Þriðjungur sitjandi alþingismanna eru annað hvort náskyldir eða mægðir fólki sem setið hefur á alþingi, ýmist sem aðal- eða varamenn. Þá er enn fleiri þingmenn tengdir fólki sem hefur stýrt sveitarfélögum eða leitt framboð í sveitarstjórnarkosningum.

Gunnar Helgi Kristinsson stjórnmálafræðiprófessor hefur rannsakað elítur og valdakerfi í íslensku samfélagi og meðal annars kannaði hann ættartengsl íslenskra þingmanna á árabilinu 1990 til 2020. Hans niðurstaða er að um þriðjungur þingmanna hafi á þessu tímabili haft ættartengsl við fyrrverandi þingmenn.

„Íslenska kerfið hefur viss einkenni sem ættu að ýta undir ættartengsl, og þau koma vissulega fyrir hér, en ég myndi ekki halda að þau væru megin áhrifaþáttur á framabrautir í stjórnmálum hér á landi,“ segir Gunnar Helgi og bendir á að svipuð mynstur megi greina í öðrum starfsgreinum eða þjóðfélagshópum, innan íþróttahreyfingarinnar eða í listalífi til að mynda.

Þeir þingmenn sem Heimildin ræddi við í samhengi við úttekt á ættartengslum töluðu flestir á svipuðum nótum og Gunnar Helgi. Það er að segja, að ættartengsl þeirra kannski ekki ráðið úrslitum um að þeir hafi lagt fyrir sig pólitík. Það hafi frekar verið að virk umræða um stjórnmál og samfélagsmál sem fram hafi farið inni á heimilinum hafi þar haft meira að segja.

Eitt leiðir af öðru

Birgir Ármannsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins og forseti Alþingis er fæddur 1968, sonur Helgu Kjaran og Ármanns Sveinssonar. Ármann var forystumaður í röðum ungra sjálfstæðismanna á sinni tíð en hann lést ungur, aðeins 22 ára. Birgir Kjaran, móðurafi Birgis, var þingmaður sjálfstæðisflokksins 1959-1963 og 1967-1971.

Sjálfur er Birgir lögfræðingur að mennt og starfaði sem slíkur hjá Verslunarráði Íslands en varð síðar aðstoðarframkvæmdastjóri ráðsins. Áður var hann blaðamaður á Morgunblaðinu. Birgir var formaður Heimdallar, og sat í stjórn SUS, og þá var hann í stjórn Vöku og sat í stúdentaráði Háskóla Íslands fyrir hreyfinguna. Hann sat einnig í stjórn fulltrúaráðs Sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík og í miðstjórn flokksins. Birgir var kjörinn á þing árið 2003 og var kjörinn forseti Alþingis eftir síðustu kosningar.

Spurður hvort ætternið hafi haft áhrif á Birgi og orðið til þess að hann hafi fetað hinn pólitíska stíg svarar hann: „Alveg örugglega. Auðvitað hefur það án efa haft áhrif á það að hjá mér vaknaði pólitískur áhugi mjög snemma. Jafnvel þó að pabbi deyi þegar ég er bara fimm mánaða og afi þegar ég er átta ára þá elst ég upp í umhverfi þar sem pólitíkin er töluvert nálæg og það hefur ábyggilega haft þau áhrif að ég fékk áhuga á stjórnmálum og tengdum efnum mjög snemma. Síðan bara leiðir eitt af öðru. Ég held að það hafi óhjákvæmilega haft þau áhrif að hugur minn leitaði í þessa átt frekar en einhverjar aðrar.“

Birgir segir að pólitík hafi mikið verið til umræðu á æskuheimili hans. Þó að ekki hafi önnur ættmenni en faðir hans og afi verið mikið starfandi í Sjálfstæðisflokknum þá hafi fólkið í kringum hann fylgst vel með fréttum og pólitík, málefnum lands og þjóðar. „Það var mikið talað um pólitík í mínu nærumhverfi, fólkið mitt hafði skoðanir og viðraði þær. Auðvitað hefur það áhrif.“

Birgir á fullorðnar dætur og á unglingsaldri. Spurður hvort að þær hafi sýnt áhuga á stjórnmálastarfi segir Birgir að þær hafi ekki verið virkir þátttakendur í því fram að þessu. „En óhjákvæmilega fylgjast þær með þó maður hafi reynt að halda einhverjum aðskilnaði milli stjórnmálastarfa og fjölskyldulífs. Auðvitað er það þannig að fyrir þá sem eru í stjórnmálum geta þau mörk stundum orðið svolítið óglögg. Ég býst við að dætur mínar fylgist betur með því sem er að gerast heldur en algengt er, þó þær hafi hingað til ekki verið þátttakendur í neinu stjórnmálastarfi.“