Að loknu níunda, öflugasta og síðasta eldgosinu í Kröflueldum (1975-1984) hófst landris að nýju og mátti þá búast við eldsumbrotum samfara enn einu kvikuhlaupi úr megineldstöðinni. En Krafla bærði ekki á sér með þeim hætti. Fleiri eldgos létu á sér standa og mörgum árum síðar hafði land sigið á mælistaðnum. Kröflueldum lauk sem sagt með landrisi.

Nú, þegar meiri kvika en áður hefur safnast í kvikugeyminn nálægt Svartsengi getur svo farið að ekki gjósi framar upp úr honum, líkt og fór fyrir Kröflu forðum. Hitt er fyllilega mögulegt að það gerist og þá líklega á Sundhnúksreininni. Það væri þá tíunda gosið í eldstöðvakerfinu sem farið er að kenna við Svartsengi. Þar er fyrir t.d. löng gígaröð, Eldvörp, sem var virk nálægt 1240, alllangt vestan við Sundhnúksreinina. Samt er óvíst með öllu hvar í sprungukerfinu gosprungan kann að opnast, ef nýtt eldgos brestur á. Sama á við um hve löng hún verður og loks er allsendis óvíst hve lengi gosið gæti varað.

„Biðtíminn“ eftir eldsumbrotum getur skipt dögum héðan af, vikum eða mánuðum. Eitt er þó vitað: Kvika rís sem betur fer miklu hægar upp í núverandi safnsvæði en lengst af undanfarin fáein ár í goshrinunni. Nýjasta hættumat Veðurstofunnar byggir á áratuga rannsóknum margra sérfræðinga, á víðtæku eftirliti og eins vönduðum mælingum og tækni leyfir – og einnig af víðtækri reynslu af eldsumbrotum.

Sundhnúkseldum gæti í raun og veru lokið með landrisinu einu og sér en úrskurður þess efnis verður aðeins felldur eftir drjúglanga og kyrrláta tíma á landsvæðinu. Miðaldahrinan margumrædda (frá 10. öld til um 1240) er okkur kunn að gostímabilum og röð gosa á hverri öld – og þekkt að færslu umbrota frá einu eldstöðvakerfi til annars. Hrinan sú er ekki forskrift að því sem gerast mun í nýhafinni og langri óróahrinu en skilar okkur smám saman aukinni þekkingu í reynslubankann hvað varðar flekarek og eldgos á Reykjanesskaganum.

Mikil óvissa er svo uppi um framhald eldvirkni á Reykjanesskaga og Reykjaneshrygg, þó ekki væri nema á þessari öld (af fleirum) ef miðað er við fyrri óróahrinur. Eftir að eldvirkni lýkur á Sundhnúksreininni geta liðið nokkrar vikur, mánuðir eða ár, en líka áratugir, þar til jarðeldur brýst út innan einhverra af hinum fimm eldstöðvakerfunum á skaganum, eða úti á flekaskilunum á hafsbotni (með tilheyrandi gjóskufalli) - og býsna opið hvort það verður í vestri/suðvestri eða austri/norðaustri, séð frá miðri Sundhnúksreininni. Engu verður um það spáð, hér og nú.

Höfundur er jarðvísindamaður og rithöfundur