Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hefur ákveðið að halda stýrivöxtum bankans óbreyttum og þeir verða því áfram 9,25 prósent. Fyrir vaxtaákvörðun nefndarinnar í morgun hafði hún hækkað vexti fjórtán sinnum í röð. Stýrivextir hafa ekki verið hærri síðan í desember 2009, eða í næstum 14 ár. 

Ákvörðun nefndarinnar var í andstöðu við spá greiningaraðila bankanna, sem höfðu spáð 0,25 til 0,5 prósentustiga stýrivaxtahækkun. 

Í yfirlýsingu Peningastefnunefndar, þar sem hún rökstyður ákvörðun sína, segir að á heildina litið hafi þróun efnahagsmála verið í samræmi við mat nefndarinnar á síðasta fundi, sem fram fór í ágúst. Verðbólga hafi aukist á ný og mældist átta prósent í september. Verðbólga án húsnæðis hafi einnig aukist en undirliggjandi verðbólga hefur hjaðnað lítillega. „Vísbendingar eru um að heldur hafi dregið úr tíðni verðhækkana og að þær séu ekki á eins breiðum grunni og áður. Þótt verðbólguvæntingar séu áfram of háar hafa þær lækkað á suma mælikvarða.“

Það hafi einnig hægt á vexti efnahagsumsvifa. Það sjáist á því að hagvöxtur hafi verið 5,8 prósent á fyrri hluta ársins 2023 en var ríflega sjö prósent í fyrra. Auk þess séu til staðar vísbendingar um að það hafi hægt enn frekar á eftirspurn á þriðja fjórðungi ársins. „Aftur á móti er enn nokkur spenna á vinnumarkaði og í þjóðarbúskapnum í heild. Raunvextir bankans hafa hins vegar hækkað það sem af er ári og áhrif vaxtahækkana bankans eru farin að koma fram í meira mæli.“

Á þessum tímapunkti sé nokkur óvissa um efnahagsframvinduna og hvort núverandi taumhald sé nægjanlegt. „Nefndin hefur því ákveðið að staldra við en á næsta fundi mun liggja fyrir ný þjóðhags- og verðbólguspá bankans. Peningastefnan mun á næstunni ráðast af þróun efnahagsumsvifa, verðbólgu og verðbólguvæntinga.“

Sá fundur fer fram 22. nóvember næstkomandi.

Vaxtagreiðslur aukist um 62 prósent milli ára

Stýrivextir náðu sögulegu lágmarki í maí 2021, áður en að yfirstandandi vaxtahækkunarferli hófst, en þá voru þeir 0,75 prósent. Stýrivextir voru síðast svona háir í janúar 2010, rúmlega einu  ári eftir bankahrunið. 

Nefndin hækkaði síðast vexti í ágúst, þá um 0,5 prósentustig, og alls hafa þeir hækkað um, 3,25 prósentustig frá áramótum. Ástæða þessa er einföld: verðbólga hefur verið gríðarhá í lengri tíma og stýrivextir Seðlabanka Íslands hafa verið hækkaðir skarpt til að berjast við hana.

Hækkanirnar, sem eru til þess gerðar að draga úr eftirspurn í hagkerfinu, hafa mikil áhrif á lánakjör margra íslenskra heimila. Þannig borguðu þau um 58,8 milljarða króna í vaxtagjöld á fyrri hluta árs 2023. Á sama tímabili í fyrra greiddu þau 36,3 milljarða króna. Þar skeikar 22,5 milljörðum króna sem heimili landsins hafa þurft að reiða fram í vexti af lánum sem þau hafa tekið sem þau þurftu ekki að greiða á fyrri hluta árs í fyrra, en vextir á breytilegum óverðtryggðum íbúðalánum hjá bönkum eru nú í kringum ellefu prósent. 

Þessar miklu hækkanir á vaxtagjöldum – 62 prósent á milli ára –er lykilbreyta í þvík að kaupmáttur ráðstöfunartekna heimila á mann dróst saman um 5,2 prósent á öðrum ársfjórðungi ársins 2023, þrátt fyrir að tekjur þeirra hafi hækkað umtalsvert. Það þýðir að hann hefur lækkað fjóra ársfjórðunga í röð samkvæmt endurskoðum tölum Hagstofunnar. Kaupmátturinn hefur ekki lækkað svona mikið innan ársfjórðungs síðan undir lok árs 2010, þegar hann lækkaði um sjö prósent.