Þingmenn eiga von á launa­hækkun þann 1. júlí. For­sæt­is­ráð­herra, Katrín Jak­obs­dóttir, hefur sagt hækk­un­ina verða á bil­inu 6 til 6,3 pró­sent. Ef tekið er mið af efri mörkum þýðir þetta að laun þing­manna hækka um allt að 85 þús­und krónur á mán­uði og laun ráð­herra um 141 þús­und krónur. Laun Katrínar fara upp í 2.470 þús­und krónur á mán­uði.  Á und­an­förnum sjö árum hafa laun for­sæt­is­ráð­herra hækkað um 89 pró­sent, eða 1.235 þús­und krónur. 

Heim­ildin spurði þing­menn hvort launa­hækk­unin væri sann­gjörn. Ekki svör­uðu allir þeir sem spurðir voru en aðeins fjórir þing­menn gáfu kost á svörum.

„Nær ekki nokkurri átt“

Ást­hildur Lóa Þórs­dóttir, þing­maður Flokks fólks­ins, fær 85 þús­und króna launa­hækkun. Hún sagði hækk­un­ina ekki í sam­ræmi við það sem aðrir laun­þegar fá á vinnu­mark­aði. Innt eftir því hvort hún sé sátt við launa­hækk­un­ina segir hún:

„Mér finnst svo sem ekk­ert að því að laun þing­manna hækki eins og ann­arra. En þessar hækk­anir eru ekki í neinu sam­ræmi við það sem aðrir laun­þegar hafa þurft að sætta sig við. Og eru í raun­inni algjör­lega fárán­legar. Þetta er 113 pró­sent meiri hækkun en aðrir laun­þegar eru að fá. Það nær ekki nokk­urri ein­ustu átt. Það er bara eitt­hvað sem ég er alfarið á móti og við í Flokki fólks­ins erum að vinna að ein­hvers konar þings­á­lykt­un­ar­til­lögu, eða eitt­hvað þess háttar, til þess að reyna að gera eitt­hvað í þessu.“ 

Hvenær eigum við von á henni?

„Ja, við erum bara að vinna hana núna, þannig að ég vona að það heyr­ist af henni sem allra fyrst.“ 

Aðspurð að því hvort hún sé and­víg hækk­un­inni seg­ist hún and­víg henni „í þessu ástandi“ og að í slíku ástandi sé hún eins og „blaut tuska“. „Þetta er ekki í takti við það sem er að ger­ast í þjóð­fé­lag­inu,“ segir hún. 

Ást­hildur LóaSagði hækk­un­ina ekki í sam­ræmi við aðrar launa­hækk­anir.

Mynd: Bára Huld Beck

Gangi þetta eftir, hvað ætlar þú að gera við þessar 85 þús­und krónur?

„Ég hef ekk­ert velt því fyrir mér. Við erum búin að leggja fram til­lögu að hækk­unin taki ekki gildi á meðan ástandið er eins og það er. Við erum að gera það sem við getum.“

Gangi þetta eftir, við­ur­kennir hún að henni „muni alveg um 85 þús­und kall eins og öllum öðrum“. Hækkunin sé hins vegar ekki „mikil breyt­ing“ eins og er. Hún gæti sagst ætla að gefa frá sér hækk­un­ina, en „hver ætlar að fylgja því eftir?“ Ef til þess kæmi væri heldur ekki víst að hún myndi vilja gefa það upp sjálf. „Ef þú gefur eitt­hvað þá gerir þú það án þess að vera endi­lega að monta þig af því.“

Guðni Th. Jóhann­es­son, for­seti Íslands, sagði í sam­tali við RÚV árið 2017, eftir að kjara­ráð ákvað að hækka laun æðstu emb­ætt­is­manna ári áður, að hann hefði „ekki beðið um þessa kaup­hækkun“ og að hann „þyrfti hana ekki“. Í frétt­inni var sagt frá því að Guðni hefði gefið sam­tals tæpar fjórar millj­ónir króna af launum sínum til góð­gerð­ar­mála frá því að laun hans voru hækkuð. 

Skárra en Kjaradómur

Þing­maður Pírata, Gísli Rafn Ólafsson, fær sömu launa­hækkun. Hann sagði núver­andi fyr­ir­komu­lag skárra en Kjaradóm. Aðspurður hvort honum þyki þessi hækkun sann­gjörn svarar hann neit­andi: 

„Finnst mér sann­gjarnt að laun þing­manna hækki þetta mikið? Nei.

En launin þurfa ein­hvern veg­inn að hald­ast í við þró­un­ina. Þetta fyr­ir­komu­lag sem var sett á er alla­vega skárra en var þegar Kjara­dómur var að gera þetta. Í samn­ingum rík­is­starfs­manna var þak, 66 þús­und eða eitt­hvað svo­leiðis. Það hefði alveg mátt vera þak á þessum hækk­unum líka. Þannig að það þarf að end­ur­skoða hvernig þetta er gert.

Gísli Rafn þing­maðurSegir að hægt væri að setja þak á launa­hækk­anir þing­manna.

Mynd: Bára Huld Beck

En það þarf líka að passa að þetta geym­ist ekki í mörg ár, eins og gerð­ist stundum í Kjara­dómi. Þá var verið að bíða í jafn­vel tvö til þrjú ár eftir að það kæmi ein­hver leið­rétt­ing. Þess vegna urðu leið­rétt­ing­arnar svo háar. Þannig að það þarf að finna ein­hverja rétt­láta leið í þessu.“  

Ert þú með hug­mynd að rétt­látri leið?

„Þetta þak, að setja krónu­tölu­þak. Ef við horfum til dæmis á hvernig launin virð­ast vera að hækka núna, þá hefði þak verið á alla. Rétt eins og á alla hæst­laun­uðu starfs­menn hjá rík­inu.“  

Þarft þú þessa hækkun?

„Nei, ekki þannig lagað séð,“ segir Gísli, en bætir við að hækk­unin sé tengd almennum hækk­unum, til að þing­menn verði ekki fyrir „launa­lækkun“. 

Hann hefur ekk­ert velt fyrir sér hvernig hann muni ráð­stafa auknu ráð­stöf­un­arfé. „Maður á ekki að eyða pen­ingum sem eru ekki komnir í vas­ann,“ segir hann. Þingmenn þurfi eins og aðrir að „standa undir hærri hús­næð­is­kostn­aði og dýr­ari mat­ar­körfu“. 

Upphæðin breytir ekki öllu

Guð­brandur Ein­ars­son, þing­maður Við­reisnar, sagði ekki breyta öllu máli hvort hann fengi 60 eða 85 þús­und króna hækkun. En er þessi hækkun sann­gjörn?

„Sann­gjarnt og ekki sann­gjarnt. Það verður auð­vitað að vera eins konar fyr­ir­komu­lag á launa­breyt­ingum þing­manna, eins og ann­arra. Hvort sú tala sem er verið að greiða út sé rétt eða ekki ætla ég ekki að leggja dóm á nákvæm­lega núna. Það myndi ekk­ert skaða mig, hvort ég fengi 60 þús­und króna hækkun eða 85 þús­und hækkun, eins og hefur verið að gera á almenna mark­aðnum. Ég myndi ekk­ert líða fyrir það þótt þing­menn myndu fá sömu launa­hækk­anir og aðrir.“ 

Guð­brandur Ein­ars­sonÞing­maður Við­reisnar.

Mynd: Bára Huld Beck

Aðspurður hvort hann væri and­vígur hækk­un­inni eða ekki sagð­ist hann geta svarað því bæði neit­andi og ját­andi, hann styðji fyr­ir­komu­lagið við að ákveða laun kjör­inna full­trúa en í ljósi ástands­ins í sam­fé­lag­inu gæti hann vel stutt það að und­ir­gang­ast sama þak og var ákveðið á almennum mark­aði í kjara­samn­ings­við­ræðum. „Af því að sumir eru búnir að taka á sig þak, þá get ég fall­ist á það að við kjörnir full­trúar, í þetta skiptið, ættum að und­ir­gang­ast sama þak,“ segir hann. 

En þarftu þessa hækkun?

„Nei, ég þarf ekki þessa hækkun. Ég get alveg lifað án hennar.“

Hvað ætlar þú að gera við pen­ing­ana? Ætlar þú að gefa upp­hæð­ina til góð­gerð­ar­mála eins og Guðni gerði á sínum tíma?

„Ég hef ekk­ert hugsað út í það. Mér finnst eðli­legt að þingið, eða tals­menn flokka sem eiga full­trúa á þingi, til dæmis for­menn, ræði málin og reyni að kom­ast að sam­eig­in­legri nið­ur­stöðu í mál­inu.“

Jakob FrímannSagði alla aðra hópa sam­fé­lags­ins eiga að fá launa­hækkun.

Mynd: Flokkur fólks­ins

Allir eiga rétt á launahækkunum

 Jakob Frímann Magn­ús­son, þing­maður Flokks fólks­ins, fær 85 þús­und króna launa­hækkun eins og aðrir sem hér er rætt við. Þar með verður hann með 1.431 þús­und krónur í mán­að­ar­laun. Á sjö árum hafa laun þing­manna tvö­fald­ast og hækkað um 719 þús­und krónur. Því til við­bótar geta þing­menn fengið alls konar við­bót­ar­greiðslur vegna kostn­aðar sem fellur til vegna starfs­ins, eða auka­starfa á borð við nefnd­ar­for­mennsku. Til sam­an­burðar var mið­gildi heild­ar­launa fólks á Íslandi, sam­kvæmt tölum Hag­stof­unnar, 775 þús­und krónur á síð­asta ári. Meðaltal heild­ar­launa var 871 þús­und á mán­uði. Aðspurður hvort hækkun þing­manna sé sann­gjörn svarar Jakob Frímann því neit­andi:

„Ég tel að bók­staf­lega allir aðrir hópar í sam­fé­lag­inu eigi rétt á launa­hækk­unum, en ekki þing­menn og hæst­ráð­endur.“ 

Þarft þú þessa hækkun?

„Ég er búinn að lýsa því yfir að mér finnst þetta vera mjög óvið­eig­andi skila­boð til sam­fé­lags­ins sem þarf að end­ur­skoða.“