Tíu einstaklingar fá kvóta í makríl fyrir 35 milljarða

Guð­mundur Krist­jáns­son, útgerð­ar­maður kenndur við Brim, er sá ein­stak­lingur sem ræður óbeint yfir mestum kvóta innan kvóta­kerf­is­ins á Íslandi þegar eign­ar­hald og afla­heim­ildir stærstu útgerð­anna eru greindar niður. Sá kvóti sem Guð­mundur hefur yfir að ráða per­sónu­lega í gegnum Brim og eign­ar­hald sitt í Vinnslu­stöð­inni í Vest­manna­eyjum nemur rétt rúm­lega 4,5 pró­sentum af heild­ar­kvót­anum á Íslandi. Verðmæti þessa kvóta Guð­mundar, út frá var­lega áætl­uðu sölu­verð­mæti á afla­heim­ildum út frá þorskígildistonnum, er rúm­lega 35 millj­arðar króna.

Stundin hefur tekið út umráða­rétt­inn yfir afla­heim­ild­unum sem Fiski­stofa úthlutar og sund­ur­greint hvaða ein­stak­lingar það eru sem fara með þessar afla­heim­ildir. Ein af nið­ur­stöð­unum er sú að þeir fimm ein­stak­lingar, sem ráða yfir mestum kvóta á Íslandi í gegnum eina eða fleiri af tíu stærstu útgerð­unum miðað við kvóta, ráði óbeint, í gegnum eign­ar­halds­fé­lög og útgerðir, yfir meira en 15 pró­sent af úthlut­aðri heim­ild til að nýta stærstu auð­lind Íslend­inga.

Tíu stærstu útgerð­ar­fyr­ir­tæki lands­ins hafa ráð­stöf­un­ar­rétt yfir meiri­hlut­anum af fisk­veiði­auð­lind­inni, eða rúm­lega 54 pró­sentum fisk­veiði­kvót­ans, en þessi hlut­deild þeirra hefur auk­ist um rúm­lega 2,5 pró­sentu­stig frá því í árs­lok 2007. Sé litið enn lengra aftur, til árs­ins 2004, þá hefur hlut­deild tíu stærstu útgerð­anna auk­ist um rúm­lega tíu pró­sentu­stig á tíu árum. Sú sam­þjöppun sem orðið hefur í afla­heim­ildum á Íslandi síð­ast­liðin tíu ár blasir því við.

Úthluta makrílkvóta fyrir 70 milljarða

Við þetta bæt­ist svo mak­ríll­inn verð­mæti, sem er ekki inni í þess­ari heild­ar­tölu yfir úthlut­aðan kvóta, þar sem hann er ekki orð­inn hluti af kvóta­kerf­inu. Mak­ríll­inn var næst verð­mætasta sjáv­ar­af­urðin sem Ísland flutti út í fyrra þegar útflutn­ings­verð­mæti hans nam rúm­lega 22,4 millj­örðum króna.

Til stendur að úthluta 135 þús­und tonna mak­ríl­kvóta af 150 þús­und tonna heild­ar­kvóta til nokk­urra stórra útgerða út frá veiði­reynslu þeirra á teg­und­inni á árunum 2011 til 2014 en Sigurður Ingi Jóhanns­son sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra leggur mak­ríl­frum­varpið fram. Þessar tölur komu fram í úttekt Fiski­frétta um afleið­ingar mak­ríl­frum­varps­ins í síð­asta mán­uði. Þegar heild­ar­sölu­verð­mæti þess­ara 90 pró­senta af mak­ríl­kvót­anum er reiknað út, miðað við þær for­sendur sem gefnar eru í þess­ari grein, kemur fram að það er rúmir 70 millj­arðar króna. Ef frum­varpið verður að veru­leika geta þessar útgerðir selt og eða veð­sett mak­ríl­kvót­ann líkt og gildir um annan kvóta.

Fær nú 10 millj­arða kvóta Guðbjörg Matth­í­as­dóttir í Vest­manna­eyjum, stærsti eig­andi Morg­un­blaðs­ins, fær ígildi 10 millj­arða króna af auð­lindum Íslend­inga ef frum­varp Sigurðar Inga Jóhann­sonar sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra um mak­ríl­kvóta gengur eftir.

Í mak­ríl­veið­unum hefur sam­þjöpp­unin verið enn meiri en nefnt er í til­viki ann­arra afla­heim­ilda hér að ofan því fimm stærstu útgerð­irnar hafa umráða­rétt yfir sam­tals 57 pró­sentum af þeim 135 þús­und tonnum sem um ræðir.

HB Grandi fær úthlutað mest allra útgerð­ar­fé­laga af þessum afla­heim­ildum í mak­ríl ef frum­varpið verður sam­þykkt á Alþingi. Útgerðin fær nærri 20 þús­und tonn af mak­ríl og er áætlað sölu­verð­mæti þess fisks rúm­lega 13,5 millj­arðar króna.  

Sá ein­staki útgerð­ar­maður sem er langefstur á list­anum yfir óbeinan umráða­rétt yfir afla­heim­ildum í mak­ríl er Guðbjörg Matth­í­as­dóttir, eig­andi Ísfé­lags­ins í Vest­manna­eyjum. Mak­ríl­kvót­inn sem hún mun hafa óbeinan umráða­rétt yfir í gegnum Ísfé­lagið er rúm­lega 10 millj­arða króna virði. Áætlað heild­ar­sölu­verð­mæti kvót­ans sem Guðbjörg, og níu aðrir óbeinir eig­endur íslenskra stór­út­gerða, fá úthlutað á grund­velli veiði­reynslu ef mak­ríl­frum­varpið verður að lögum nemur rúmum 35 millj­örðum króna.