Hvorki Krónan né Hagar hafa tekið ákvörðun um að hætta sölu á vörum sem fólk er hvatt til að sniðganga af úkraínskum samtökum sem berjast gegn spillingu. Vöruframboð í verslunum Haga sem og í Krónunni hefur tekið einhverjum breytingum frá því að Rússar réðust inn í Úkraínu en það er fyrst og fremst vegna utanaðkomandi áhrifa. Þetta kemur fram í skriflegum svörum frá fyrirtækjunum tveimur við fyrirspurn Heimildarinnar. 

Líkt og Heimildin hefur fjallað um þá er Marabou súkkulaði orðið að eins konar táknmynd í Svíþjóð fyrir sniðgöngu á vörum sem tengdar eru viðskiptaumsvifum í Rússlandi. Sífellt fleiri Svíar sneiða hjá súkkulaðinu jafnvel þó að allt Marabou súkkulaði sé framleitt í Svíþjóð. Ástæðan er sú að umsvif móðurfyrirtækis Marabou, Mondelēz, eru mikil í Rússlandi og Mondelēz er þar af leiðandi komið á svartan lista úkraínskra yfirvalda sem hvetja til sniðgöngu fyrirtækisins og vörum þess.

Marabou er ekki eina vörumerkið í eigu Mondelēz sem íslenskir nammigrísir gætu kannast við. Prince Polo, Cadbury, Daim, Lu, Milka, Oreo, Ritz og Toblerone eru allt vörumerki í eigu stórfyrirtækisins.

Fjöldi þekktra vörumerkja undir

Á umræddum lista eru einkum tvö önnur fyrirtæki sem ættu að vera Íslendingum vel kunn. Það eru Unilever og Procter & Gamble. Unilever framleiðir alls kyns matvörur og hreinlætis- og snyrtivörur undir vel þekktum vörumerkjum á borð við Knorr, Ben & Jerry’s, Hellmanns, Magnum og Dove. Vörumerki undir hatti Procter & Gamble eru sérstaklega tengd hreinlæti, bæði heimilis og líkama. Í þeirra eigu eru vörumerki á borð við Gillette, Pampers, Ariel, Crest, Always og Tampax. Allt eru þetta vörumerki sem úkraínsku samtökin hvetja til sniðgöngu á.

Heimildin kannaði stöðuna á viðhorfi til sniðgöngu hjá Krónunni annars vegar og Högum hins vegar en Hagar reka meðal annars Bónus og Hagkaup. Þessar þrjár verslanir höfðu rúmlega 70 prósent markaðshlutdeild á íslenskum matvörumarkaði árið 2021, samkvæmt greiningu Meniga. Meðal þess sem spurt var að var hvort komið hafi til tals að draga úr vöruframboði eða hætta sölu á vörum Mondelēz.

Fylgjast vel með stöðu mála

„Við hjá Krónunni erum meðvituð um umræðu og sniðgöngu Svía á Marabou súkkulaði vegna starfsemi móðurfyrirtækisins Mondelez í Rússlandi og við fylgjumst vel með umræðunni um framleiðendur á svörtum lista úkraínskra stjórnvalda. Marabou vörumerkið er ekki í vöruvali verslana okkar en Krónan kaupir aðrar vörur framleiddar af Mondelez af heildsölunni Innnes. Við höfum ekki tekið ákvörðun um að hætta sölu á vörum frá umræddum framleiðanda enn sem komið er en fylgjumst vel með stöðu mála,“ segir í skriflegu svari Guðrúnar Aðalsteinsdóttur, framkvæmdastjóra Krónunnar, við fyrirspurninni.

Það sama er uppi á teningnum varðandi vörur frá öðrum fyrirtækjum á sniðgöngulistanum, líkt og Unilever og Procter & Gamble. „Við höfum ekki tekið ákvörðun um að hætta sölu á vörum frá þessum framleiðendum en við fylgjumst vel með þróun þessarar umræðu,“ skrifar Guðrún.

Heimildin spurði einnig að því hvort vöruframboð hafi tekið einhverjum breytingum eftir innrás Rússa í Úkraínu ákvarðana sem teknar voru innan fyrirtækisins. Fram kemur í svari Guðrúnar að umtalsverð áhrif megi merkja á vöruúrvali Krónunar eftir að stríðið hófst, meðal annars vegna keðjuverkandi áhrifa sem stríðið hefur haft á aðfangakeðjur heimsins með tilheyrandi óróa á hrávörumörkuðum. Verðhækkanir hafi auk þess verið tíðar á undanförnum misserum sem Krónan reyni að berjast gegn. 

„Við höfum tekið fjölmargar ákvarðanir um að hætta með vörur/vörumerki þar sem við höfum ekki samþykkt boðaða verðhækkun og valið að vinna með aðrar vörur eða vörumerki í staðinn,“ skrifar Guðrún og bætir því við að viðskiptavinir hafi í auknum mæli valið ódýrari kosti í stað þekktra vörumerkja vegna verðlagsþróunar.

Innkaup og vöruframboð breyst töluvert

Líkt og áður segir eru tvær stórar matvöruverslanir reknar af Högum, Bónus og Hagkaup. Þar hafa vörur sem framleiddar eru af fyrirtækjunum á umræddum sniðgöngulista ekki verið teknar úr hillum. „Innan veggja Haga fara fram dagleg samtöl um hvernig hægt er að tryggja vörur á hagkvæmu verði í sem hæsta gæðaflokki frá birgjum Haga til viðskiptavina okkar og einnig við hvaða birgja við verslum,“ segir í skriflegu svari Elísabetar Austmann, forstöðumanns nýsköpunar- og markaðsmála hjá Högum.

Ekki hafa verið teknar neinar ákvarðanir um sniðgöngu þeirra var sem hvatt er til sniðgöngu á, „en þó er ljóst að innkaup og vöruframboð i verslunum Haga hefur breyst töluvert vegna stríðsins í Úkraínu,“ ritar Elísabet. Það hafi einkum verið gert til að tryggja hagkvæmni.

„Að því sögðu erum við sífellt að fylgjast með markaðnum og umhverfinu, og munum halda áfram að gera það.“