Mál mót­mæl­anda úr sam­tök­unum No Borders er rekið fyrir Hér­aðs­dómi Reykja­víkur í dag. Kári Orrason, 22 ára gam­all bar­áttu­maður fyrir rétt­indum flótta­fólks, er ákærður fyrir að óhlýðn­ast fyr­ir­mælum lög­reglu í and­dyri dóms­mála­ráðu­neyt­is­ins í apríl fyrir ári. Hann seg­ist hafa verið að nýta rétt sinn til mót­mæla og styðja fólk í við­kvæmri stöðu. 

Fyrir dómi rétt í þessu lýsti Kári atvik­unum. „Lög­reglan kemur inn, læsir hurð­inni og stuttu síðar erum við hand­tekin.“ Hann sagð­ist ekki hafa gert sér í hug­ar­lund að hann væri brot­legur. „Það hvarfl­aði ekki að mér að ég væri að brjóta lög.“

Kári, ásamt öðrum aðgerð­ar­sinnum úr röðum No Borders, mætti 5. apríl 2019 í and­dyri dóms­mála­ráðu­neyt­is­ins til að krefj­ast fundar með þáver­andi dóms­mála­ráð­herra, Þórdísi Kolbrúnu Reyk­fjörð Gylfa­dóttur, til að ræða bágar aðstæður fólks sem sækir um alþjóð­lega vernd á Íslandi. Mótmælin fóru fram eftir margra mán­aða til­raunir mót­mæl­end­anna til að bóka fund með ráð­herra og vekja athygli á mál­efn­inu. Meðal ann­ars voru sam­tökin búin að skila inn erindi með Rauða Kross­inum og afhenda ráðu­neyt­inu und­ir­skrifta­lista.

Fimm ákærðir fyrir að óhlýðnast fyrirmælum lögreglu

Hópurinn neit­aði að færa sig úr and­dyr­inu og því voru fimm hand­teknir og færðir í burtu í járnum. Ráðu­neytið var opið á þessum tíma og hóp­ur­inn hindr­aði ekki aðgengi eða störf starfs­fólks­ins. Hópurinn var fyrst ásak­aður um hús­brot, en ári síðar birt­ist Kára og hinum mót­mæl­end­unum ákæra fyrir að óhlýðn­ast fyr­ir­mælum lög­reglu.

Stundin ræddi við einn þeirra sem var hand­tek­inn sem segir lög­regl­una aðeins hafa tjáð sig á íslensku. Þegar lög­reglan var beðin um að tala ensku svo allir við­staddir gætu skilið það sem hún sagði á varð­stjóri að hafa svarað að hér á landi væri bara töluð íslenska. Sami ein­stak­lingur full­yrðir að á leið­inni á lög­reglu­stöð­ina, með þremur mót­mæl­endum í bif­reið­inni, hafi lög­reglu­maður sagt að ef hann fengi skipun um að skjóta með­limi hóps­ins í haus­inn myndi hann gera það án umhugs­unar.

„Ég var að reyna að breyta sam­fé­lag­inu til hins betra“

Í opnu bréfi til Höllu Bergþóru Björns­dóttur, lög­reglu­stjóra á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, sem Kári birti hjá Frétta­blað­inu 23. júlí síð­ast­lið­inn seg­ist hann hafa verið að berj­ast fyrir bættum kjörum fólks í við­kvæmri stöðu. „Ég var að nýta rétt minn til mót­mæla og stuðla að því að fólk í erf­iðri og við­kvæmri stöðu gæti komið sínu fram“, skrifar hann. „Ég var að reyna að breyta sam­fé­lag­inu til hins betra. Er það ekki borg­ara­leg skylda okkar allra?“

Tekist á um réttinn til mótmæla

Réttur til að koma saman og mót­mæla er var­inn í stjórn­ar­skrá Íslands. Þannig segir í stjórn­ar­skrá að menn hafi rétt á að koma saman vopn­lausir. Samkvæmt dómafor­dæmum, stjórn­ar­skrá og anda lag­anna er ekki heim­ilt að stöðva mót­mæli nema þau telj­ist ganga of langt.

Skylda almenn­ings til að hlýða fyr­ir­mælum lög­reglu nær aðeins til þess ef óhlýðni myndi stefna almanna­hags­munum í hættu eða leiða til lög­brots. Lög­reglu­menn hafa, sam­kvæmt lög­reglu­lögum, heim­ild til að „beita valdi við fram­kvæmd skyldu­starfa sinna“. Sú heim­ild er þó tak­mörkuð í sömu lögum: „Aldrei mega þeir þó ganga lengra í beit­ingu valds en þörf er á hverju sinni.“

Í lög­reglu­lögum kemur fram að lög­regl­unni er „heim­ilt að hafa afskipti af borg­ur­unum til að halda uppi almanna­friði og alls­herj­ar­reglu eða koma í veg fyrir yfir­vof­andi röskun til að gæta öryggis ein­stak­linga eða almenn­ings eða til að afstýra afbrotum eða stöðva þau“. Hins vegar er lög­regl­unni, eins og öðru opin­beru stjórn­valdi, gert að gæta með­al­hófs.

Þá er lög­reglu­mönnum óheim­ilt að beita harð­ræði. „Ekki mega þeir beita sak­aðan mann harð­ræði fram yfir það sem lög heim­ila og nauð­syn­legt er til þess að vinna bug á mót­þróa hans gegn lög­mætum aðgerðum né á annan hátt beita hann ólög­mætri þvingun í orði eða verki, svo sem með hót­unum.“

Aðal­með­ferð máls­ins fer fram fyrir í Hér­aðs­dómi Reykja­víkur við Lækj­ar­torg frá klukkan 13.15 í dag.