Rann­sóknir á skipu­lagðri glæp­a­starf­semi hjá lög­regl­unni á höf­uð­borg­ar­svæð­inu eru í lama­sessi miðað við það sem áður var og starf­semi mið­lægu rann­sókn­ar­deild­ar­innar hefur beðið veru­legan hnekki. Lítið er um frum­kvæð­is­rann­sóknir og lög­reglan ræður ekki lengur við flókin og umfangs­mikil fíkni­efna­mál. Þetta stað­festir fjöldi lög­reglu­manna, meðal ann­ars starfs­menn umræddrar deildar og fólk í yfir­manns­stöðum hjá emb­ætt­inu, í sam­tölum við Stundina.

Meira en helm­ingur þeirra sem áður störf­uðu að fíkni­efna­rann­sóknum hefur verið færður til, hætt eða tekið sér launa­laust leyfi eftir að lög­reglu­full­trúi var rang­lega sak­aður um brot í starfi og óeðli­leg sam­skipti við aðila úr und­ir­heimum. Reyndum starfs­mönnum hefur verið bolað úr deild­inni og tveir þeirra kvartað undan ein­elti Sigríðar Bjarkar Guð­jóns­dóttur lög­reglu­stjóra.

Í byrjun vik­unnar til­kynnti Runólfur Þór­halls­son, núver­andi yfir­maður mið­lægu deild­ar­innar, sam­starfs­mönnum sínum að hann hygð­ist hætta hjá lög­regl­unni á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og snúa aftur til fyrri starfa hjá sér­sveit rík­is­lög­reglu­stjóra í byrjun októ­ber. 

Rann­sóknir fíkni­efna­mála í lama­sessiHeim­ild­ar­mönnum Stund­ar­innar ber saman um að í dag séu síður eltar ólar við stór­lax­ana í fíkni­efna­heim­inum en fók­us­inn settur á „smá­krimmana“ og „ein­földu málin“.

MYND: SHUTTERSTOCK

Und­an­farna mán­uði hefur Stundin átt reglu­leg sam­töl við 12 starfs­menn lög­regl­unnar en þar að auki rætt við fyrr­ver­andi starfs­menn og fólk innan stjórn­sýsl­unnar sem býr yfir upp­lýs­ingum um mál­efni emb­ætt­is­ins.

Öllum við­mæl­endum ber saman um að sam­skipta­vand­inn hjá lög­regl­unni á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hafi ágerst og gegn­sýri nú flesta starf­semi emb­ætt­is­ins. Miðlæga rann­sókn­ar­deildin á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hafi veikst umtals­vert og hafi ekki lengur bol­magn til að rann­saka flókin mál. Þá sé mann­afls­frekum rann­sóknar­úr­ræðum á borð við skygg­ingar síður beitt en áður, enda skorti mann­skap, sér­þekk­ingu og reynslu til að fram­kvæma slíkar aðgerðir.

„Óstarf­hæf“, „hand­ó­nýtt batt­erí“, „bruna­rústir einar“ og „gjör­sam­lega í molum“ eru dæmi um þær ein­kunnir sem heim­ild­ar­menn Stund­ar­innar gefa vinnu­staðnum.

Áhersla lögð á „smákrimma“ og „einföldu málin“

Við­mæl­endum blaðs­ins ber saman um að í dag sé síður lögð áhersla á að ná stór­löx­unum í fíkni­efna­heim­inum en fók­us­inn fremur settur á „smá­krimma“ og „ein­földu málin“.

„Sú kunn­átta og þekk­ing sem er nauð­syn­leg til að ráða nið­ur­lögum þeirra sem stýra eit­ur­lyfja­bissniss­inum er ekki lengur til staðar,“ segir einn af heim­ild­ar­mönnum Stund­ar­innar og annar tekur í sama streng: „Þegar þú losar þig við fólkið sem hefur get­una og kunn­átt­una til þess að fara í flókn­ari málin, þá segir það sig sjálft að lög­reglan hefur bara bol­magn til að rann­saka þau litlu.“ Þriðji við­mæl­and­inn tekur enn dýpra í árinni: „Kannski er óábyrgt af mér að segja það, en það er eflaust frá­bært að vera fíkni­efna­bar­ónn í dag. Miðað við það sem áður var, þá eru þeir nán­ast eft­ir­lits­lausir og þurfa varla að fela sig.“

Sigríður Björk Guð­jóns­dóttirLög­reglu­stjóri á höf­uð­borg­ar­svæð­inu.

MYND:

Ástandið innan lög­regl­unnar kom nýlega til tals á þing­flokks­fundi Sjálf­stæð­is­flokks­ins að frum­kvæði Geirs Jóns Þór­is­sonar, vara­þing­manns og fyrr­ver­andi yfir­lög­reglu­þjóns. Samkvæmt heim­ildum Stund­ar­innar spurði hann hvort það væri ekki orðið tíma­bært að taka á vand­anum innan lög­regl­unnar með afger­andi hætti.

Hanna Birna Krist­jáns­dóttir, fyrr­ver­andi inn­an­rík­is­ráð­herra og vin­kona Sigríðar Bjarkar, sem skip­aði hana í emb­ætti án aug­lýs­ingar á sínum tíma, brást harka­lega við. Sagði hún að Sigríður hefði mátt þola óvægna umræðu vegna þess að hún væri kona að feta sig á vett­vangi þar sem karlar hefðu ráðið lögum og lofum í gegnum tíð­ina. Ólöf Nordal inn­an­rík­is­ráð­herra mun hafa sagt að með til­liti til laga væri það hæg­ara sagt en gert fyrir ráð­herra að hrófla við for­stöðu­manni stofn­unar nema sér­stakar ástæður lægju að baki.

Minni sérhæfing og meiri miðstýring

Skipu­lags­breyt­ingar sem gerðar hafa verið innan lög­regl­unnar fela í sér að brota­flokkar sem áður voru aðskildir eru komnir undir sama hatt. Samkvæmt nýju skipu­riti sem kynnt var sum­arið 2015 skipt­ist rann­sókn­ar­deild lög­regl­unnar nú í tvö svið. Annað sviðið rann­sakar kyn­ferð­is­brot og hitt sviðið, sem kallað er mið­læga rann­sókn­ar­deildin, beinir sjónum að skipu­lagðri brota­starf­semi, fíkni­efna­málum, fjár­muna­brotum, man­sali, vændi, sér­refsilaga­brotum, ofbeld­is­brotum, erlendum rétt­ar­beiðnum og ýmsu öðru. 

Um leið og reyndir rann­sókn­ar­lög­reglu­menn, sem störf­uðu á til­teknum sviðum, hafa verið færðir um set er ætl­ast til þess að aðrir rann­sak­endur geti sinnt nán­ast hvaða brota­flokkum sem er. Við­mæl­endur Stund­ar­innar, bæði karlar og konur, sem starfað hafa innan lög­regl­unnar í fjölda ára, telja að með þessu sé unnið gegn sér­hæf­ingu og fyrir vikið verði skil­virkni lög­reglu­rann­sókna miklu minni en áður. „Þetta á að heita ein­hvers konar rann­sókn­ar­deild hérna en við erum hand­ó­nýtt batt­erí sem gerir lítið annað en að bregð­ast við og rann­saka málin sem koma upp hverju sinni,“ segir einn af við­mæl­endum blaðs­ins. 

Annað sem skipu­lags­breyt­ing­arnar innan lög­regl­unnar fela í sér er aukin mið­stýr­ing af hálfu lög­reglu­stjór­ans sjálfs. Þannig taka milli­stjórn­endur færri ákvarð­anir en áður tíðk­að­ist en fá nákvæm­ari skip­anir að ofan. „Í raun­inni eru þetta ekki milli­stjórn­endur lengur heldur eins konar sendi­boðar. Og menn veigra sér við að taka ákvarð­anir sjálfir því þá fá þeir skömm í hatt­inn fyrir að hafa ekki borið þær undir Sigríði,“ segir heim­ild­ar­maður Stund­ar­innar, sem starfað hefur sem yfir­maður hjá lög­regl­unni.

„Þetta á að heita ein­hvers konar rann­sókn­ar­deild hérna en við erum hand­ó­nýtt batt­erí“

Að því er fram kemur í ávarpi Sigríðar Bjarkar í árs­skýrslu lög­regl­unnar fyrir árið 2015 er eitt af mark­miðum skipu­lags­breyt­ing­anna að „stytta og ein­falda boð­leiðir“ innan lög­regl­unnar. „Það hefur reyndar alveg tek­ist. Boð­leið­irnar eru mjög stuttar núna og þetta er ein­falt: Sigríður Björk tekur ákvarð­anir og aðrir fylgja þeim eftir,“ segir við­mæl­andi blaðs­ins.

Aðrir taka undir og segja þetta sér­stak­lega baga­legt í ljósi þess að oft hafi milli­stjórn­endur betri yfir­sýn yfir mál­efni sem eru til með­ferðar á ein­staka lög­reglu­stöðvum heldur en lög­reglu­stjór­inn sjálfur. Auk þess hægi þetta mjög á ýmissi starf­semi lög­regl­unnar.