Eitt af því sem kannað verður í athugun land­lækn­is­emb­ætt­is­ins, vegna hóp­sýk­ingar sem varð á Landa­koti,  er hvort Landakot upp­fylli lág­marks­kröfur til rekst­urs heil­brigð­is­þjón­ustu. Þá verður kannað hvort hóp­sýk­ing sem varð á Landa­koti í vor hafi verið til­kynn­ing­ar­skyld sem óvænt atvik sam­kvæmt lögum um land­lækni. Þetta kemur fram í svari Ölmu D. Möller land­læknis við fyr­ir­spurn Stund­ar­innar um hóp­sýk­ing­arnar tvær á Landa­koti.

Hóp­sýk­ingin sem kom upp á Landa­koti undir lok októ­ber­mán­aðar er að sögn land­læknis og sótt­varna­læknis, alvar­leg­asta atvik sem komið hefur upp í íslenskri heil­brigð­is­þjónstu. Þréttán manns hafa dáið af völdum hennar og á annað hund­rað manns smit­ast, þar af starfs­menn og sjúk­lingar á Landa­koti, Reykja­lundi og hjúkr­un­ar­heim­il­inu Sól­völlum á Eyr­ar­bakka auk ann­arra.

Samkvæmt innri skoðun Land­spít­al­ans á hóp­sýk­ing­unni sýkt­ust allir sjúk­lingar á einni deild Landa­kots af COVID-19. Meðal þeirra voru sjúk­lingar sem höfðu útskrif­ast og verið sendir á aðrar stofn­anir. Skoðunin leiddi í ljós að ástand hús­næðis, loft­skipta og aðbún­aðar á Landa­koti væri ófull­nægj­andi og að lík­legt sé að þeir þættir hafi valdið því hversu mikil dreif­ing varð á smiti innan stofn­un­ar­innar.

„Getur ráð­herra þá tekið ákvörðun um að stöðva rekstur tíma­bundið, þar til bætt hefur verið úr ann­mörkum, eða stöðva rekstur að fullu.“

Þá kemur einnig fram að mann­ekla hafi komið í veg fyrir að hægt væri að hólfa­skipta starf­sem­inni eftir deildum til að verj­ast dreif­ingu á smitum. Einnig var ljóst að tækja­kostur á Landa­koti var ekki nægj­an­legur svo flytja þurfti tæki á milli deilda með til­heyr­andi áhættu.

Tilkynningarskylt atvik

Stundin sendi form­lega fyr­ir­spurn í níu liðum á land­lækni þann 20.nóv­em­ber síð­ast­lið­inn og bár­ust svör við henni í dag.

Land­læknir var spurður hvort að hópsmitið sem kom upp á Landa­koti í vor hefði átt að vera til­kynnt sem óvænt eða alvar­legt atvik. Land­læknir segir erfitt að svara þeirri spurn­ingu þar sem emb­ættið hafi ekki fengið upp­lýs­ingar um smitin sem komu upp á Landa­koti í mars síð­ast­liðnum. 

Í yfir­stand­andi rann­sókn sem emb­ættið vinnur nú um hóp­sýk­ingu á Landa­koti verður einnig aflað upp­lýs­inga um atvikið sem átti sér stað í mars og vitnar land­læknir í því sam­hengi í 10. grein laga um land­lækni og lýð­heilsu en í þeim segir að „heil­brigð­is­stofn­unum, sjálf­stætt starf­andi heil­brigð­is­starfs­mönnum og öðrum sem veita heil­brigð­is­þjón­ustu bera að til­kynna land­lækni án tafar um óvænt atvik sem valdið hefur eða hefði getað valdið sjúk­lingi alvar­legu tjóni, svo sem dauða eða var­an­legum örkumlum.“

Í sömu grein segir að „verði óvænt dauðs­fall á heil­brigð­is­stofnun eða ann­ars staðar þar sem heil­brigð­is­þjón­usta er veitt, sem ætla má að rekja megi til mis­taka, van­rækslu eða óhappa­til­viks við með­ferð eða for­varnir vegna sjúk­dóms, skal auk til­kynn­ingar til land­læknis til­kynna það til lög­reglu í sam­ræmi við ákvæði til laga um dán­ar­vott­orð, krufn­ingar og fleira.“

Tilkynningarskylda tilkynningaskyldra sjúkdóma

Land­læknir segir COVID-19 vera til­kynn­ing­ar­skyldan sjúk­dóm og því beri að til­kynna sótt­varna­lækni þegar veiran grein­ist í fólki og það hafi verið gert í mars. „Þetta þýðir þó ekki að gefa eigi afslátt á þeirri lög­bundnu kröfu að til­kynna um alvar­leg atvik þegar þau eiga sér stað, jafn­vel þó svo að atvikið varði til­kynn­ing­ar­skyldan sjúk­dóm og hafi þegar verið til­kynnt til sótt­varn­ar­læknis,“ segir land­læknir og heldur svo áfram:

„Þess ber þó að geta að í mars var þekk­ing á far­aldr­inum og ýmsu honum tengdum minni en núna og reikna mátti með að upp kæmu smit inni á heil­brigð­is­stofn­unum þrátt fyrir fyr­ir­byggj­andi aðgerðir.“

„Þetta þýðir þó ekki að gefa eigi afslátt á þeirri lög­bundnu kröfu að til­kynna um alvar­leg atvik.“

Komið hefur í ljós að einn sjúk­lingur hafi látið lífið vegna hóp­sýk­ingar á Landa­koti í mars. 

Aðspurð hvort til­kynn­ing um óvænt eða alvar­legt atvik, eins og hóp­sýk­ingin nú í októ­ber, hefur verið til­kynnt sem, feli ekki í sér að um mis­tök eða van­rækslu hafi verið að ræða segir land­læknir að hvergi segi í 10. grein lag­anna um að til­kynn­ing um alvar­legt atvik feli í sér við­ur­kenn­ingu eða vitn­is­burð um mis­tök eða van­rækslu. „Enda geta orsök slíkra atvika verið af marg­vís­legum toga. Ástæð­urnar geta líka verið óhappa­til­vik.“

Lágmarkskröfur til reksturs heilbrigðisþjónustu

Í 6.grein laga um land­lækni og lýð­heilsu segir að „ráð­herra skal, að fengnum til­lögum land­læknis og að höfðu sam­ráði við við­kom­andi heil­brigð­is­stéttir, kveða í reglu­gerð á um fag­legar lág­marks­kröfur til rekst­urs heil­brigð­is­þjón­ustu á ein­stökum sviðum. Reglu­gerðin skal byggj­ast á þekk­ingu og aðstæðum á hverjum tíma og skal hún end­ur­skoðuð reglu­lega. Í reglu­gerð­inni skal meðal ann­ars kveða á um lág­marks­kröfur um mönnun, hús­næði, aðstöðu, tæki og búnað til rekst­urs heil­brigð­is­þjón­ustu.“

Samkvæmt lög­unum skal til­kynna land­lækni ef meiri háttar breyt­ingar verða á mönnun, bún­aði, starf­semi og þjón­ustu rekstr­ar­að­ila. Land­læknir þarf þá að stað­festa hvort rekst­ur­inn upp­fylli fag­legar kröfur og önnur skil­yrði í heil­brigð­is­lög­gjöf. Þá er land­lækni heim­ilt að gera frek­ari kröfur á starf­semi sé það talið nauð­syn­legt vegna eðlis þeirrar starf­semi sem um er að ræða. 

Þá segir í 7. grein lag­anna að „Land­læknir skal hafa reglu­bundið eft­ir­lit með því að heil­brigð­is­þjón­usta sem veitt er hér á landi upp­fylli fag­legar kröfur og ákvæði heil­brigð­is­lög­gjafar á hverjum tíma. Land­læknir hefur heim­ild til að krefja heil­brigð­is­starfs­menn, heil­brigð­is­stofn­anir og aðra sem veita heil­brigð­is­þjón­ustu um upp­lýs­ingar og gögn sem hann telur nauð­syn­leg til að sinna eft­ir­lits­hlut­verki sínu og er þeim skylt að verða við slíkri kröfu. Land­læknir skal eiga greiðan aðgang að heil­brigð­is­stofn­unum og starfs­stofum heil­brigð­is­starfs­manna til eft­ir­lits sam­kvæmt lögum þessum.“

Enn fremur segir í 7.grein að „Telji land­læknir að heil­brigð­is­þjón­usta upp­fylli ekki fag­legar kröfur skv. 6. gr. eða önnur skil­yrði í heil­brigð­is­lög­gjöf skal hann beina til­mælum um úrbætur til rekstr­ar­að­ila. Verði rekstr­ar­að­ili ekki við slíkum til­mælum ber land­lækni að skýra ráð­herra frá mál­inu og gera til­lögur um hvað gera skuli. Getur ráð­herra þá tekið ákvörðun um að stöðva rekstur tíma­bundið, þar til bætt hefur verið úr ann­mörkum, eða stöðva rekstur að fullu.“

Land­læknir stað­festir í svörum við fyr­ir­spurn Stund­ar­innar að hluti af þeirri rann­sókn sem nú fer fram hjá emb­ætt­inu sé að skoða hvort Landakot upp­fylli lág­marks­kröfur til rekst­urs heil­brigð­is­þjón­ustu. Aðspurð hvort land­læknir hafi beint til­mælum um úrbætur til rekstr­ar­að­ila Landa­kots segir hún að emb­ættið hafi ekki til þessa gert úttekt á Landa­koti og þar með hafi til­mælum ekki verið beint um úrbætur. „Hins vegar hefur emb­ættið marg oft og ítrekað vakið athygli á þeim skorti sem almennt er á heil­brigð­is­starfs­fólki hér á landi, þá sér­stak­lega hjúkr­un­ar­fræð­ingum,“ segir í svari frá emb­ætt­inu.