Mæðgurnar Ásta Þor­leifs­dóttir og Lilja Steinunn Jóns­dóttir upp­götv­uðu gossprung­una sem tók að gjósa úr í nótt í Geld­inga­dölum að kvöldi ann­ars í páskum. Eft­ir­tekt­ar­semi þeirra varð til þess að svæðið var rýmt enda margt sem benti til að hugs­an­lega myndi fara að gjósa upp úr sprung­unni. Rúmum sól­ar­hring eftir að þær mæðgur gengu eftir sprung­unni til að mæla hana og ráku hend­ina ofan í hana til að meta hita­stig hófst gosið.

Þær mæðgur voru við gæslu á gos­s­töðv­unum í Geld­inga­dölum ásamt öðru björg­un­ar­sveit­ar­fólki. Kalt var í veðri og tölu­verð snjó­koma þegar þær komu á svæðið um klukkan sex í eft­ir­mið­dag­inn. Þegar leið á kvöldið og hætti að snjóa tók Lilja Steinunn eftir því að greini­leg hreyf­ing hafði orðið á sprungu milli gíg­stöðv­anna eftir að hætti að snjóa.  „Við tókum eftir því að þarna hafði mynd­ast örlít­ill sigdalur og það var greini­legt að hann var bara að rifna, það hafði gerst örstuttu fyrr, því það var hægt að sjá í þurra mold í lægð­inni. Það var ansi kalt þarna upp­frá, duttu næstum því af manni putt­arnir þegar maður var að taka myndir, en þegar maður lagð­ist á hnén og stakk hend­inni ofan í þá var alveg sæmi­lega nota­legt hita­stig þar, kannski tíu gráður,“ segir Ásta.

Við gos­s­töðv­arnar Þær mægður hafa farið all nokkrar ferðir á gos­s­töðv­arnar, bæði saman og í sitt hvoru lagi.

Mynd: Heida Helga­dottir

Lilja Steinunn segir að aug­ljósar breyt­ingar hafi verið grein­an­legar á lands­lag­inu á um 150 metra kafla „Þetta var ein af ástæð­unum fyrir því að ákveðið var að rýma svæðið, þessi upp­götvun. Sér­sveitin var því fengin til þess og við björg­un­ar­sveit­ar­fólk lok­uðum svæð­inu síðan. Í nótt sem leið opn­að­ist þarna síðan ný gossprunga, fyrst á hluta af sprung­unni sem ég mældi og síðan klukkan hálf þrjú í nótt virð­ist hún hafa opn­ast til norð­urs að gíg­unum sem opn­uð­ust 5. apríl.“

Var örugg meðan snjórinn bráðnaði ekki

Spurð hvernig henni líði, svona eftir á, að hafa staðið ofan í sprung­unni og stungið hend­inni ofan í til að finna var­mann aðeins sól­ar­hring áður en upp fór að vella þar hraun segir Lilja að henni hafi ekki verið neitt brugðið við það. „Mér leið bara allt í lagi með það því ég sá að snjór­inn var ennþá. Ég hefði hins vegar farið í að koma fólki mun hraðar af svæð­inu ef snjór­inn hefði farið að bráðna. Það er ákveðið öryggi í því að það sé snjór yfir svæð­inu, það auð­veldar að greina hugs­an­legar breyt­ingar á hita­stigi. Við tókum samt ákvörðun um að rýma svæðið fyrr en seinna, og eftir á að hyggja var það hár­rétt ákvörðun.“

Þurr mold í dæld­inniSjá má hvernig sig­dæld hefur mynd­ast og landið var að rifna hægt og rólega í sundur.

Mynd: Lilja Steinunn Jóns­dóttir

Það var í raun til­viljun að þær mæðgur ráku augun í sprung­una, segja þær. „Það sést á þessu að það er und­an­fari að gos­inu, smá­vægi­legar breyt­ingar sem ekki mæl­ast heldur sjást bara með berum augum. Maður horfði á þetta en hafði kannski ekki hug­mynda­flug í að sól­ar­hring síðar væri farið að gjósa upp úr sprung­unni. Þetta segir okkur hvað þetta er kvikt svæði og kannski fólk skilji nú að þegar ákveðið er að rýma svæðið þá er það ekki að ástæðu­lausu, það er vegna þess að það eru vís­bend­ingar um að eitt­hvað kunni að fara að ger­ast. Ef fólk sér ein­hverjar svona vís­bend­ingar þá er allur var­inn góður,“ segir Ásta.

„Þetta sýnir hvað það er mik­il­vægt að fólk sé með­vitað um umhverfi sitt á stað eins og þessum,“ segir Lilja Steinunn. Hún lýsir því að þó flestir fari var­lega á svæð­inu hafi hún orðið vitni að óvar­legri hegðun fólks, eins og að standa undir hraun­brún­inni og að fara ganga með börn mjög nálægt og inn í gosmökk­inn sjálfan, sem sé stór­hættu­legt að gera.

Björgunarsveitir allt frá Vopnafirði hafa staðið vaktina

Þær mæðgur eru báðar í Flug­björg­un­ar­sveit­inni í Reykja­vík og hafa verið þar saman í nokkur ár. Ofan á það er Ásta jarð­fræð­ingur að mennt og hefur kennt jarð­fræði og Lilja Steinunn er að klára BS-nám í jarð­eðl­is­fræði og raunar byrjuð í masters­námi einnig. Þær eru sam­mála um að það hjálpi að við­bragðs­að­ilar hafi þekk­ingu sem slíka, það hafi í það minnsta sann­ar­lega hjálpað að kvöldi ann­ars í páskum. Báðar hafa þær farið í nokkur skipti upp að gos­s­töðv­unum, á eigin vegum, við björg­un­ar­sveit­ar­störf og þá hefur Ásta farið sem örygg­is­stjóri fyrir kvik­mynda­hóp sem var að vinna á svæð­inu. Þær hafa því getað fylgst mjög vel með þró­un­inni á svæð­inu. Þær mæðgur eiga von á því að fara í fleiri ferðir upp að gos­s­töðv­unum, bæði á eigin vegum en einnig sem hluti af björg­un­ar­sveit­unum. Það hafi enda verið mikil þörf á því að manna svæðið og með nýj­ustu vend­ingum megi búast við að svo verði áfram. „Það er ótrú­legur fjöldi björg­un­ar­sveit­ar­fólks sem hefur komið að þessum störfum, það er áhuga­vert að sjá björg­un­ar­sveitir alla leið frá Vopna­firði mættar á svæðið,“ segir Ásta.

Gos í sprung­unniÁ mynd­inni má sjá hvernig gossprungan hefur mynd­ast í sig­dæld­inni sem þær mægður tóku eftir.

Mynd: Lilja Steinunn Jóns­dóttir

Björg­un­ar­sveitir stik­uðu göngu­leið á kviku­gang­inum sunnan við gíg­inn í upp­hafi goss­ins og tjöld björg­un­ar­sveit­anna voru sett niður mjög nálægt þeim stað sem síðan gaus upp úr. Spurðar hvort farið hafi verið óvar­lega segja þær Ásta og Lilja Steinunn svo ekki hafa verið. „Ef vel er fylgst með aðstæðum og breyt­ingum er þetta í lagi en það má svo sem segja að tjaldið hefði kannski mátt vera aðeins austar. En það var nú ekki vitað á þeim tíma sem það var sett niður.“

Bogi Adolfs­son, for­maður Björg­un­ar­sveit­ar­innar Þor­bjarnar í Grinda­vík, sagði í sam­tali við Stundina í morgun að opið yrði fyrir almenn­ing á svæð­inu í dag. Til stóð að fara með björg­un­ar­sveit­ar­fólk og jarð­vís­inda­menn upp á svæðið nú í morgun til að meta aðstæður á svæð­inu.