Uppsafnað framleiðslutap vegna bankahrunsins 2008 og kreppunnar nam um þriðjungi af landsframleiðslu Íslands samkvæmt varkáru mati Seðlabankans sem kynnt er í nýútkomnum Peningamálum, ársfjórðungsriti bankans um efnahagsmál og forsendur peningastefnunnar. Efnahagslegu áhrifin af bankakreppunni samsvöruðu þannig varanlegu tekjutapi sem nemur um 2,5 milljónum króna á hvern landsmann.  

Mynd: sedlabanki.is

Árið 2012 áætluðu hagfræðingarnir Fabian Valencia og Luc Laeven að framleiðslutapið vegna íslensku bankakreppunnar hefði numið um 42 prósentum. Sigríður Benediktsdóttir, Gauti B. Eggertsson og Eggert Þórarinsson mátu hins vegar framleiðslutapið um 86 prósent af landsframleiðslu í grein um íslenska bankahrunið síðasta haust. Það hve niðurstöðurnar eru ólíkar stafar einkum af því að mismunandi forsendur eru lagðar til grundvallar matinu (t.d. um hvað er raunhæft að gera ráð fyrir að landsframleiðsla hefði aukist mikið ef engin fjármálakreppa hefði skollið á). 

Hvort sem litið er til mats Valencia og Laeven, Sigríðar, Gauta og Eggerts eða nýs mats Seðlabankans, er ljóst að samdrátturinn vegna íslenska bankahrunsins var töluvert meiri en samdrátturinn í helstu iðnríkjum og langt yfir meðaltali OECD-ríkjanna. 

Harður skellur en hraður batiSamdrátturinn á Íslandi var meiri en víða annars staðar en efnahagsbatinn þó einnig kröftugri.

Mynd: Peningamál 2018/4

Bæði banka- og gjaldeyriskreppa

„Ástæður þess að samdrátturinn varð meiri hér á landi en í öðrum þróuðum ríkjum eru margar og endurspegla að verulegu leyti að mikið þjóðhagslegt og fjármálalegt ójafnvægi hafði byggst upp í aðdraganda fjármálakreppunnar,“ segir í rammagrein í Peningamálum.

„Birtist það t.d. í miklum viðskiptahalla og hraðvaxandi skuldsetningu, m.a. í erlendum gjaldmiðlum. Ólíkt því sem gerðist í öðrum iðnríkjum varð fjármálakreppan hér á landi því tvíþætt. Til viðbótar við víðtæka bankakreppu varð einnig alvarleg gjaldeyriskreppa en rannsóknir sýna að þegar þetta tvennt fer saman (þ.e. svo kölluð tvíburakreppa) verður efnahagssamdrátturinn jafnan mun dýpri og langvinnari.“ 

Samkvæmt tölum Hagstofunnar dróst landsframleiðsla saman um 6,8 prósent árið 2009 og um 3,4 prósent til viðbótar árið 2010 eða samtals um 10 prósent. Það var ekki fyrr en árið 2015 sem landsframleiðslan náði aftur því stigi sem hún var á fyrir fjármálakreppuna. 

Miða við 2,8 prósenta leitnivöxt

Seðlabankinn bendir á að mat á framleiðslutapi vegna kreppunnar sé alltaf háð mikilli óvissu. Hefðbundin aðferð við slíkt mat sé að „bera raunverulega þróun landsframleiðslunnar saman við mat á leitniferli hennar og áætla framleiðslutapið sem uppsöfnuð frávik framleiðslunnar frá leitniferlinu í kjölfar fjármálakreppunnar“.

Við val á leitnivexti taldi Seðlabankinn óraunhæft að miða við meðalhagvöxt á Íslandi á bóluárunum fyrir hrun. Í staðinn var ákveðið að miða við tímabilið 1984 til 2003 þegar meðalhagvöxtur var 2,8 prósent, um það bil jafn hár og Seðlabankinn hefur talið að samsvari langtímahagvaxtargetu þjóðarbúsins.

Mynd: Peningamál 2018/4

Út frá þessum forsendum, þ.e. með samanburði á raunverulegri landsframleiðslu og leitniferli byggðum á meðalhagvexti fyrrgreinds tímabils, kemst Seðlabankinn að þeirri niðurstöðu að samanlagt framleiðslutap kreppuáranna sé um 35 prósent. „Efnahagsleg áhrif fjármálakreppunnar voru því veruleg: áætlað er að uppsafnað framleiðslutap nemi liðlega þriðjungi af landsframleiðslu sem samsvarar varanlegu tekjutapi sem nemur um 2 1⁄2 m.kr. á hvern landsmann.“