Sam­drættir er frumraun Þóru Kar­ítasar Árna­dóttur sem leik­stjóra og það er full ástæða til að óska henni til ham­ingju með vel gerða, áhrifa­mikla sýn­ingu þar sem efni og fram­setn­ing hefur verið ítar­lega greind og skil­merki­lega unnin af bæði glögg­skyggni og til­finn­ingu. Ber þar kannski fyrst að nefna val á leik­endum, þeim Írisi Tönju Flygenring og Þórunni Lár­us­dóttur, sem smellpassa í hlut­verk Emmu og hins nafn­lausa fram­kvæmda­stjóra „Fyr­ir­tæk­is­ins“. Það má sjá á plakati sýn­ing­ar­innar hvernig þær renna saman og mynda ákveðna (óhugn­an­lega) sam­stæðu, en tárið sem birt­ist í auga Írisar Tönju segir þó að hér megi búast við átökum ólíkra við­horfa, ólíkra karakt­era – en sam­run­inn segir þó líka, að þær séu, hvað sem átökum líður, undir sömu örlög sett.

Það skýrist þegar á líður leik­inn. Allt virð­ist slétt og fellt. Emma starfar hjá „Fyr­ir­tæk­inu“ og er reglu­lega kölluð í starfs­manna­við­tal svo fram­kvæmda­stjór­inn geti kannað og fengið stað­fest að allt sé í sóma og í sam­ræmi við starfs­manna­stefnu „Fyr­ir­tæk­is­ins“. „Fyr­ir­tækið“ virð­ist frá upp­hafi hafa aðra og víð­tæk­ari skírskotun – sem reyn­ist meira en rétt.

Á und­ir­furðu­legan og ísmeygi­legan hátt, með tungu­málið að vopni, nær „Fyr­ir­tækið“ und­ir­tökum í einka­lífi Emmu og afleið­ingar þess eru voveif­legar fyrir Emmu – en í raun fyrir þær báðar, því sem fyrr segir, eru þær undir sömu lög og örlög seldar, sem er und­ir­strikað í vel sömdum og á köflum óhugn­an­lega fyndnum sam­ræðum þeirra – sem lyft er fram með radd­blæ og áherslum, svip­brigðum og stað­setn­ingu á svið­inu. Þarna hjálpar líka þýð­ing Krist­ínar Eiríks­dóttur leik­endum – þær fá mis­mun­andi orð­færi að vinna úr, sem nán­ast ómerkj­an­lega und­ir­strikar and­stæður þeirra.

Sviðið er hannað af Sean Mackaoui. Hér er heldur betur brugðið á leik með rýmið. Áhorf­endur sitja á hvítum skrif­stofustólum á leik­sviði Tjarn­ar­bíós og geta snúið sér í allar áttir. Það kemur sér vel, því stað­setn­ingar leik­ar­anna eru úti um allt. Það skal einnig tekið fram að við áhorf­endur erum hluti af leik­mynd­inni – við erum skrif­stofuteymið sem er sam­starfs­fólk og jafn­vel vinir Emmu – en sam­skipti hennar við sam­starfs­fólkið er „Fyr­ir­tæk­inu“ mikið áhuga­efni. Skilin milli einka­lífs og vinnu þurrkast hægt og örugg­lega út. Þarna er einnig upp­hækkun, eins konar leik­svið, sem með ein­földum með­ulum fyr­ir­stillir skrif­stofu fram­kvæmda­stjór­ans, en það rými er brotið upp eftir þörfum og í hvert sinn sem það er gert þjónar það sög­unni og fram­vindu hennar. Hér má greina margar glæsi­legar og vel við­eig­andi leik- og leik­stjórnar- og leik­mynda­lausnir, sem segir ein­fald­lega að Þóra Karítas Árna­dóttir er leik­stjóri sem kann sitt fag og sýnir það svo ekki verður um villst í þess­ari frumraun sinni. Leik­stjórn­inni er svo fylgt vand­lega og í stíl­legu sam­ræmi í lýs­ingu og hljóð­mynd. Allt er gert á smekk­legan og útpældan hátt og áhorf­and­inn (og áheyr­and­inn – hér er radd­beit­ing með betra móti!) er dreg­inn inn í atburða­rás­ina á vægð­ar­lausan hátt – hann á sér engrar und­an­komu auðið frekar en Emma.

Eftir því sem á líður sam­skipti Emmu og fram­kvæmda­stjór­ans vex örvænt­ing áhorf­and­ans líkt og hjá Emmu. Endir sýn­ing­ar­innar er þó eins opinn og frekast má vera, en hið sama verður ekki sagt um til­finn­ingar og hugs­an­legar nið­ur­stöður okkar áhorf­enda – það verður okkar hlut­verk að taka við sýn­ing­unni og bera hana út í veru­leik­ann.

Þótt ekki sé á nokkurn hátt ýjað að því í texta, leik eða leik­stjórn, fer ekki hjá því að hörð kjara­bar­átta und­an­far­inna vikna og mán­aða minni á sig eftir því sem á líður sam­skipti Emmu og fram­kvæmda­stjór­ans. „Fyr­ir­tækið“ hefur sín stefnumið og starfs­manna­stefnu og það skiptir engu hvort þau séu fram borin af nafn­lausum fram­kvæmda­stjóra á sviði Tjarn­ar­bíós eða Halldóri Benjamín í veru­leik­anum. Sam­drættir afhjúpa ákveðna sam­fé­lags­gerð og sú afhjúpun er fram­kvæmd af öryggi og stefnu­festu í öllum atriðum sýn­ing­ar­innar. Það er ein­fald­lega að þakka áhrifa­mik­illi vinnu leik­stjór­ans Þóru Kar­ítasar og alls hennar list­ræna teymis. Sagan er sögð með frá­sagn­ar­tækni mið­alda­leik­húss­ins, bygg­ing verks­ins er mark­viss – jafn­vel Brechtísk, þegar nánar er að gáð – og hittir full­kom­lega í mark.

Það væri kannski ástæða fyrir Efl­ing­ar­fé­laga, já, og allt launa­fólk þessa lands að sjá Sam­drætti og skerpa stétt­ar­vit­und­ina?