Upp­safnað fram­leiðslutap vegna banka­hruns­ins 2008 og krepp­unnar nam um þriðj­ungi af lands­fram­leiðslu Íslands sam­kvæmt var­káru mati Seðla­bank­ans sem kynnt er í nýút­komnum Pen­inga­málum, árs­fjórð­ungs­riti bank­ans um efna­hags­mál og for­sendur pen­inga­stefn­unnar. Efna­hags­legu áhrifin af banka­krepp­unni sam­svör­uðu þannig var­an­legu tekju­tapi sem nemur um 2,5 millj­ónum króna á hvern lands­mann.  

Mynd: sedla­banki.is

Árið 2012 áætl­uðu hag­fræð­ing­arnir Fabian Valencia og Luc Laeven að fram­leiðslutapið vegna íslensku banka­krepp­unnar hefði numið um 42 pró­sentum. Sigríður Bene­dikts­dóttir, Gauti B. Egg­erts­son og Eggert Þór­ar­ins­son mátu hins vegar fram­leiðslutapið um 86 pró­sent af lands­fram­leiðslu í grein um íslenska banka­hrunið síð­asta haust. Það hve nið­ur­stöð­urnar eru ólíkar stafar einkum af því að mis­mun­andi for­sendur eru lagðar til grund­vallar mat­inu (t.d. um hvað er raun­hæft að gera ráð fyrir að lands­fram­leiðsla hefði auk­ist mikið ef engin fjár­málakreppa hefði skollið á). 

Hvort sem litið er til mats Valencia og Laeven, Sigríðar, Gauta og Eggerts eða nýs mats Seðla­bank­ans, er ljóst að sam­drátt­ur­inn vegna íslenska banka­hruns­ins var tölu­vert meiri en sam­drátt­ur­inn í helstu iðn­ríkjum og langt yfir með­al­tali OECD-ríkj­anna. 

Harður skellur en hraður batiSam­drátt­ur­inn á Íslandi var meiri en víða ann­ars staðar en efna­hags­bat­inn þó einnig kröft­ugri.

Mynd: Pen­inga­mál 2018/4

Bæði banka- og gjaldeyriskreppa

„Ástæður þess að samdráttur­inn varð meiri hér á landi en í öðrum þróuðum ríkjum eru margar og end­ur­spegla að veru­legu leyti að mikið þjóðhags­legt og fjármálalegt ójafn­vægi hafði byggst upp í aðdrag­anda fjármálakrepp­unnar,“ segir í ramma­grein í Pen­inga­málum.

„Birtist það t.d. í miklum við­skipta­halla og hrað­vax­andi skuld­setn­ingu, m.a. í erlendum gjald­miðlum. Ólíkt því sem gerð­ist í öðrum iðnríkjum varð fjármálakreppan hér á landi því tvíþætt. Til viðbótar við víðtæka banka­kreppu varð einnig alvar­leg gjald­eyr­is­kreppa en rannsóknir sýna að þegar þetta tvennt fer saman (þ.e. svo kölluð tvíbura­kreppa) verður efna­hags­samdráttur­inn jafnan mun dýpri og lang­vinn­ari.“ 

Samkvæmt tölum Hag­stof­unnar dróst lands­fram­leiðsla saman um 6,8 pró­sent árið 2009 og um 3,4 pró­sent til við­bótar árið 2010 eða sam­tals um 10 pró­sent. Það var ekki fyrr en árið 2015 sem lands­fram­leiðslan náði aftur því stigi sem hún var á fyrir fjár­málakrepp­una. 

Miða við 2,8 prósenta leitnivöxt

Seðla­bank­inn bendir á að mat á fram­leiðslutapi vegna krepp­unnar sé alltaf háð mik­illi óvissu. Hefð­bundin aðferð við slíkt mat sé að „bera raun­veru­lega þróun lands­fram­leiðsl­unnar saman við mat á leitni­ferli hennar og áætla fram­leiðslutapið sem uppsöfnuð frávik fram­leiðsl­unnar frá leitni­ferl­inu í kjölfar fjármálakrepp­unnar“.

Við val á leitni­vexti taldi Seðla­bank­inn óraun­hæft að miða við með­al­hag­vöxt á Íslandi á bólu­ár­unum fyrir hrun. Í stað­inn var ákveðið að miða við tíma­bilið 1984 til 2003 þegar með­al­hag­vöxtur var 2,8 pró­sent, um það bil jafn hár og Seðla­bank­inn hefur talið að sam­svari lang­tíma­hag­vaxt­ar­getu þjóð­ar­bús­ins.

Mynd: Pen­inga­mál 2018/4

Út frá þessum for­sendum, þ.e. með sam­an­burði á raun­veru­legri lands­fram­leiðslu og leitni­ferli byggðum á með­al­hag­vexti fyrr­greinds tíma­bils, kemst Seðla­bank­inn að þeirri nið­ur­stöðu að sam­an­lagt fram­leiðslutap kreppu­ár­anna sé um 35 pró­sent. „Efna­hags­leg áhrif fjármálakrepp­unnar voru því veru­leg: áætlað er að upp­safnað fram­leiðslutap nemi lið­lega þriðj­ungi af lands­fram­leiðslu sem sam­svarar var­an­legu tekju­tapi sem nemur um 2 1⁄2 m.kr. á hvern lands­mann.“