„Margfalt meiri kraftur“ í nýja eldgosinu sem teygir sig norðar

Nýtt eld­gos í Mera­dölum er bæði norðar, nær Keili og mun kraft­meira en síð­asta eld­gos. Um 300 metra sprunga með mest 30 metra stróka­hæð og um 50 rúmmetra flæði á sek­úndu, er um 10 kíló­metra frá næstu byggð og veldur ekki ógn enn um sinn. Það sem Víðir Reyn­is­son hjá Almanna­vörnum rík­is­lög­reglu­stjóra ótt­ast mest er ekki hraunið sjálft heldur aðfarir fólks að því.

Eldgosið vaknaði að ári

320 dögum eftir að hraun sást síð­ast renna í Geld­inga­dölum spýt­ist hraun aftur upp úr sprungu sem klýfur nýtt hraunið nyrst í Mera­dölum. Hraun­rennslið virð­ist við fyrsta mat vera um 50 rúmmetrar á sek­úndu, á meðan eld­gosið í fyrra var yfir­leitt um 8-13 rúmmetrar á sek­úndu. Helsti mun­ur­inn liggur í því að gosið nú er sprungu­gos. „Þó þetta sé ekki stórt gos þá er þetta miklu öfl­ugra en gosið sem var í Geld­inga­dölum í fyrra,“ sagði Magnús Tumi Guð­munds­son jarð­fræð­ingur í sam­tali við RÚV skömmu fyrir klukkan 17 í dag.

Fólk er beðið að var­ast svæðið. Lands­björg metur hvort þurfi að rýma eða afmarka svæðið og fólk er sér­stak­lega varað við gasmengun í lægðum og dældum í lands­lag­inu, helst sunnan við gosið. Ekki hefur verið kynnt hraun­fræði­líkan fyrir nýja eld­gosið, en svo virð­ist sem hraun muni á end­anum renna til norð­urs og að sprungan sé að teygja sig í þá átt. Fyrst þyrfti þó tölu­vert mikið magn af hrauni að fylla upp í Meradali. Eldgosið er um 10 kíló­metrum frá næstu byggð í Vogum á Vatns­leysu­strönd til norð­aust­urs og í Grinda­vík til suð­vest­urs. Frá sprung­unni eru um 20 kíló­metrar í byggð í Vall­ar­hverf­inu í Hafn­ar­firði. Ekki er búist við að hraun renni yfir vegi á næst­unni. Gasmengun af gos­inu mun fyrst um sinn fara til suð­urs vegna norð­an­áttar og því ekki yfir byggð.

Eldgos hafið að nýjuÁ vef­mynda­vél MBL.is sést hraunið vella upp úr sprungu í gegnum nýrunnið hraun.

Mynd: Vef­mynda­vél MBL.is

Við norðurjaðar hraunsins í fyrra

Hraunið vellur upp úr sprungu sem liggur í Mer­ar­dölum neðan við og austan gos­rása síð­asta eld­goss. Sprungan er um tveimur kíló­metrum norð­austar en upp­haf­lega í mars í fyrra og hefur verið að opn­ast til norð­urs. Um er að ræða hraun­gos og stað­setn­ing þess heppi­leg að því leyti að ekki gýs nærri sjó eða í vatni og þar af leið­andi ekki telj­an­leg gjóska, sem hefði geta hindrað flug­um­ferð og valdið fleiri rösk­unum. Eldgosið er því „á góðum stað, eins góðum og það getur verið,“ sagði Jón Svanberg Hjart­ar­son, hjá almanna­varn­ar­deild rík­is­lög­reglu­stjóra, í sam­tali við RÚV.

„Við fyrstu sýn er ekki hætta á ferð en mik­il­vægt er að fylgj­ast vel með upp­lýs­inga­gjöf og fyr­ir­mælum Almanna­varna,“ segir Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra í færslu á Facebook.

„Þetta er enn annað mein­laust gos,“ sagði Páll Ein­ars­son jarð­eðl­is­fræð­ingur í sam­tali við mbl.is skömmu eftir upp­haf þess. Hann sagði þó gosið vera „allt öðru­vísi“ en í fyrra, þar sem um sé að ræða sprungu­gos en ekki afmark­aðir gígar.

Hins vegar er ekki útséð um áhrifin og þá ekki síst áhrif hraun­rennslis ef gosið varir lengi og/eða af krafti. Gosið virð­ist hafa færst vel í auk­ana strax fyrsta klukku­tím­ann.

Nýja eld­gosiðSprungan teygir sig til norð­urs.

Margfalt meiri kraftur

Þor­valdur Þórð­ar­son, pró­fessor í eld­fjalla­fræði, sagði í sam­tali við RÚV að gosið væri lítið. „Flæðið virð­ist upp á nokkra rúmmetra á sek­úndu, slík fram­leiðni býr aldrei til neitt nema mátt­lítil gos.“ Þá sagð­ist hann efast um að mikil hætta stafi af gos­inu. „Ef eykur í upp­flæði goss­ins getur allt gerst,“ tók hann þó fram. 

Mat á hraun­flæð­inu átti eftir að magn­ast. Tveimur klukku­stundum síðar var gert ráð fyrir að flæðið væri 50 rúmmetrar á sek­úndu.

Eld­fjalla- og nátt­úru­vá­r­hópur Suð­ur­lands vakti athygli á því eftir rúm­lega klukku­stundar gos að það hefði þá þegar vaxið.

„Nú er um klukku­stund liðin síðan eld­goss­ins við Fagra­dals­fjall varð fyrst vart. Ljóst er að kraft­ur­inn í gos­inu er marg­falt meiri í upp­hafi þessa goss heldur en þegar gosið hófst í Geld­inga­dölum,“ segir í færslu hóps­ins á Facebook.

„Hraun­breiðan hefur vaxið hratt í dal­verpi nyrst í Mela­dölum og liggur gossprungan upp í hlíðar Mera­dala­hnjúks. Lengdist sprungan veru­lega fyrsta hálf­tím­ann eftir að goss­ins varð vart og má laus­lega áætla að hún sé amk 300-500 metra löng,“ segir í færslu hóps­ins. Síðar mátu almanna­varnir sprungu­lengd­ina sem 300 metra.

Sam­an­burður við gamla gíg­innHér sést gossprungan norður af gamla gígnum. Fjallið Keilir sést efst lengst til vinstri á mynd­inni.

Mynd: Almanna­varnir

Með höf­uð­borg­ar­svæðið í bak­sýnSprungan liggur til norð­aust­urs í beinni línu í átt að höf­uð­borg­ar­svæð­inu, rétt vestan Keilis sem sést fjærst lengst til hægri á mynd­inni.

Mynd: Almanna­varnir

Það sem Víðir hræðist

Almanna­varnir biðja fólk að forð­ast gossvæðið. „Fólk er beðið um að fara með gát og forð­ast að vera á þessu svæði,“ segir í yfir­lýs­ing­unni. Svæðinu hefur þó ekki verið form­lega lokað.

Víðir Reyn­is­son, yfir­lög­reglu­þjónn hjá Almanna­vörnum rík­is­lög­reglu­stjóra, sagð­ist í sam­tali við frétta­stofu RÚV hræð­ast reynslu frá fyrra gosi þar sem skipti tugum eða hund­ruðum fólk sem slas­að­ist á leið­inni að gos­inu. 

„Þetta er lengri ganga að þessu gosi heldur en var að hinu og erfitt að fara þarna um í sjálfu sér. Við sjáum það að hraunið frá fyrra gos­inu hefur opn­ast tals­vert og það er svo­lítið mik­ill hiti í því. Það er mjög vara­samt að reyna að stytta sér leið yfir gamla hraunið.“

Í fyrra hófst gosið með svip­uðum hætti, vestar, í Geld­inga­dölum, og áttu nýjar gos­rásir eftir að opn­ast norð­austar. Nú hefur það teygt sig enn norðar, í átt­ina að Keili. „Gossprungan er þegar byrjuð að teygja sig út fyrir hraun­breið­una í átt til norð­urs,“ segir í lýs­ingu Eld­fjalla- og nátt­úru­vá­r­hóps Suð­ur­lands. 

Gosið nærri spástað

Gert hafði verið ráð fyrir því fyr­ir­fram að gosið myndi koma upp milli Geld­inga­dala og Keilis, tölu­vert norðar. En því hafði einnig verið spáð fyrir síð­asta gos.

Í eld­gos­inu sem stóð yfir í fyrra hafði hraun runnið niður í Mer­ar­dölum úr gos­rásum sem opn­ast höfðu ofar, í Geld­inga­dölum. Ekki hafði sprunga áður opn­ast í Mer­ar­dölum.

Eldgos hófst í Mer­ar­dölum 19. mars í fyrra en hraun hætti að renna 18. sept­em­ber. Í des­em­ber var því form­lega lýst loknu.

Veð­ur­stofan hefur gert hraun­flæði­líkan sem byggir á fyrri spálík­ani. Miðað við spána rennur hraun til suð­urs frekar en norð­urs og ógnar engum innviðum. „Það skal tekið skýrt fram að óvíst er hvort að styrkur goss­ins og stað­setn­ing hald­ist óbreytt allan þennan tíma. Út frá þeim upp­lýs­ingum sem liggja fyrir í dag sýnir líkanið engu að síður að ekki er talið lík­legt að þetta gos ógni mik­il­vægum innviðum,“ segir í yfir­lýs­ingu Veð­ur­stof­unnar.

Víðir Reyn­is­son hjá almanna­vörnum er þó ánægður með stað­setn­ing­una. „Út frá því sem ég hef haft áhyggjur af und­an­farið leit þetta bara vel út,“ segir Víðir í sam­tali við RÚV. „Þarna getur gosið mjög lengi án þess að það valdi okkur vand­ræðum í byggð eða á sam­göngu­mann­virkjum.“

Hraun­flæðispá Veð­ur­stof­unnarMiðað við fyrstu spá um hraun­rennsli yrði þetta dreif­ingin við 200 daga eld­gos.

Mynd: Veð­ur­stofa Íslands