við árið 2022. Í nýlegri til­kynn­ingu Húsnæðis- og mann­virkja­stofn­unar (HMS) segir að leigj­endur sem töldu sig vera í sterkri samn­ings­stöðu gagn­vart leigu­sala hafi fækkað um 20 pró­sent.

Árið 2022 töldu 50 pró­sent leigj­enda sig vera í sterkri samn­ings­stöðu, en ári seinna hafði þeim fækkað niður í 30 pró­sent. Mælingin byggir á spurn­inga­könnun sem lögð hefur verið fyrir leigj­endur á hverju ári síðan 2015.

Mark­aðs­rann­sókn­ar­fyr­ir­tækið Prósent fram­kvæmir könn­un­ina þar sem leigj­endur eru meðal ann­ars spurðir um bak­grunn, fjár­hag og við­horf sín til leigu­mark­að­ar­ins.   

Þróunin leggst þyngst á fjölskyldufólk

Þá kemur einnig fram í til­kynn­ing­unni að fram­boð á hent­ugu hús­næði hafi lækkað sam­fellt frá árinu 2020 og hafi frá upp­hafi mæl­inga aldrei mælst jafn lítið. Milli ára hækk­aði með­alleigu­verð um 9,2 pró­sent. 

Þessi sam­dráttur í fram­boði kemur verst niður á fólki sem er á aldr­inum 35 til 44 ára. Sá hópur lýsir hröðum leigu­verðs­hækk­unum og umtals­verðum sam­drætti í fram­boði á hús­næði. Yfir helm­ingur leigj­enda úr þessum hópi lýsti erf­ið­leikum með að verða sér úti um hús­næði, sam­an­borið við 46 pró­sent árið 2022.

Hærra verð og þrengri húsakostur

Árið 2022 var með­al­fjár­hæðin sem þessi hópur greiddi í leigu um 180.000 krónur á mán­uði. Ári síðar hafði sú fjár­hæð hækkað um 30.000 krónur – eða upp í ríf­lega 210.000 krónur á mán­uði.

Þá kemur einnig fram í til­kynn­ing­unni að sam­fara verð­hækk­unum í leigu bendi leigukönnun HMS til þess húsa­kostur hafi einnig versnað milli ára.

Hjá ald­urs­hópnum 35 til 44 ára fækk­aði þeim sem búa í hús­næði sem er stærra en 100 fer­metrar um sjö pró­sent milli áranna 2022 og 2023. Það er úr 42 pró­sentum niður í 35 pró­sent. Þá fjölg­aði einnig með­al­fjölda íbúa á heim­ili þessa hóps úr 2,2 íbúum í 2,8.   

Arðsemiskröfur leigusala bornar saman við kröfur fjárfesta

Guð­mundur Hrafn Arn­gríms­son, for­maður Leigj­enda­sam­tak­anna, segir í aðsendri grein sem birt var á Vísi í morgun að staðan væri óboð­leg.

Í grein­inni ber hann saman arð­sem­is­kröfur leigu­sala og fjár­festa á almennum hluta­bréfa­mark­aði og heldur því fram að kröfur leigu­sala sé um tífalt hærri en þeirra sem fjár­festa í fyr­ir­tækjum og sjóðum hér á landi. 

„Arðsemi af útleigu leigu­hús­næðis í formi leigu­greiðslna hefur undnaf­arin ár verið á bil­inu 6-7% af virði hús­næðis, á meðan að arð­semi af fjár­fest­ing­unum í hluta­bréfum hefur verið í kringum 0.4 - 0.7% af virði þeirra.“

Í grein sinni veltir Guð­mundur Hrafn fyrir sér afhverju arð­sem­is­kröfur leigu­sala fái að við­gang­ast í sam­fé­lag­inu, og telur að enga rétt­læt­ingu sé að finna fyrir tíðum verð­hækk­unum leigu­sala sem legg­ist þungt á fjöl­skyldu­fólk. 

Hann telur að athæfið megi fyrst og fremst rekja til sið­leysis leigu­sala og normalís­er­ingu á fram­ferði þeirra hjá stjórn­völdum. 

„Því miður hafa þeir sér til hald­reipis og hvatn­ingar ýmsa „máls­met­andi” aðila, bæði innan stjórn­valda og hags­muna­sam­taka fjár­magns­ins sem sefa allar efa­semdir um eigið sið­ferði.“

Í pistl­inum segir Guð­mundur Hrafn að nú sé mál að linni, vinda þurfi ofan af  þess­ari þróun sem hann telur vera komin út fyrir öll vel­sæm­is­mörk. Hann hvetur fólk á leigu­mark­aði til þess að skrá sig í Leigj­enda­sam­tökin.