Frum­kvæð­is­at­hugun umboðs­manns Alþingis á hús­næð­is­vanda utan­garðs­fólks leiddi í ljós að „almennur og við­var­andi vandi“ sé til staðar, sér­stak­lega hjá þeim sem glíma við fjöl­þættan vanda. Í áliti umboðs­manns sem birt var í dag kemur fram að Reykja­vík­ur­borg tryggi ekki utan­garðs­fólki lausn við „bráðum hús­næð­is­vanda“ í sam­ræmi við lög, stjórn­ar­skrá og fjöl­þjóð­legar mann­réttinda­reglur.

Kvart­anir og ábend­ingar bár­ust umboðs­manni um fólk sem fellur undir hug­takið „utan­garðs­fólk“, og þá sér­stak­lega þá sem glíma við fíkni­vanda, stundum sam­hliða geð­rænum vanda og/eða lík­am­legri fötlun, og eru ekki sjálfir færir um að leysa hús­næð­is­mál sín. Segir umboðs­maður bið­tíma of langan og fram­boð hús­næðisúr­ræða fyrir hóp­inn ófull­nægj­andi.

Bendir umboðs­maður á að hjá 15 fjöl­menn­ustu sveit­ar­fé­lög­unum utan Reykja­víkur hafi lítið reynt á mála­flokk­inn, en ein­stak­lingar leiti gjarnan úr öðrum sveit­ar­fé­lögum til Reykja­vík­ur­borgar eftir þjón­ustu. Þá beindi umboðs­maður þeim til­mælum til félags- og jafn­rétt­is­ráð­herra að ráðu­neytið skoði hvort auka ætti eft­ir­lit með þessum málum hjá sveit­ar­fé­lög­unum.

Tvöfalt fleira utangarðsfólk en 2012

Við athugun á fjölda utan­garðs­fólks í Reykja­vík árið 2017 kom fram að fjölgað hafði í þeim hópi um 95% frá árinu 2012. „Á þessum árum hefur líka orðið fjölgun í hópi þeirra sem leita til umboðs­manns Alþingis vegna skorts á úrræðum við hús­næð­is­vanda utan­garðs­fólks og heim­il­is­lausra,“ segir í álit­inu. „Þetta hafa bæði verið ein­stak­lingar í þess­ari stöðu og aðstand­endur þeirra og vinir. Í ýmsum til­vikum hafa þessir ein­stak­lingar beðið í mörg ár, jafn­vel lengur en ára­tug, eftir að kom­ast í var­an­legt hús­næði þótt sveit­ar­fé­lagið hafi fall­ist á umsóknir þeirra. Virk neysla áfengis og/eða vímu­efna hefur þá staðið í vegi fyrir því að þeir hafi í raun komið til greina við úthlutun á hefð­bundnu félags­legu leigu­hús­næði þótt þess hafi ekki séð stað í reglum um úthlutun á slíku hús­næði.“

„Í ýmsum til­vikum hafa þessir ein­stak­lingar beðið í mörg ár, jafn­vel lengur en ára­tug, eftir að kom­ast í var­an­legt hús­næði þótt sveit­ar­fé­lagið hafi fall­ist á umsóknir þeirra.“

Umboðs­maður vakti einnig athygli heil­brigð­is­ráð­herra og dóms­mála­ráð­herra á stöðu mála og hvernig þau tengj­ast ein­stak­lingum sem vistaðir hafa verið á rík­is­stofn­unum, svo sem geð­sjúkra­húsum og fang­elsum.

„Umboðs­maður tók fram að hann teldi mik­il­vægt að þeir aðilar sem koma að mál­efnum þeirra hópa sem fjallað er um í álit­inu, bæði af hálfu ríkis og sveit­ar­fé­laga, hafi með sér sam­ráð um hvernig takast megi á við hús­næð­is­vanda þeirra þannig að efn­is­leg lág­marks­rétt­indi séu tryggð og að um sé að ræða raun­hæf og virk úrræði í þágu þeirra,“ segir í álit­inu.