Hug­mynda­fræði sem gengur út á að ein­stak­lingar geti verið feitir og heil­brigðir á sama tíma hefur rutt sér til rúms á síð­ustu árum. Hér á landi er búið að stofna Facebook-síð­una Heilsa óháð þyngd, sem „sam­fé­lag ein­stak­linga sem vilja við­halda heilsu, ham­ingju og heil­brigði til lengri tíma, án þess að fara í megrun eða nota skyndi­lausnir“. Hug­mynda­fræði þeirrar síðu byggir meðal ann­ars á erlendri stefnu, Health at Every Size, sem nýtur sívax­andi fylgis meðal þeirra sem kenna sig við lík­ams­virð­ingu.

Stefnan gengur út á að fólk eigi að bera virð­ingu fyrir lík­ama sínum óháð lík­ams­vexti og því haldið fram að lík­ams­vöxtur einn og sér færi hvorki heilsu né ham­ingju. Því er haldið fram að þegar ekki er litið á töl­una á vigt­inni sem eina mæli­kvarð­ann á heilsu sé hægt að styðja alla til að bæta heils­una með heil­brigð­ari lífstíl. Markmið hreyf­ing­ar­innar virð­ist í fljótu bragði vera af hinu góða, að draga úr sjálfs­hatri, átrösk­unum, mis­munun og heilsu­bresti.

Íslend­ingar eru á meðal feit­ustu þjóða heims og sú feitasta í Vestur-Evrópu sam­kvæmt rann­sókn frá árinu 2014 sem birt­ist í The Lancet. Samkvæmt rann­sókn­inni eru 74 pró­sent karla og 61 pró­sent kvenna hér á landi í yfir­þyngd eða offitu. Í skýrslu OECD frá árinu 2014 um heil­brigðis­töl­fræði hér á landi er sér­stak­lega varað við umtals­verði fjölgun Íslend­inga sem þjá­ist af offitu. Árið 2002 þjáð­ist 12 pró­sent þjóð­ar­innar af offitu en árið 2010 var talan komin upp í 21 pró­sent. Samkvæmt skýrsl­unni er þetta mesti áhættu­flokkur íslensks heil­brigð­is­kerfis þar sem offita leiðir til hjarta­sjúk­dóma og syk­ur­sýki með til­heyr­andi kostn­aði fyrir ríkið.

Unnið gegn fordómum 

Á meðal þeirra lækna sem Stundin ræddi við er Björn Geir Leifsson, skurð­læknir, með meist­argráðu í stjórnun heil­brigð­is­þjón­ustu og lýð­heilsu auk þess sem hann er með sér­fræði­við­ur­kenn­ingu í heil­brigð­is­stjórnun. Björn Geir bendir á að málið sé ekki ein­falt, á því séu margar hliðar, en sú nálgun að fólk geti verið við góða heilsu óháð þyngd sé vara­söm ein­földun. „Ég hef rætt við fólk sem er með nán­ast trú­ar­legan hita í skoð­unum sínum á þessu og sér ekki hætt­urnar vegna þess að þau ein­blína á for­dómana og fyr­ir­litn­ing­una sem feitu fólki er sýnd,“ segir Björn Geir í skrif­legu svari til Stund­ar­innar. 

Hann segir að þessi nálgun sé að hluta til mjög þörf en fari oft út í var­sama ein­földun. „Þarna er unnið þarf­lega gegn for­dómum, mis­munun og alhæf­ingum. En um leið er ekki horfst nógu vel í augu við áhætt­urnar sem fylgja því að hafa ekki hemil á þyngd­inni. Þarna er rétti­lega varað við megr­un­ar­kúra­hegðun en er nógu mikil áhersla á lífs­stíls­bætur og atferl­is­leið­rétt­ingar sem þetta fólk þarf til þess að hafa hemil á vikt­inni?“