Ný nálgun í kjara­við­ræðum var inn­sigluð með und­ir­ritun kjara­samn­inga Samtaka atvinnu­lífs­ins við félög versl­un­ar­manna og Starfs­greina­sam­bands­ins í kvöld. Verka­lýðs­for­ystan kveðst hafa „tekið til­lit til stöðu atvinnu­lífs­ins vegna gjald­þrota og upp­sagna í ferða­þjón­ustu“ með því að tak­marka launa­hækk­anir í ár, en í heild­ina verða þær 90 þús­und krónur á þremur árum og átta mán­uðum. 

„Þessi hækkun er rúm­lega fjórð­ungi lægri en krafa Eflingar og ann­arra SGS félaga um 125 þús­und króna hækkun á þremur árum. Lág hækkun árið 2019 dregur helst niður heild­ar­hækk­un­ina,“ segir í yfir­lýs­ingu Eflingar.

Óvenjuleg stund

Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra sagði á blaða­manna­fundi rík­is­stjórn­ar­innar og aðila vinnu­mark­að­ar­ins seint í kvöld að hún teldi samn­ing­ana skapa efna­hags­legan og félags­legan stöð­ug­leika. 

„Þetta er mjög óvenju­legur tími, en þetta er líka mjög óvenju­leg stund. Því við erum alger­lega sann­færð um það að þessir samn­ingar og það útspil stjórn­valda sem þeim fylgir mun verða og getur orðið grund­völlur að víð­tækri sátt, verið grund­völlur þess að við getum skapað hér bæði efna­hags­legan en ekki síður félags­legan stöð­ug­leika til næstu ára og ég er ekki í nokkrum vafa um að ástæða þess að við erum hingað komin er það mikla sam­ráð, sem stundum hefur verið storma­samt en líka gott á und­an­förnum mán­uðum, við aðila vinnu­mark­að­ar­ins, og ég er alger­lega sann­færð um það að til lengri tíma mun þessi stund hér í kvöld verða und­ir­staða fyrir miklu styrkara sam­ráð stjórn­valda og aðila vinnu­mark­að­ar­ins.“

Fram­kvæmda­stjóri SAHalldór Benjamín Þor­bergs­son, fram­kvæmda­stjóri Samtaka atvinnu­lífs­ins, kynnir kjara­samn­ing­inn.

Mynd: Rúv

Fjögur lykilatriði

Hátt í hund­rað manns komu að samn­ing­unum, að sögn Halldórs Benja­míns Þor­bergs­sonar, fram­kvæmda­stjóra Samtaka atvinnu­lífs­ins, á blaða­manna­fund­inum.

Fjögur kjarna­at­riði eru skil­greind í samn­ing­unum: Hærri laun, auk­inn sveigj­an­leiki, lægri skattar og lægri vextir.

Starfs­fólk innan Starfs­greina­sam­bands­ins á vinnu­stöðum mun sam­kvæmt samn­ingnum geta tekið upp við­ræður við vinnu­veit­endur sína um stytt­ingu vinnu­vik­unnar í 36 stundir. Þá mun vinnu­tími versl­un­ar­fólks verða styttur um 45 mín­útur. 

„Við erum að von­ast til þess að sam­fé­lagið muni hreyfast í þann takt að við vinnum ekki mikið eftir hádegi á föstu­dögum,“ sagði Flosi Eiríks­son, fram­kvæmda­stjóri Starfs­greina­sam­bands­ins í kvöld.

Meðal nýj­unga í samn­ing­unum er að launa­taxtar verði að hluta sjálf­virkt tengdir hag­vexti, sam­kvæmt yfir­lýs­ingu Eflingar: „Að því gefnu að hag­vöxtur á mann auk­ist um til­tekið hlut­fall munu koma til sjálf­krafa hækk­anir til við­bótar hefð­bundnum umsömdum launa­hækk­unum. Líkt og aðrar krónu­tölu­hækk­anir í samn­ingnum er þessi hag­vaxt­ar­tengdi launa­auki útfærður þannig að hann skilar sér betur til þeirra sem vinna á töxtum. Miðað við með­al­hag­vöxt síð­ustu 30 ára gæti slíkur ábati skilað 10-24 þús­und til við­bótar við heild­ar­hækkun launa á samn­ings­tím­anum.“

Þá eru í samn­ingnum for­sendu­á­kvæði um upp­sögn hans verði vaxta­lækk­anir ekki að raun­veru­leika.

Vil­hjálmur Birg­is­son, vara­for­seti Alþýðu­sam­bands Íslands, sagð­ist hafa trú á hag­kerf­inu. „Ég hef trú á íslensku efna­hags­lífi og ég veit að við munum stoppa stutt í þess­ari nið­ur­sveiflu sem við erum stödd í núna,“ sagði hann á blaða­manna­fund­inum.

Rík­is­stjórnin til­kynnir um leið um aðgerðir sínar í tengslum við svo­kall­aðan lífs­kjara­samn­ing. Hann felur í sér 10 þús­und króna aukn­ingu ráð­stöf­un­ar­tekna þeirra tekju­lægstu með lækkun skatta. Auk þess verður gripið til aðgerða sem að sögn rík­is­stjórn­ar­innar getur í heild­ina „aukið ráð­stöf­un­ar­tekjur fjög­urra manna fjöl­skyldu um allt að 411 þús­und krónur á ári“.

Yfirlýsing frá Eflingu

Efling og sam­flots­fé­lögin VR, LÍV, Framsýn, VLFA og VLFG hafa und­ir­ritað kjara­samn­ing við Samtök atvinnu­lífs­ins með fyr­ir­vara um aðkomu rík­is­valds­ins. Einnig und­ir­rit­uðu aðild­ar­fé­lög SGS sams konar samn­ing. Samn­ing­ur­inn mun mynda hluta af víð­tækri sátt um bætt kjör lág­launa­fólks þar sem aðilar vinnu­mark­að­ar­ins, rík­is­valdið og Seðla­bank­inn leggja af mörkum.

Þessi víð­tæka sam­vinna stofn­ana sam­fé­lags­ins um að bæta kjör lág­launa­fólks er beinn árangur af bar­áttu Eflingar og sam­flots­fé­laga.

Samn­inga­nefnd Eflingar veitti for­manni umboð á þriðju­dags­kvöld til að ljúka við kjara­samn­ing­inn sem und­ir­rit­aður var í kvöld.

Leiða má líkum að því að eng­inn kjara­samn­ingur á Íslandi hvorki fyrr né síðar hafi tryggt jafn vel að kjara­bætur bein­ist sér­stak­lega að lág­tekju­fólki. Allar launa­hækk­anir samn­ings­ins til félags­manna sam­flots­fé­lag­anna eru krónu­tölu­hækk­anir og við þær bæt­ast sér­stakar krónu­tölu­hækk­anir á taxta.

Formenn Eflingar og VRSólveig Anna Jóns­dóttir og Ragnar Þór Ing­ólfs­son eru hluti af nýrri for­ystu verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar.

Mynd: Heiða Helga­dóttir

Efling er stolt af þátt­töku sinni í breiðri sam­stöðu með VR og Lands­sam­bandi íslenzkra verzlunarmanna um krónu­tölu­hækk­anir og sér­stakar hækk­anir á taxta. Þessi styrka sam­staða mun í fram­hald­inu gefa tón­inn fyrir launa­stefnu gagn­vart öðrum hópum bæði á almennum og opin­berum mark­aði. Efling er einnig stolt af að hafa tryggt að sá ábati verði ekki tek­inn til baka í gegnum skatt­kerfið, líkt og gerð­ist á samn­ings­tíma síð­asta kjara­samn­ings.

Hreinar launa­hækk­anir til þeirra sem starfa á töxtum nema 90 þús­und krónum í fjórum hækk­unum yfir samn­ings­tím­ann, sem er til 3 ára og 8 mán­aða. Þessi hækkun er rúm­lega fjórð­ungi lægri en krafa Eflingar og ann­arra SGS félaga um 125 þús­und króna hækkun á þremur árum. Lág hækkun árið 2019 dregur helst niður heild­ar­hækk­un­ina. Með þessu er tekið til­lit til stöðu atvinnu­lífs­ins vegna gjald­þrota og upp­sagna í ferða­þjón­ustu auk þess sem sköpuð eru skil­yrði til vaxta­lækk­unar.

Til við­bótar hefð­bundnum nafn­launa­hækk­unum koma til ýmis atriði sem munu auka ráð­stöf­un­ar­tekjur og eru þannig ígildi launa­hækk­ana.

Í samn­ingnum er nýstár­legt ákvæði sem tryggir að hag­vaxt­ar­aukn­ing skili sér til launa­fólks í formi krónu­tölu­hækk­ana. Að því gefnu að hag­vöxtur á mann auk­ist um til­tekið hlut­fall munu koma til sjálf­krafa hækk­anir til við­bótar hefð­bundnum umsömdum launa­hækk­unum. Líkt og aðrar krónu­tölu­hækk­anir í samn­ingnum er þessi hag­vaxt­ar­tengdi launa­auki útfærður þannig að hann skilar sér betur til þeirra sem vinna á töxtum. Miðað við með­al­hag­vöxt síð­ustu 30 ára gæti slíkur ábati skilað 10-24 þús­und til við­bótar við heild­ar­hækkun launa á samn­ings­tím­anum.

Ein af for­sendum samn­ings­ins er að Seðla­banki Íslands lækki stýri­vexti. Samn­ings­að­ilar eru sam­mála um að samn­ing­ur­inn skapi aðstæður til þess. Lækkun vaxta mun hafa mikil áhrif á útgjöld skuld­settra heim­ila og einnig stuðla að lækkun leigu­verðs. Í samn­ingnum verða for­sendu­á­kvæði um upp­sögn hans verði vaxta­lækk­anir ekki að raun­veru­leika.

Samhliða und­ir­ritun samn­ings mun rík­is­valdið skuld­binda sig til að lækka skatta þannig að það skili sér í 10 þús­und króna aukn­ingu ráð­stöf­un­ar­tekna á mán­uði til handa tekju­lægstu hópum í skrefum. Tryggt verður að hækkuð skatt­leys­is­mörk haldi raun­gildi sínu út samn­ings­tím­ann. Hækkun skerð­ing­ar­marka barna­bóta, til við­bótar við hækkun barna­bóta sem þegar var kynnt í fjár­lögum síð­asta árs, mun einnig skila sér vel til tekju­lágra.

Aðgerðir rík­is­ins í hús­næð­is­málum koma til með að fela í sér aukið fjár­magn til bygg­ingar íbúð­ar­hús­næðis fyrir tekju­lága og laga­setn­ingu sem hamlar óhóf­legum hækk­unum húsa­leigu.

Að auki mun ríkið skuld­binda sig til kerf­is­breyt­inga varð­andi lána­kjör og fjár­mála­kerfið, sér­stak­lega til skrefa til afnáms verð­trygg­ingar.