Skjald­borg - hátíð íslenskra heim­ilda­mynda verður haldin í sam­starfi við Bíó Paradís helg­ina 18.-20. sept­em­ber 2020 en hátíð­inni á Pat­reks­firði í sumar var frestað á síð­ustu stundu í ljósi nýrra sam­komu­hafta vegna COVID-19. Skjald­borg er jafn­framt fyrsta kvik­mynda­há­tíð sem fer fram í Bíó Paradís sem hafði verið lokað frá því í mars.

Skjald­borg er nú haldin í fjór­t­anda sinn en hátíðin hefur fyrir löngu fest sig í sessi meðal kvik­mynda­á­huga­fólks og sýnir íslenskar heim­ild­ar­myndir. Undir venju­legum kring­um­stæðum er hátíðin  haldin á Pat­reks­firði  um hvíta­sunnu­helgi en var svo frestað fram að versl­un­ar­manna­helgi. „Það var ljóst strax í vor að Skjald­borg yrði ekki haldin um hvíta­sunnu­helgi eins og hefð hefur skap­ast fyrir,“ segir Karna Sig­urð­ar­dóttir heim­ilda­mynda­höf­undur og verk­efna­stýra hátíð­ar­innar. „Að vel athug­uðu máli var ákveðið að færa hátíð­ina yfir á versl­un­ar­manna­helgi. Við vönd­uðum allt verk­lag eftir fremsta megni og vorum í við­bragðs­stöðu allt und­ir­bún­ings­ferlið að þessi staða gæti komið upp að það yrði að aflýsa hátíð­inni. Það var alls ekki óska­staða að aflýsa hátíð­inni dag­inn áður en dag­skrá átti að hefj­ast, en það er ekki hægt að segja að það hafi komið okkur að óvörum.“ 

 Töluverð vinna fólst í því að hætta við

Spurð um hvernig henni hafi liðið þegar nið­ur­staðan var ljós, dag­inn áður en hátíðin átti að byrja á Pat­reks­firði segir hún að það sé sér­grein Íslend­inga að bregð­ast við óvæntum aðstæðum.

„Ég hreiðr­aði um mig á Pat­reks­firði á mánu­degi fyrir versl­un­ar­manna­helgi. Á þriðju­dag var ég á fullu að skipu­leggja hefð­bundna Skjald­borg, á mið­viku­dag tókst okkur á met­tíma að fram­leiða auka­bíó í félags­heim­il­inu á Pat­reks­firði með stuðn­ingi frá Bíó Paradís og nokkrum klapp­stýrum til að geta haldið sótt­varn­ar­fjar­lægðum, og svo á fimmtu­dag var allt sett á fullt við að aflýsa. Þetta var rús­sí­ban­areið en það kom enn og aftur í ljós hvað bak­land Skjald­borgar er sterkt. Skjald­borg á greini­lega mjög sér­stakan stað í hjörtum fólks­ins sem hana sækir.  Þetta var nú svo­lítið magn­þrungið þennan afdrifa­ríka fimmtu­dag sem fjöl­miðla­fund­ur­inn var hald­inn. Við biðum með eft­ir­vænt­ingu eftir til­mælum frá stjórn­völdum og eftir fund með bæj­ar­yf­ir­völdum og almanna­vörnum á Pat­reks­firði var sam­eig­in­leg ákvörðun að aflýsa hátíða­höld­unum. Það var tölu­verð vinna sem fólst í að hætta við. Ég held að fólk geri sér ekki almennt grein fyrir því hvað þetta ástand þýðir fyrir þá sem eru á gólf­inu í menn­ing­ar­stjórnun. Það þarf að hlúa að þessu fólki.“ 

Karna segir að það þurfi ansi mikið til að henda þeim af baki og að aðstand­endur hátíð­ar­innar hafi verið byrj­aðar að teikna upp mögu­leika til að halda Skjald­borg síðar á árinu dag­inn eftir að hátíð­inni var aflýst. „Í fyrstu var erfitt að ímynda sér Skjald­borg utan Pat­reks­fjarðar, en það kom eng­inn annar staður til greina en Bíó Paradís, heim­ili kvik­mynd­anna. Bíó Paradís hefur verið mik­il­vægur vett­vangur fyrir íslenskar heim­ilda­myndir og eina bíóið sem hefur lagt upp úr því að gera þær aðgengi­legar almenn­ingi á hvíta tjald­inu. Það má segja að Skjald­borg og Bíó Paradís séu í sam­eig­in­legu verk­efni hvað það varðar, og því til­valið að Skjald­borg sé haldin í Bíó Paradís. Það fel­ast örugg­lega tæki­færi í því að prófa að halda Skjald­borg í Paradís, og við hlökkum til að kynn­ast þess­ari nýju hlið á hátíð­inni. Ætli fólk sé ekki orðið svo­lítið bíó­þyrst eftir langa lokun svo við von­umst til að sjá sem flesta og njóta saman Skjald­borg­ar­and­ans í nýju umhverfi.“

Við tökurÁ Skjald­borg verður sýnd heim­ild­ar­mynd um gerð kvik­mynd­ar­innar Hvítur, hvítur dagur.

Ást á Skjaldborg

Karna seg­ist sjálf hafa fyrst mætt á Skjald­borg árið 2014 þegar hún sýndi þar stutta heim­ild­ar­mynd. „Það var ein­stök upp­lifun og þá var ekki aftur snúið. Það var heldur afdrifa­rík ferð því í hinu goð­sagna­kennda strand­partýi sem haldið var við sjó­ræn­ingja­húsið sem var og hét hitti ég barns­föður minn, og börnin mín tvö eru stundum kölluð Skjald­borg­ar­börnin. Þá var ég stödd á Vopna­firði við gerð heim­ilda­myndar um sam­fé­lagið þar og flaug frekar sér­staka flug­leið, Vopna­fjörður - Þórshöfn - Akureyri - Reykja­vík - Bíldu­dalur, í ein­stak­lega fal­legu veðri. Þetta var því ógleym­an­leg ferð á margan hátt,“ segir hún og hlær.

 „Börnin mín tvö eru stundum kölluð Skjald­borg­ar­börnin“

„Næsta Skjald­borg­ar­ferðin mín var 2017 ásamt fjöl­skyld­unni þar sem ég sýndi mynd­ina mína, 690 Vopna­fjörður. Skjald­borg er svo sér­stök hátíð, þar eru töfrar í loft­inu sem orð fá ekki lýst. Skjald­borg er hátíð sem hefur byggst á gleði og létt­leika, húmor og sam­stöðu, þó að við­fangs­efnin í bíó­inu séu alls ekk­ert létt­meti. Þegar saman kemur hópur sem hefur svo ein­lægan áhuga á heim­ilda­myndum, sögum af okkur sjálfum, þá ger­ist eitt­hvað sem eng­inn skilur nema sá sem sækir Skjald­borg. Ég gekk svo til liðs við stjórn Skjald­borgar síð­ast­liðið haust og það hefur verið mjög gef­andi verk­efni í alla staði.“

Drögum hring um veröldina

Karna segir það skemmti­lega við Skjald­borg vera að hátíðin sé alltaf bræð­ingur af allskyns við­fangs­efnum. „Í ár opnum við hátíð­ina með mynd um fæð­ing­una, nánar til­tekið heima­fæð­ingar á Ísland eftir Dögg Mós­es­dóttur, og lokum svo hátíð­inni með mynd Jóhanns Jóhanns­sonar heit­ins sem heitir Endalok upp­hafs­ins. Þannig að við förum alveg heilan hring frá upp­hafi til upp­hafs.“

Heið­urs­gestur hátíð­ar­innar er Hrafn­hildur Gunn­ars­dóttir, og á dag­skránni er meðal ann­ars vinnu­stofa  með Hrafn­hildi og á dag­skrá hátíð­ar­innar eru  þrjár eldri myndir eftir hana. „Í vetur sýndi RÚV heim­ilda­þátta­röð Hrafn­hildar, Svona fólk, sem vakti verð­skuld­aða athygli. Þættina vann hún frá árinu 1984 og eru þeir ómet­an­leg heim­ild um mál­efni sam­kyn­hneigðra á Íslandi. Hins vegar vita færri að árið 2003 gaf Hrafn­hildur út mynd­ina Hrein og bein; Sögur úr Íslensku sam­fé­lagi þar sem ungt fólk segir sögu sína af því að koma út úr skápnum í smærri og stærri sam­fé­lögum á Íslandi. Hrafn­hildur er mik­il­væg rödd og frum­kvöð­ull í íslenskri heim­ild­ar­mynda­gerð sem er er annt um að hafa áhrif með sögum sínum og hátíð­ar­gestum gefst frá­bært tæki­færi til þess að fá dýpri inn­sýn inn í hug­ar­heim hennar,“ segir Karna.

Mikilvægt að næra þessa sagnahefð

Fleiri íslenskar heim­ild­ar­myndir en nokkru sinni fyrr voru sendar inn á hátíð­ina. „Það barst met­fjöldi umsókna og það er virki­lega ánægju­legt að finna fyrir þess­ari grósku í heim­ilda­mynda­gerð. Skjald­borg verður 15 ára á næsta ári og það er nokkuð ljóst að hátíðin  hefur haft áhrif á þróun fags­ins hér á landi. Skjald­borg er hálf­gerð árs­há­tíð fyrir heim­ilda­mynda­fólk á Íslandi, og  er vett­vangur frum­sýn­inga á heim­ilda­myndum sem hafa oftar en ekki verið mörg ár í vinnslu. Það er stór stund að senda verkin út til áhorf­enda í fyrsta skipti. Heim­ilda­mynda­formið hefur verið vin­sælt síð­ustu ár enda er það sér­stak­lega spenn­andi og sjar­mer­andi mið­ill Raun­veru­leik­inn okkar er svo áhuga­verður og oft öðl­ast maður nýja sýn á ein­földu hlut­ina í líf­inu þegar sviðs­ljós­inu er varpað á þá af þol­in­mæði og næmni.“

Spurð um hver  henni finn­ist vera sér­staða íslenskra heim­ild­ar­mynda vera í sam­an­burði við erlendar svarar Karna að henni finn­ist þær oft bera fingrafar skand­ína­vískrar sagna­hefðar. „Þetta eru oft hægar, þöglar sögur með dökkum húmor sem fók­usera á hið hvers­dags­lega. Það er mér mikið hjart­ans mál að við nærum þessa sagna­hefð og leyfum henni að lifa og þró­ast á sínum for­sendum. Treystum henni. En íslenskar heim­ilda­myndir eru auð­vitað mjög fjöl­breyttar  og við­fangs­efnin sömu­leiðis.“

Karna er sjálf heim­ild­ar­mynda­höf­undur með ástríðu fyrir fag­inu. „Ég er að vinna núna að heim­ilda­mynd um fróma­kæra frú, sókn­ar­prest og sauð­fjár­bónda. Þar flétt­ast saman minn­ingar, heims­sýn, skáld­skapur og dag­legt amstur konu sem lætur verkin tala. Ég er að blása lífi í þetta verk­efni aftur núna eftir þó nokkuð langt hlé, en ég var menn­ing­ar­full­trúi fyrir austan í tvö ár og á meðan fór þetta verk­efni í salt. Verkið stendur mjög nærri hjarta mínu og ég er afar spennt fyrir því að setj­ast aftur í leik­stjóra­stól­inn.“

Að end­ingu segir Karna að Skjald­borg snú­ist sjaldn­ast um stakar myndir heldur að það sem sé ein­stakt við Skjald­borg sé að sjá þann kokk­teil af heim­ild­ar­myndum sem þar eru sýndar. „Að horfa á allar þessar myndir,  taka þær inn í kerfið hverja á fætur annarri og spjalla svo á milli sýn­inga. Það er stemn­ingin sem Skjald­borg snýst um og það er upp­lifunin sem engin áhuga­mann­eskja um heim­ilda­myndir ætti að missa af.“