Guð­mundur Ingi Guð­brands­son, umhverfis- og auð­linda­ráð­herra, segir að ekki þurfi að styrkja sjálf­stæði ráðs­ins frá stjórn­völdum og hags­muna­að­ilum þar sem ráðið sé nú þegar sjálf­stætt í sínum störfum. Hann segir ráðið enn vera nýtt og að gefa þurfi ráð­inu meiri tíma og reynslu. Því séu breyt­ingar ótíma­bærar.

Ráðið er sjálfstætt

Í sam­tali við Stundina segir Guð­mundur að sam­kvæmt lögum sé lofts­lags­ráð sjálf­stætt í sínum störfum og varð­andi það hvort styrkja þurfi sjálf­stæði ráðs­ins frá hags­muna­að­ilum og stjórn­völdum, telji hann ráðið nógu sjálf­stætt. 

Þá telur hann til kosta að í ráð­inu sitji hags­muna­að­ilar vegna þess að þá sé hægt að taka umræð­una um ráð­gjöf og aðhald til stjórn­valda á breiðum grund­velli.

„Það eykur líka að mínu mati þekk­ingu og reynslu allra þessa aðila að vera í ráð­inu og að taka til umfjöll­unar þessi verk­efni stjórn­valda sem verið er að rýna og gagn­rýna,“ segir Guð­mundur.

Loftslagsráð ekki það eina

Hann segir eðli­legt að umræða sé um það hverjir eigi að sitja í ráð­inu og hvort það eigi að vera hreint fagráð. „Mín skoðun er sú að við eigum að gefa þessu aðeins meiri tíma, ráðið er búið að vera í eitt ár, “ segir hann þá. 

Aðspurður hvort ráðið hafi ekki verið starf­rækt síðan 2018 segir hann að umgjörð­ina sem ráðið vinni eftir sé árs­gömul þar sem ráðið var lög­fest árið 2019.

Ráðið var stofnað árið 2018 á grund­velli þings­á­lykt­un­ar­til­lögu en Guð­mundur vildi setja ákvæði inn í lög til að skýra umgjörð þess sem var gert 2019. „Svo það færi ekki á milli mála í lög­gjöf­inni hvert hlut­verk ráðs­ins ætti að vera,“ segir hann. Ráðið hefur því starfað í tvö ár og hefur nú sinn þriðja starfs­vetur.

Sömu­leiðis nefnir hann í því sam­hengi að hann vilji fá meiri reynslu af ráð­inu áður en teknar séu ákvarð­anir um hvort ætti að breyta því. „Ég er ekki þar með að segja að við ættum að kíkja á þetta árið 2028 heldur miklu fyrr í tíma. Ef það yrði þá metið þannig að það gæti verið skyn­sam­legra að gera þetta með þeim hætti að það væri fagráð, meira í takt við það sem er á Norð­ur­lönd­unum, eða áfram eins og það er, eins og er að finna sums staðar ann­ars staðar, þá er það umræða sem við ættum að taka og vera óhrædd við að gera breyt­ingar ef við teljum það vera betra fyrir lofts­lags­málin í heild sinni,“ segir hann. 

Frumvarp Andrésar

Eins og kemur fram í umfjöllun Stund­ar­innar hefur Andrés Ingi Jónsson, þing­maður utan flokka, lagt til frum­varp sem breyta á skipan og hlut­verki lofts­lags­ráðs. Guð­mundur telur frum­varpið vera ótíma­bært vegna þeirrar skoð­unar að gefa ætti ráð­inu meiri tíma og reynslu. Þá seg­ist hann einnig vera ósam­mála gagn­rýni Land­verndar að end­ur­skipu­leggja þurfi lofts­lags­ráð að svo stöddu. 

Þá nefnir Andrés Ingi í umfjöllun Stund­ar­innar að betra væri að skipta núver­andi lofts­lags­ráði í tvo mis­mun­andi vett­vanga. Annars vegar væri þá lofts­lags­ráð sem sinnti aðhalds­hlut­verki og hins vegar settur á stofn sam­ráðs­vett­vangur hags­muna­að­ila og umhverf­is­sam­taka, því að hans mati sé hags­muna­að­ilum illa komið fyrir í núver­andi skipu­lagi, að það stang­ist á við aðhalds­hlut­verk ráðs­ins.

Guð­mundur segir að gengið sé út frá því að núver­andi upp­bygg­ing ráðs­ins sé slæm og því er hann ekki sam­mála. „Það sem Andrés hefur lagt fram er ein leið og núver­andi staða er önnur leið. Leyfum þessu að fá meiri melt­ing­ar­tíma. En gleymum því ekki að lofts­lags­ráð með sitt aðhalds­hlut­verk og ráð­gjafa­hlut­verk er ekki það eina sem er að ger­ast í lofts­lags­málum. Það er mín til­finn­ing að fók­us­inn sé þannig í þess­ari umræðu,“ segir hann.

Umræða á þingi

Í umræðu á þingi um lofts­lags­mál, dag­sett 20. októ­ber síð­ast­lið­inn, sagði Guð­mundur að hann fagn­aði aðhaldi og að lofts­lags­ráð hefði það hlut­verk. „En ég tel að þar megi skerpa á, ég tek undir með hátt­virtum þing­manni, Andrési Inga Jónssyni með það.“

Andrés hafði þá tekið til máls á undan honum og nefndi þá frum­varp sitt um aukið aðhalds­hlut­verk lofts­lags­ráðs. „Rík­is­stjórnin hefur jafn­framt sett fram metn­að­ar­fulla lofts­lags­stefnu, segir ráð­herr­ann. Það væri nú gott að geta metið það af ein­hverjum óháðum aðila,“ sagði hann og hélt svo áfram.

„Mig langar að nefna frum­varp mitt um aukið aðhalds­hlut­verk lofts­lags­ráðs, sem ég mælti fyrir í gær, sem snýst akkúrat um það að lofts­lags­ráð geti lagt mat á trú­verðu­leika áætl­ana stjórn­valda. Ekki er van­þörf á þegar fjórum mán­uðum eftir fram­lagn­ingu lofts­lags­á­ætl­unar í vor var allt í einu hætt við urð­un­ar­skatt, sem er ein af aðgerð­unum í þeirri áætlun.“

Takmörkuð vitund um ráðið

Varðandi það að í skýrslu Capacent komi fram að vit­und um ráðið, hlut­verk þess og eðli sé mjög tak­markað, bæði hvað varðar stjórn­sýsl­una og almenn­ing segir Guð­mundur í sam­tali við Stundina það vera vegna þess hve nýtt ráðið er. „Maður hefur heyrt rugl­ing í umræð­unni (um ráðið), sumir halda að lofts­lags­ráð sé að vinna að aðgerð­ar­á­ætlun stjórn­valda í lofts­lags­málum, sem er alls ekki raunin. Ráðið rýnir þær áætl­anir til að geta svo komið með mat á þeim og til að aðstoða stjórn­völd til að gera betur. Ég held að með tím­anum ætti lofts­lags­ráð að verða þekkt­ara og fólk muni skilja betur hvert hlut­verk þess er. Það er alveg óháð því hvernig það er saman sett. Ráðið þarf að taka sér meira rými.“

„Mér finnst ekki rétt að ég svari því.“

Aðspurður um það hvernig ráðið veiti stjórn­völdum aðhald segir hann besta dæmið vera rýni ráðs­ins á aðgerð­ar­á­ætlun stjórn­valda og gerð úttektar á stjórn­sýslu í lofts­lags­málum. „Sú áætlun sem við gáfum út í júní fór á fyrri stigum til ráðs­ins, sem ég tel mjög gott. Við fengum athuga­semdir frá ráð­inu um ákveðna þætti sem þyrfti að veita meiri athygli og í kjöl­farið tókum við athuga­semdir til greina sem breytti loka­út­komu áætl­un­innar. Mér finnst þetta gott aðhald. Ég vil líka nefna gerð stjórn­sýslu­út­tekt­ar­innar. Þegar ég kem inn í ráðu­neytið og er að koma lofts­lags­málum á fót, beini ég ákveðnum verk­efnum til ráðs­ins og eitt af þeim verk­efnum var að fara yfir stjórn­sýslu lofts­lags­mála því hún er flókin, það er stað­reynd.“

Þá vísar hann til þess að úttekt Capacent á stjórn­sýslu lofts­lags­mála hjálpi til við yfir­sýn á mála­flokknum.

„Ég held að úttektin, sem var algjör­lega unnin á for­sendum lofts­lags­ráðs, ég bað þau um að gera þetta en síðan fara þau í þessa vinnu og þetta er loka úttektin, þetta hjálpar okkur að vinna áfram og halda betur utan um alla þræði stjórn­sýsl­unnar því lofts­lags­málin eru bæði í mörgum ráðu­neytum og stofn­unum,“ segir hann. 

Einnig nefnir hann skýrslu ráðs­ins um aðlögun að lofts­lags­málum og grein­ar­gerðir um kolefn­is­hlut­leysi. Verkefni sem ráð­herra fól ráð­inu. Hvað varðar frum­kvæði ráðs­ins að sinna verk­efnum segir hann ráðið hafa fullt sjálf­dæmi að gera það sem þau vilja og láta kanna það sem þau vilja kanna. „En það er líka gert ráð fyrir því í lög­unum að ráð­herra geti falið þeim verk­efni. Þau geta tekið þá ákvörðun, af því að þau eru sjálf­stæð, að vinna ekki til­tekin verk­efni.“

Aðspurður hvaða verk­efni ráðið hefur unnið að sínu frum­kvæði segir hann ekki rétt að hann svari fyrir það heldur sé það í hlut­verki ráðs­ins. „Mér finnst ekki rétt að ég svari því,“ segir hann.

Ánægður með formanninn

Hvað varðar hlut­leysi for­manns­ins sem óform­legur ráð­gjafi núver­andi og fyrrum rík­is­stjórna segir Guð­mundur að fyrir það fyrsta hafi for­mað­ur­inn enga stöðu sem form­legur eða óform­legur ráð­gjafi rík­is­stjórn­ar­innar, hann sé for­maður lofts­lags­ráðs. Hins vegar sé mikið leitað til hans vegna yfir­burð­ar­þekk­ingar hans á mála­flokknum og svo hafi fyrrum rík­is­stjórnir einnig gert.

„Mér finnst Halldór hafa staðið sig vel sem for­maður lofts­lags­ráðs í því hlut­verki að veita stjórn­völdum ráð­gjöf og aðhald.“

„Mér finnst Halldór hafa staðið sig vel sem for­maður lofts­lags­ráðs í því hlut­verki að veita stjórn­völdum ráð­gjöf og aðhald. Það er mikið leitað til hans og mér finnst það ekk­ert óeðli­legt miðað við þekk­ingu hans og reynslu. Ég held að hann sem for­maður lofts­lags­ráðs hafi ákveðin sveigj­an­leika til að tala við stjórn­völd og ráð­leggja þeim. Þegar ég hef talað við Halldór hefur hann gefið ráð með þeim hætti að verður til þess að við stöndum okkur betur í lofts­lags­málum. Hann er ekki að vinna gegn þeim, hann er að vinna að því að við gerum betur,“ segir hann.