Íslenskir neyt­endur og hús­næð­is­eig­endur eiga von á kjara­rýrnun á næst­unni, ef marka má orð Finns Odds­sonar, for­stjóra Haga sem reka Bónus og Hagkaup, á upp­gjörs­fundi félags­ins hans í morgun. 

Að sögn Finns eru yfir­vof­andi veru­legar verð­hækk­anir sem munu „óhjá­kvæmi­lega“ leiða út í verð­lagið á Íslandi. Verð­bólga á Íslandi mælist nú 5,1%, en í Banda­ríkj­unum hefur hún náð 40 ára hátindi sínum og er orðin 7%, sú mesta frá 1982. Verð­bólgan er nú orðin eitt helsta álita­málið í hag­kerf­inu vest­an­hafs.

Finnur OddssonFor­stjóri Haga boðar verð­hækk­anir.

Mynd: Origo

Fjallað er um upp­gjörs­fund­inn á vef Innherja á Vísi. Þar boð­aði Finnur ástand í smá­sölu sem „má líkja við að standa í fjalls­hlíð og reyna að stöðva snjó­flóð með berum höndum. Það er ekk­ert að fara takast“.

Þrátt fyrir þetta spá Hagar því að hagn­aður félags­ins verði 10 millj­arðar króna reikn­ings­árið sem lýkur í lok febr­úar og hafa bréf félags­ins hækkað í íslensku kaup­höll­inni í dag og stóð hækk­unin í 1,5% í hádeg­inu. Þrátt fyrir yfir­stand­andi kreppu hefur hagn­aður Haga auk­ist um 78% síð­ustu 12 mán­uði. Finnur sagði jafn­framt á fund­inum í morgun að Hagar myndu hag­ræða í inn­kaupum, „moka skafl­ana og snúa þessu við um leið og hægt er“, eins og segir á vef Innherja. 

Verðtryggð lán hækka

Verð­hækk­an­irnar hafa ekki ein­ungis áhrif á þær vörur sem fólk getur keypt. Þær hafa einnig tví­þætt meg­in­á­hrif á eignir hús­næð­is­eig­enda.

Annars vegar mega þau sem tekið hafa verð­tryggð lán vita að höf­uð­stóll lán­anna mun hækka sem nemur verð­bólg­unni. 50 millj­óna króna hús­næð­is­lán hækkar þannig um 500 þús­und krónur fyrir hvert pró­sent verð­bólgu, eða 2,5 millj­ónir króna á því ári sem verð­bólgan er 5%. 

Óverð­tryggð lán, sem orðið hafa algeng­ari allt frá því að Seðla­bank­inn hóf stýri­vaxta­lækkun til að örva hag­kerfið í Covid-krepp­unni, hækka hins vegar ekki að höf­uð­stóli eins og verð­tryggðu lánin. Því er eigna­upp­taka fast­eigna­eig­enda með óverð­tryggð lán minni.

Hins vegar eru allar líkur á því að Seðla­bank­inn hækki stýri­vexti, sem hefur bein áhrif á breyti­lega vexti hús­næð­is­lána. Þrátt fyrir að yfir­gnæf­andi hluti nýrra fast­eigna­lána und­an­farið hafi verið óverð­tryggð eru verð­tryggð hús­næð­is­lán ennþá um helm­ingur allra hús­næð­is­lána. Vaxta­breyt­ingar á óverð­tryggðum lánum hefur mun örari og meiri áhrif á mán­að­ar­leg útgjöld fólks en hækkun verð­tryggðra lána.

Eins og staðan er núna eru lægstu breyti­legu óverð­tryggðu vextir 3,8% hjá Gildi líf­eyr­is­sjóði, á meðan lægstu föstu vextir eru 4,7%. Verð­tryggðir vextir hafa hins vegar fallið hratt og eru fest­an­legir til fimm ára í 1,5% hjá Íslands­banka.

Afleiðing af faraldrinum

Orsakir verð­hækk­ana hélendis sem erlendis liggja í því að aðfanga­keðjan hefur rofnað vegna lok­ana sem ætlað er að hamla útbreiðslu Covid-19. 

Vonast er til þess að verð­hækk­an­irnar verði skamm­vinnar og jafn­framt að núver­andi bylgja omicron-afbrigðis kór­óna­veirunnar muni víð­ast hvar ná hátindi sínum á næstu dögum eða vikum og fram­kalla hjarð­ó­næmi gegn öðrum afbrigðum.

Fleira en inn­kaupa­verð byrgja hefur hins vegar áhrif á verð­lag hér á landi. Þannig getur styrk­ing krón­unnar til dæmis vegið upp á móti hækk­andi verð­lagi. Þrátt fyrir að verð­bólgan verði skamm­vinn mun hækkun verð­tryggðra hús­næð­is­lána hins vegar ekki ganga til baka og um leið óljóst hvar stýri­vextir Seðla­bank­ans enda, en þeir eru sögu­lega í lág­marki hér á landi.

Verð­bólgan framundan getur því haft tví­þætt áhrif á kjör almennra neyt­enda, þótt þau virð­ist hafa lítil nei­kvæð áhrif á hækk­andi hluta­bréfa­verð, sem í kaup­höll­inni hér­lendis hefur risið um 26% síð­asta árið í miðri covid-krepp­unni.