Veð­ur­ham­urinn sem gekk yfir Aust­firði í jan­úar á þessu ári leiddi til stór­fellds laxa­dauða hjá lax­eld­inu Löxum í Reyð­ar­firði og Fáskrúðs­firði. Fuglanet í lax­eld­iskvíum frusu og lögð­ust inn í sjó­kví­arnar með þeim afleið­ingum að íshrönglið á fugla­net­unum skað­aði hreistur eld­is­lax­ana. Þetta olli roðsárum auk þess veð­urofs­inn kastaði löx­unum utan í kví­arnar sem olli enn frek­ari sárum á fisk­unum. 

Þetta kemur fram í Mæla­borði um lax­eldi, upp­lýs­inga­þjón­ustu sem Mat­væla­stofnun Íslands opn­aði nýlega á vefnum hjá sér, og svörum frá Gísla Jónssyni, yfir­manni smit­sjúk­dóma fisk­eldis hjá Mat­væla­stofnun (MAST).

Þegar sár mynd­ast á hreistri eld­is­laxa eykst smit- og sýk­inga­hætta til muna hjá eld­is­löx­unum og ekki er hægt að nýta þá til mann­eldis. Sjáv­ar­kuldi eykur enn frekar líkur á roðsárum. Þetta leiðir til affalla fyrir eld­is­fyr­ir­tækin. 

Afföllin meiri í árAfföll, laxa­dauði, hjá eld­is­fyr­ir­tækj­unum í land­inu voru meiri á fyrstu þremur mán­uðum árs­ins í ár en á sama tíma í fyrra. Þau voru hins vegar hlut­falls­lega minni.

Nærri 800 þúsund dauðir laxar

Í heild­ina, á land­inu öllu, var að ræða afföll upp á rúm 2.300 tonn á fyrstu þremur mán­uðum árs­ins í ár. Þetta er rúm­lega 500 tonnum meira en laxa­dauð­inn hjá lax­eld­is­fyr­ir­tækjum lands­ins á sama tíma í fyrra - 1.766 tonn -  þegar veð­urofsi var mik­ill á Vest­fjörðum og lax­eld­is­fyr­ir­tækið Arnarlax varð fyrir miklum laxa­dauða sem vakti alþjóð­lega athygli.

Ef gengið er út frá því að með­al­þyngd lax­annaa sem drápust í ár hafi verið 3 kg var um að ræða 778 þús­und laxa sem drápust vegna veð­urs í ár. Til sam­an­burðar telur villti íslenski laxa­stofn­inn 85 þús­und laxa.

Því var um að ræð rúm­lega 9 sinnum fleiri eld­is­laxa sem drápust á þessu tíma­bili en sem nemur íslenska laxa­stofn­inum. 

Gagnsæi eykst

Með mæla­borð­inu eykst gagn­sæi í rekstri lax­eld­is­fyr­ir­tækja á Íslandi og geta í raun allir fylgst með gangi máli í þessum iðn­aði. Mæla­borðið var opnað þann 15. apríl síð­ast­lið­inn. Kristján Þór Júl­í­us­son sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra átti veg og vanda að opnun mæla­borðs­ins sam­kvæmt til­kynn­ingu frá rík­is­stjórn­inni.  

Eins og Kristján Þór sagði þegar hann opn­aði Mælaborð fisk­eldis um miðjan mán­uð­inn: „Með Mæla­borði fisk­eldis eru allar helstu upp­lýs­ingar um stöðu fisk­eldis í sjó og á landi orðnar aðgengi­legar á einum stað til hags­bóta fyrir almenn­ing og stjórn­völd. Þetta tíma­móta­skref að stjórn­völd eigi frum­kvæði að birt­ingu þess­ara upp­lýs­inga er í sam­ræmi við þá stefnu­mörkun við breyt­ingu á lögum um fisk­eldi 2019 að auka gagn­sæi í starf­semi grein­ar­innar. Þessi birt­ing tryggir um leið heild­stæð­ari yfir­sýn yfir stöðu og þróun grein­ar­innar, sem er mik­il­vægt fyrir alla hlut­að­eig­andi.“

Meira gagn­sæiKristján Þór Júl­í­us­son sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra segir að til­gangur Mæla­borðs fisk­eldis sé að auka gagn­sæi í grein­inni.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son

Hlutfallslega minni laxadauði í ár en fyrra

Í svörum frá Gísla Jónssyni kemur hins vegar fram að þó að laxa­dauð­inn hafi í heild­ina verið meiri í ár en í fyrra þá voru fleir eld­is­laxar í sjó­kvíum á Íslandi nú í ár en á sama tíma í fyrra. Þannig var laxa­dauð­inn hlut­falls­lega minni í ár segir Gísli: „Það ber fyrst að nefna að lífmassi í sjó var mun minni í byrjun árs 2020 sam­an­borið við byrjun þessa árs. Í byrjun árs 2021 var yfir 60% meiri lífmassi í sjó­kvíum hér við land miðað við byrjun árs 2020. Að teknu til­liti til þess­ara stærða voru afföll tals­vert minni fyrstu 3 mán­uði árs­ins í ár sam­an­borið við 2020, eða sem sam­svarar um 30% minni afföll.“

Gísli skýrir afföllin í ár og í fyrra með eft­ir­far­andi hætti: „Skýr­ing­una á þessum afföllum í sjó fyrsta árs­fjórð­ung beggja þess­ara ára (hörð­ustu vetr­ar­mán­uð­irnir) er að finna í óbil­gjarnri nátt­úru þar sem ofsa­veður voru í aðal­hlut­verki. Í byrjun árs 2020 urðu Vest­firðir illa úti, og þá sér­stak­lega sjó­kvía­eld­is­svæðið í Hrings­dal í Arn­ar­firði. Á þessu ári var svo komið að Aust­fjörðum þar sem fár­viðri ollu búsifjum, ekki síst í Reyð­ar­firði og Fáskrúðs­firði. Í einni storm­lægð­inni, og þeirri verstu, (9.-10. jan­úar sl.) sökk m.a. stór og öfl­ugur fóð­urprammi við Gripalda í Reyð­ar­firði eins og mönnum er enn í fersku minni.“

Hann und­ir­strikar jafn­framt að engir alvar­legir fiski­sjúk­dómar hafi komið upp í ár og lýsir svo ástæðum laxa­dauð­ans á Aust­fjörðum á fyrstu mán­uðum árs­ins: „Þess ber einnig að geta að alvar­legir smit­sjúk­dómar hafa hvergi komið upp á þessum svæðum. Samfara þessum storm­lægðum hefur m.a. fylgt ísing sem ekki hefur hjálpað til. Gríð­ar­leg ísing í Reyð­ar­firði og Fáskrúðs­firði í jan­úar sl. varð til þess að fugla­net lögð­ust niður á yfir­borð kví­anna. Áður en hægt var að fjar­lægja netin með hvössu íshröngli sökum veð­urs hafði lax­inn m.a. skaðað sig í yfir­borð­inu, auk þess sem hluti fisks­ins varð fyrir nuddi við nót­ina í straumköst­unum. Slík sær­indi leiða til roðsára og affalla.“