Hús­næð­is­verð er á fljúg­andi ferð og hefur ekki hækkað jafn ört síðan á árunum fyrir hrun. Á sein­ustu tólf mán­uðum hefur hús­næð­is­verð hækkað um 17,8 pró­sent en ekki hefur mælst jafn mikil hækkun síðan á fyrri hluta árs­ins 2006. Nú er raun­verð hús­næðis aðeins 4,5 pró­sentum lægra en þegar það mæld­ist þegar það var hæst en spár segja að hús­næð­is­verð muni ná sögu­legu hámarki næsta haust.

Már Guð­muns­son seðla­banka­stjóri hefur lýst yfir áhyggjum af ástand­inu og sagt að á næst­unni gætu þjóð­hags­var­úð­ar­tæki verið virkjuð. Þetta kemur fram hjá Grein­ing­ar­deild Íslands­banka. 

Í ræðu sinni í Seðla­bank­anum á fimmtu­dag sagði Már Guð­muns­son meðal ann­ars: „Því er ekki að leyna að vax­andi áhyggjur eru af aðstæðum á fast­eigna­mark­aði og til þess kann að koma á næst­unni að til­tæk þjóð­hags­var­úð­ar­tæki verði virkjuð til að draga úr áhættu sem teng­ist þeim.“ Grein­ing­ar­deild Íslands­banka bendir á að Már gæti átt við lög um fast­eigna­lán nr. 118/2016  sem ganga í gildi á morgun, 1. apríl. Lögin kveða meðal ann­ars á um heim­ild Fjár­mála­eft­ir­lits­ins til að koma á veð­setn­ing­ar­hlut­fall og/eða þaki á heild­ar­fjár­hæð fast­eigna­láns eða greiðslu­byrði eftir tekjum neyt­enda. 

Bætt staða heimilana

Grein­ing­ar­deild Íslands­banka segir hús­næð­is­mark­aðnum nú svipa mikið til áranna fyrir hrun. Þar segir að bætt staða heim­il­anna spili stóran þátt í hækkun hús­næð­is­verðs. Bætt eig­in­fjár­staða hús­næð­is­eig­enda hefur stutt við aukna eft­ir­spurn eftir hús­næði en hús­næð­is­lán líf­eyr­is­sjóð­anna til heim­il­ana hafa marg­fald­ast á und­an­förnum þremur árum. 

Kaup­mátt­ar­aukn­ing sein­ustu miss­era hefur jafn­framt haft mikil áhrif. Á sein­asta ári jókst kaup­máttur um 9,5 pró­sent og hefur jafn mikil kaup­mátt­ar­aukn­ing ekki mælst síðan á árunum 2004 og 2007. Hús­næð­is­verð hefur hækkað tölu­vert umfram kaup­mátt og verður því sífellt erf­ið­ara að kaupa sína fyrstu fast­eign. 

Eins og fyrir hrun

Upp­gangur á atvinnu­mark­aðnum hefur einnig áhrif. Á sein­asta ári fjölg­aði erlendum starfs­mönnum mikið, en rúm­lega 10 pró­sent vinnu­afls eru erlendir rík­is­borg­arar og hefur hlut­fallið aldrei verið hærra. Á sein­asta ári fluttu margir til lands­ins og voru aðfluttir umfram brott­flutta rúm­lega 4 þús­und manns. Aðeins hafa eins margir flutt til lands­ins á árunum 2006 og 2007. Grein­ing­ar­deild Íslands­banka telur að áhrif aðflutts vinnu­afls á hús­næð­is­mark­að­inn séu tölu­vert meiri en bein áhrif ferða­þjón­ust­unnar vegna íbúða í útleigu til ferða­manna. Vöxtur í ferða­þjón­ustu hefur þó haft tölu­verð áhrif en á seinsta ári fjölg­aði íbúðum sem eru í útleigu öllum stundum um 509 íbúðir milli ára.

Misskipting eykst

Mikill skortur er á hús­næði og talið er að byggja þurfi í minnsta lagi 8 þús­und íbúðir fyrir árs­lok 2019 til að ná jafn­vægi á mark­aði. Stundin hefur und­an­farið fjallað um áhrif hækk­unar hús­næð­is­verð á stöðu ungs fólks og þau mis­skipt­ing­ar­á­hrif sem fylgja í kjöl­farið. Ungt fólk á nú erf­ið­ara með að flytja úr for­eldra­húsum og kom­ast almennt ekki inn á síhækk­andi mark­að­inn.