Þegar Karlakór KFUM á Íslandi heim­sótti slóðir séra Friðriks Frið­riks­sonar, stofn­anda félags­ins á Íslandi árið 2016, fréttu með­limir kórs­ins hjá dönskum presti að náinn vinur Friðriks og for­víg­is­maður sam­tak­anna í Danmörku, Olfert Ricard, hefði verið barn­a­níð­ingur. Friðrik og Olfert Ricard voru nánir vinir og kynnti sá síð­ar­nefndi Íslend­ing­inn fyrir starf­semi KFUM í Danmörku á tíunda ára­tug 19. aldar.

Frá þessu er greint í bók Guð­mundar Magn­ús­sonar um séra Friðrik Frið­riks­son og bæt­ast þessar upp­ýs­ingar við það sem fram kemur í bók­inni um barna­girnd séra Friðriks sjálfs. Líkt og gildir um Friðrik Frið­riks­son í Reykja­vík þá er einnig stytta af Olfert Ricard í Kaup­manna­höfn og hefur for­tíð hans aldrei verið gerð upp þar í landi. 

Styttan í Kaup­manna­höfnÍ miðbæ Kaup­manna­hafnar er að finna brons­styttu af séra Olfert Ricard. Guð­mundur Magn­ús­son opin­berar það í bók sinni um séra Friðrik Frið­riks­son að hann hafi líka verið barn­a­níð­ingur. Þessi for­tíð Olferts hefur ekki verið gerð upp í Danmörku.

„Misnotaði drengi“

Upp­lýs­ingar um barn­a­níð Olferts Ricards koma fram í kafla í bók Guð­mundar um vin­áttu­sam­band þeirra Friðriks Frið­riks­sonar og segir þar í lokin frá heim­sókn kórs KFUM á Íslandi til Dan­merkur fyrir ein­ungis sjö árum síðan.

Um heim­sókn­ina segir í bók­inni: „Vorið 2016 heim­sækir karla­kór KFUM á Íslandi [...] slóðir Friðriks Frið­riks­sonar í Kaup­manna­höfn og er þá meðal ann­ars komið við í Garn­i­son­kirkju þar sem Olfert Ricard gegndi prests­emb­ætti frá 1915 til dauða­dags 1929. Mörgum er vafa­laust brugðið þegar sókn­ar­prest­ur­inn, séra Claus Old­en­burg, segir hrein­skiln­in­is­lega frá því að Ricard hafi mis­notað drengi. Hann útskýrir þetta ekki frekar og minn­ist ekki á hvaðan hann hafi þessar upp­lýs­ingar. Þegar bók­ar­höf­undur leitar stað­fest­ingar á þessu segir séra Old­en­burg að kyn­hneigð Ricards hafi verið opin­bert leynd­ar­mál meðal kirkj­unnar manna í Danmörku meðan hann var enn á lífi. Heim­ild­ar­maður sinn, nú lát­inn, hafi sagt sér að afi sinn hafi aðstoðað Ricard við að finna pilt­ana. Hann hafi not­fært sér ung­lings­pilta sem stund­uðu með leynd vændi á opin­berum stöðum. Danir tala um „trækk­er­drenge“ í því sam­bandi.“

Eitt af því sem er áhuga­vert við umfjöllun Guð­mundar um Olfert Ricard er að þessar upp­lýs­ingar hafa verið það sem hann kallar „opin­bert leynd­ar­mál“ í Danmörku líkt og upp­lýs­ing­arnar um barna­girnd séra Friðriks.

Vinur og leið­togi KFUM í DanmörkuOlfert Ricard var góður vinur Friðriks Frið­riks­sonar á náms- og mót­un­ar­árum hans í Kaup­manna­höfn. Hann var einn helsti for­víg­is­maður KFUM í Danmörku.

KFUM og Olfert voru tímamót í lífi Friðriks

Í bók Guð­mundar er rakið hvernig kynni Friðriks Frið­riks­sonar af KFUM og Olfert Ricard ollu straum­hvörfum í lífi hans. Í köfl­unum á undan greinir Guð­mundur frá því hvernig Friðrik byrjar að lað­ast að drengjum, bæði á Íslandi og í Danmörku og segir hann meðal ann­ars frá „ást­ar­bréfum“ hans til Eggerts Claessens sem var ára­tug yngri en hann. Hann kynn­ist ung­lings­drengjum í Danmörku og „hrifn­ingin leynir sér ekki“ og hann vill „eign­ast þá að vinum“ eins og það er orðað. 

Upp­bygg­ingin í bók­inni er þannig að þetta er saga manns sem á í innri bar­áttu; Friðrik er að takast á við og átta sig á kenndum sínum og til­finn­ingum.

Svo kynn­ist hann starfi KFUM og Olfert Ricard. „Þegar Friðrik gengur heim alelda eftir að hafa kynnst ung­linga­deild KFUM í kjall­ar­anum í Bethesda-sam­komu­hús­inu í Kaup­manna­höfn 6. jan­úar 1895, veit hann ekki að þetta kvöld hafa einnig orðið önnur tíma­mót í lífi hans. Hann hefur í fyrsta sinn hitt Olfert Ricard, nýút­skrif­aðan guð­fræð­ing, sem starfað hefur í ung­linga­deild­inni um þriggja ára skeið.“

Friðrik átti síðar eftir að segja frá því að eng­inn sem hann kynnt­ist á lífs­leið­inni hafi verið eins líkur honum og Olfert Ricard og að þeir hafi í reynd verið eins konar sálu­fé­lagar: „Enginn af öllum þeim, sem ég hef kynnst á lífs­leið­inni, hefur verið mér „ut alter ego“ (sem annar ég) eins og hann,“ skrifar hann í end­ur­minn­ingum sínum. 

Sjálfur átti Olfert Ricard einnig eftir að segja frá því að kynni hans af KFUM og drengj­unum sem tóku þátt í starfi sam­tak­anna hafi verið honum opin­berun en hann stund­aði það að fá strák­ana heim til sín að „spjalla“ eins og það orðað í bók­inni: „Ég hafði fundið mitt kon­ungs­ríki“ sagði hann um þátt­tök­una í starf­inu. 

Fyrirrennari Olferts Ricards dæmdur fyrir barnaníð

En áður en KFUM varð að kon­ungs­ríki Olferts Ricards þá þurfti þáver­andi leið­togi hreyf­ing­ar­innar, Axel Jørg­en­sen, að víkja. Axel þessi var besti vinur Olferts Ricards og olli það honum hug­ar­angri af því hann vildi losna við Axel úr sam­tök­unum svo hann gæti sjálfur stjórnað þeim. Þetta gerð­ist svo með þeim hætti að árið 1894 var Axel sak­aður um kyn­ferð­is­brot gegn drengj­unum í ung­linga­deild KFUM í Kaup­manna­höfn og var hann kærður fyrir þetta. Guð­mundur segir í bók­inni að fram að þessu hafði margoft verið kvartað undan hegðun Axels Jørg­en­sens.

Hann þurfti í kjöl­farið að hætta að starfa innan KFUM og Olfert Ricard tók við. Guð­mundur segir í bók­inni að Friðrik Frið­riks­son hafi notið þess­ara tengsla við Olfert Ricard mjög því þeir voru svo góðir vinir. Í kjöl­farið á þessu verður Olfert Ricard ein þekktasta per­sónan í trú­ar­lífi Dana og bækur hans ná met­sölu. 

Axel Jørg­en­sen reyndi að ná tökum á kenndum sínum í garð drengja og lagð­ist meðal ann­ars inn á geð­sjúkra­hús í því skyni. Hann átti síðar eftir að verða dæmdur fyrir kyn­ferð­is­brot gegn fjórum drengjum. Þetta var árið 1930. Hann hafði þá stundað það að bjóða skóla­drengjum á aldr­inum 12 til 15 ára heim til sín. Axel Jørg­en­son reyndi þá að flýja land en var hand­tek­inn og í und­ir­rétti var hann dæmdur í 120 daga fang­elsi. Dómurinn yfir honum var þyngdur í átta mán­uði á efri dóm­stigum en í Hæsta­rétti Dan­merkur var ákveðið að hann skyldi fá að afplána dóm­inn á geð­sjúkra­húsi. 

Þegar séra Friðrik tal­aði um Axel Jørg­en­sen síðar á lífs­leið­inni „treysti hann sér ekki“ til að segja alla sög­una um kyn­ferð­is­brot hans, eins og Guð­mundur orðar það í bók­inni. Í stað­inn lýsti hann stöð­unni sem kom upp í starfi KFUM í Köben árið 1894 þannig að djöf­ull­inn hafi tek­ist á við hið góða. Í ræðu í til­efni af 25 ára afmælis KFUM í Kaup­manna­höfn árið 1903 sagði hann: „En eins og vant er að vera, þegar ein­hvers staðar lifnar í guðs­ríki, þá verður djöf­ull­inn hams­laus og hefur allar klær til að hefta fram­rás hins góða; svo var það og í þetta sinn, því hann gekk um kring og sáði ill­gresi í þennan guðs akur […]“

Þannig átti séra Friðrik þátt í því að hylma yfir með for­tíð KFUM í Kaup­manna­höfn og því sem gekk á þar, jafn­vel þó mál Axels Jørg­en­sens hafi verið hálf­op­in­bert þar í landi á þessum tíma. Enn síður sagði hann neitt um hegðun og kenndir sálu­fé­laga síns, Olferts Ricards.