Þessi grein birtist upphaflega í Stundinni fyrir meira en 3 árum.

COVID-veiran gæti geymst vel í frysti

Kór­óna­veir­ur á borð við SARS-CoV-2, sem veld­ur COVID-19, þola fryst­ingu al­mennt vel. Tug­þús­unda ára göm­ul risa­veira, sem fannst í sífrera í Síberíu, bjó enn yf­ir sýk­inga­mætti og dæmi eru um að veir­ur geti leg­ið í dvala í mjög lang­an tíma.

COVID-veiran gæti geymst vel í frysti
COVID-19 Kórónaveirur á borð við SARS-CoV-2, sem veldur COVID-19, þola almennt frystingu vel. Rannsóknir hafa sýnt að SARS-CoV og MERS-CoV, sem eru kórónaveirur náskyldar SARS-CoV-2, geta haldist sýkingarhæfar við -20°C í allt að tvö ár. Mynd: Shutterstock

Kórónaveirur  á borð við  SARS-CoV-2, sem veldur COVID-19, þola frystingu almennt vel. Hlýnun jarðar og bráðnun jökla því fylgjandi gæti haft í för með sér að veirur, sem hafa legið í dvala, láti aftur á sér kræla. Forn risaveira, sem enn bjó yfir sýkingamætti, uppgötvaðist í 30.000 ára gömlum sífrera í Síberíu fyrir sex árum. Þetta segir Stefán Ragnar Jónsson, sameindalíffræðingur á Keldum.

Enn sem komið er hafa ekki verið birtar niðurstöður rannsókna á frostþoli SARS-CoV-2, en Stefán segir að ef litið sé til rannsókna á öðrum kórónuveirum þá megi ætla að hún þoli frystingu vel. „Bæði virðast þær þola endurfrystingu í nokkur skipti og rannsóknir hafa sýnt að SARS-CoV og MERS-CoV geta haldist sýkingarhæfar við -20°C í allt að tvö ár,“ segir Stefán og á þar við náin skyldmenni SARS-CoV-2 sem annars vegar valda SARS-sjúkdómnum eða HABL- eins og hann var kallaður á íslensku og stendur fyrir heilkenni alvarlegrar bráðrar lungnabólgu og hinsvegar MERS-sjúkdómnum.

Þola kulda betur en hita

Vísindavef Háskóla Íslands hefur borist talsvert af fyrispurnum um þessa eiginleika veirunnar og í svari Stefáns þar kemur fram að almennt þoli veirur betur kulda en hita. Margar þeirra séu frostþolnar en það fari nokkuð eftir gerð þeirra og í hvaða umhverfi þær séu. „Vísindamenn sem vinna við veirurannsóknir geyma veirur í frumuræktunarvökva við -80°C. Hægt er að geyma þær á þann hátt árum saman án þess að þær tapi miklu af sýkingarmætti sínum,“ segir Stefán.

Stefán Ragnar JónssonHann segir að fólk geti andað rólega vegna ævafornu risaveirunnar sem fannst í síberskum sífrera, hún sýki einungis einfrumunga af ætt amaba.

Hann segir að séu veirur frystar í vatni sé geymsluþol þeirra frekar stutt vegna þess hversu lágt sýrustig vatns er. „En ef þær eru umluktar lífrænu efni svo sem vefjum eða úrgangi, eins og til dæmis saur, geta þær haldist sýkingarhæfar lengur. Nokkrar af þeim veirum sem valda matareitrunum, svo sem nóróveirur, geta borist með smituðum frosnum matvælum,“ segir Stefán. Hann segir flestar veirur þola endurfrystingu illa, stór hluti sýkingarhæfra veiruagna tapist við hverja frystingu. 

Tíu sinnum stærri en kórónaveira

Hann segir dæmi um að veirur geti legið í dvala í mjög langan tíma. „2014 uppgötvaðist veira af tegund pandóruveira, Pithovirus Sibericum, í 30 þúsund ára gömlum ís úr síberískum sífrera. Pandóruveirur eru með allra stærstu veirum sem finnast, þessi er 1,5 míkrómetri í þvermál sem er á stærð við bakteríu og ríflega tífalt þvermál kórónuveiru.“

Stefán segir að fólk geti andað rólega vegna þessarar ævafornu risaveiru, hún sýki einungis einfrumunga af ætt amaba. Við þessa uppgötvun vakni þó spurningar um hvort líkur séu á því, með aukinni bráðnun jökla og sífrera, að veirur sem legið hafa í dvala láti aftur á sér kræla.

„Veiran sem olli spænsku veikinni fannst í líkamsleifum fólks sem lést úr veikinni og grafið hafði verið í sífrera Alaska.

Hann segir all nokkur dæmi um það. Veiran sem olli Spænsku veikinni hafi fundist í líkamsleifum fólks, sem lést úr veikinni og grafið hafði verið í sífrera Alaska. „Það er reyndar óvíst hvort hún var sýkingahæf, segir Stefán. En hún náðist úr lungnavef og hægt var að raðgreina erfðaefni hennar. Þessar veirur varðveitast vel í frostinu og  erfðaefnið brotnar síður niður þó að veiran sé kannski ekki virk.“

30 fornar veirur fundust í tíbetskum jökli

Stefán segir að um 30 mismunandi veirur hafi nýverið fundist í borkjörnum frá Guliyan ísbreiðunni í Tíbet sem hefur verið að hopa vegna hlýnunar jarðar. „Ekki er vitað til þess að nein þeirra sé skaðleg mönnum, en margar þeirra voru ekki þekktar áður. Og þó að veira finnist, sem hefur lengi verið frosin, er ekki þar með sagt að hún búi enn yfir sýkingamætti, því til þess að það megi verða þarf veiruögnin að vera í heilu lagi þannig að himna og prótein veirunnar varðveitist. Stundum finnst bara erfðaefni hennar.“

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Covid-19

Mest lesið

Sema segir engar mútur hafa verið greiddar – Ráðamenn reyni að sverta mannorð sjálfboðaliða
5
FréttirFöst á Gaza

Sema seg­ir eng­ar mút­ur hafa ver­ið greidd­ar – Ráða­menn reyni að sverta mann­orð sjálf­boða­liða

Stofn­andi og for­seti Solar­is, sem hef­ur unn­ið að því að koma dval­ar­leyf­is­höf­um frá Gaza til Ís­lands, seg­ir það „gjör­sam­lega sturl­að“ að fylgj­ast með ráð­herr­um í rík­is­stjórn Ís­lands, stofn­un­um og þing­fólki sem ýji ít­rek­að að því að hún og aðr­ir sjálf­boða­lið­ar séu að brjóta af sér „og jafn­vel fremja lög­brot í við­leitni okk­ar til að koma fólki und­an þjóð­ern­is­hreins­un­um.“
Viðskiptavild helmingurinn af 5,5  milljarða kaupum Kviku af hluthöfum bankans
6
Viðskipti

Við­skipta­vild helm­ing­ur­inn af 5,5 millj­arða kaup­um Kviku af hlut­höf­um bank­ans

Al­menn­ings­hluta­fé­lag­ið Kvika, sem er með­al ann­ars í eigu líf­eyr­is­sjóða, keypti meiri­hluta í bresku fast­eigna­veð­lána­fyr­ir­tæki ár­ið 2022. Fyr­ir­tæk­ið var áð­ur í eigu for­stjóra Kviku, Ár­manns Þor­valds­son­ar, sem starf­aði þar í nokk­ur ár. Þeir sem seldu Kviku fyr­ir­tæk­ið voru með­al ann­ars stærsti einka­að­il­inn í hlut­hafa­hópi bank­ans, Stoð­ir. FME hef­ur áð­ur sekt­að Kviku út af við­skipt­um sem tengj­ast Ort­us. Kvika seg­ir ekk­ert at­huga­vert við við­skipt­in og að hlut­laust­ir ut­an­að­kom­andi sér­fræð­ing­ar hafi kom­ið að þeim.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Unglingsstúlku í strætó hótað nauðgun og morði - „Allir heyrðu og sáu en enginn gerði neitt“
1
Fréttir

Ung­lings­stúlku í strætó hót­að nauðg­un og morði - „All­ir heyrðu og sáu en eng­inn gerði neitt“

Sex strák­ar sögðu við 14 ára stúlku í strætó að þeir ætl­uðu að nauðga henni og mömmu henn­ar og síð­an myndu þeir drepa þær báð­ar. Stúlk­an varð dauð­hrædd og þor­ir ekki aft­ur í strætó. Fram­kvæmda­stjóri Strætó seg­ir vagn­stjóra hafa átt að bregð­ast harð­ar við. Móð­ir­in kall­ar eft­ir því að al­menn­ing­ur láti sig ör­yggi sam­ferða­manna sinna varða.
Ferðasagan: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóðlátan Hafnarfjörð
2
Viðtal

Ferða­sag­an: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóð­lát­an Hafn­ar­fjörð

Fyr­ir ör­fá­um vik­um bjuggu Abeer Herzallah og dæt­ur henn­ar þrjár í tjaldi í Rafah. Há­vað­inn í sprengj­um var orð­inn al­vana­leg­ur og þeim fannst dauð­inn nálg­ast. Svo breytt­ist allt við skila­boð­in: „Þið er­uð komn­ar með leyfi til að fara héð­an.“ Það var kom­inn tími á ferða­lag til Ís­lands, til eig­in­manns­ins sem Abeer hafði ekki hitt í tvö ár.
Flúði vændi en verður send út í annað sinn: „Ég vil að hún viti að ég reyndi allt“
5
FréttirFlóttamenn

Flúði vændi en verð­ur send út í ann­að sinn: „Ég vil að hún viti að ég reyndi allt“

Níg­er­ísk­ar kon­ur sem hing­að leita eft­ir dvöl á Ítal­íu hafa í mörg­um til­vik­um ver­ið neydd­ar út í vændi þar og vilja ekki snúa aft­ur, því þær vita hvað bíð­ur þeirra. Ein kvenn­anna kom aft­ur til Ís­lands ör­fá­um dög­um eft­ir að hún fékk end­ur­komu­bann til þriggja ára, því hún sá enga aðra leið út.
Leggjast hart gegn nýrri smágreiðslulausn sem gæti sparað heimilum milljarða
6
Greining

Leggj­ast hart gegn nýrri smá­greiðslu­lausn sem gæti spar­að heim­il­um millj­arða

Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja segja að frum­varp sem mun gera Seðla­bank­an­um kleift að koma á fót inn­lendri smá­greiðslumiðl­un geri „ráð fyr­ir óvenju­legu inn­gripi í rekst­ur fyr­ir­tækja á sam­keppn­ismark­aði“. Heim­ili lands­ins greiddu alls 37 millj­arða króna í bein og óbein þjón­ustu­gjöld vegna notk­un­ar á greiðslu­kort­um á ár­inu 2022.
Þorsteinn Már og Helga eiga rúmlega 71 milljarð og skulda nánast ekki neitt
8
Greining

Þor­steinn Már og Helga eiga rúm­lega 71 millj­arð og skulda nán­ast ekki neitt

Mikl­ar breyt­ing­ar hafa ver­ið gerð­ar á Sam­herja­sam­stæð­unni á síð­ustu ár­um og eign­ar­hald á henni að stóru leyti fært yf­ir til barna stofn­enda fyr­ir­tæk­is­ins. Fé­lag í eigu barna Þor­steins Más Bald­vins­son­ar sem fékk selj­endalán frá for­eldr­um sín­um til að kaupa hlut þeirra í Sam­herja hef­ur ein­ung­is greitt vexti af lán­inu og hagn­ast alls um 16 millj­arða króna á þrem­ur ár­um.

Mest lesið í mánuðinum

Uppsagnir á Sóltúni eftir tveggja milljarða útgreiðslu: „Það er gríðarlega þungbær ákvörðun“
1
FréttirEinkarekstur í heilbrigðiskerfinu

Upp­sagn­ir á Sól­túni eft­ir tveggja millj­arða út­greiðslu: „Það er gríð­ar­lega þung­bær ákvörð­un“

Einka­rekna hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún hef­ur stað­ið fyr­ir upp­sögn­um síð­ustu vik­urn­ar til að laga rekst­ur­inn sem sagð­ur er ganga illa. Sam­hliða hafa eig­end­ur Sól­tún stað­ið í fast­eigna­við­skipt­um í gegn­um rekstr­ar­fé­lag­ið og tek­ið há­ar fjár­hæð­ir út úr því. Fyrr­ver­andi og nú­ver­andi starfs­menn gagn­rýna stjórn­end­ur Sól­túns fyr­ir upp­sagn­irn­ar.
Móðir Marks heitins: „Þetta er í raun og veru léttir“
2
Úttekt

Móð­ir Marks heit­ins: „Þetta er í raun og veru létt­ir“

Mark Gunn­ar Roberts lést á Þor­láks­messu. Nokkr­um dög­um áð­ur hafði hann fund­ist með­vit­und­ar­laus í fanga­klefa sín­um á Hólms­heiði. Mark ólst upp við drykkju og of­beldi föð­ur síns og ára­tug­um sam­an reyndi móð­ir hans að fá hjálp fyr­ir son sinn, sagði hann „hættu­leg­an án lyfja­gjaf­ar“, en án ár­ang­urs. Síð­ustu ár átti Mark ekki í nein hús að venda önn­ur en neyð­ar­skýli fyr­ir heim­il­is­lausa eða fang­elsi.
Aðstandendur íbúa á Sóltúni beðnir um að þrífa: „Þarna blöskraði mér gjörsamlega“
3
FréttirEinkarekstur í heilbrigðiskerfinu

Að­stand­end­ur íbúa á Sól­túni beðn­ir um að þrífa: „Þarna blöskr­aði mér gjör­sam­lega“

Stjórn­end­ur hjúkr­un­ar­heim­il­is­ins Sól­túns báðu að­stand­end­ur íbúa að hjálpa til við þrif með eig­in tusk­um og hreinsi­efn­um ár­ið 2022. Það var eft­ir að eig­end­urn­ir seldu fast­eign hjúkr­un­ar­fé­lags­ins fyr­ir 3,8 millj­arða, leigðu hús­næð­ið af kaup­and­an­um, greiddu sér 2 millj­arða út úr fé­lag­inu og fóru svo í nið­ur­skurð á þjón­ust­unni. Að­stand­end­ur og starfs­fólk lýsa reynslu sinni af starf­sem­inni og þjón­ustu við gamla fólk­ið.
Unglingsstúlku í strætó hótað nauðgun og morði - „Allir heyrðu og sáu en enginn gerði neitt“
5
Fréttir

Ung­lings­stúlku í strætó hót­að nauðg­un og morði - „All­ir heyrðu og sáu en eng­inn gerði neitt“

Sex strák­ar sögðu við 14 ára stúlku í strætó að þeir ætl­uðu að nauðga henni og mömmu henn­ar og síð­an myndu þeir drepa þær báð­ar. Stúlk­an varð dauð­hrædd og þor­ir ekki aft­ur í strætó. Fram­kvæmda­stjóri Strætó seg­ir vagn­stjóra hafa átt að bregð­ast harð­ar við. Móð­ir­in kall­ar eft­ir því að al­menn­ing­ur láti sig ör­yggi sam­ferða­manna sinna varða.
Ferðasagan: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóðlátan Hafnarfjörð
7
Viðtal

Ferða­sag­an: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóð­lát­an Hafn­ar­fjörð

Fyr­ir ör­fá­um vik­um bjuggu Abeer Herzallah og dæt­ur henn­ar þrjár í tjaldi í Rafah. Há­vað­inn í sprengj­um var orð­inn al­vana­leg­ur og þeim fannst dauð­inn nálg­ast. Svo breytt­ist allt við skila­boð­in: „Þið er­uð komn­ar með leyfi til að fara héð­an.“ Það var kom­inn tími á ferða­lag til Ís­lands, til eig­in­manns­ins sem Abeer hafði ekki hitt í tvö ár.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár