Grænland, næsta nágrannríki Íslands og sjálfstjórnarsvæði Danmerkur, vonast til að slíta öll tengsl við konungsríkið, en leiðtogar fara varlega í sjálfstæðisáætlanir þrátt fyrir hótanir Donalds Trumps, forseta Bandaríkjanna, um að yfirtaka eyjuna.

Trump hefur ítrekað haldið því fram að Bandaríkin þurfi á Grænlandi að halda vegna þjóðaröryggis, á meðan Danmörk og Grænland hafa lagt áherslu á að eyjan sé ekki til sölu og að Grænlendingar sjálfir verði að ákveða eigin framtíð.

„Við höfum samkomulag við grænlenska samborgara okkar um að þeir ákveði framtíð sína í frelsi, byggt á eigin mati og eigin vilja,“ sagði danski sagnfræðingurinn og fyrrverandi diplómatinn Bo Lidegaard við AFP.

„Fyrir okkur er það brot á öllu sem við stöndum fyrir, og öllu sem við höfum samið um við Grænlendinga, ef sú ákvörðun er ekki tekin í frelsi og án þvingana.“

Það kemur því ekki til greina að láta undan þrýstingi Bandaríkjanna og „selja“ landsvæði sem hefur ítrekað sagt að það vilji ekki vera keypt.

Fyrir Danmörku kemur það heldur ekki til greina að halda í þessa víðfeðmu heimskautaeyju hvað sem það kostar.

GrænlandDanskt varðskip flýtur úti fyrir Nuuk á kjördegi í fyrra.

Mynd: AFP

Norðurlöndin virða sjálfstæðiskröfur

Grænland var dönsk nýlenda til ársins 1953 og fékk heimastjórn 26 árum síðar. Danmörk hefur síðan varnarsamning við Bandaríkin frá árinu 1951 sem veitir Bandaríkjunum heimild til hernaðaraðstöðu nánast að vild.

Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur, hefur kallað sjálfstæðisbaráttu Grænlands „bæði lögmæta og skiljanlega“ en lagt áherslu á að hún sjálf vilji þróa danska konungsríkið, sem auk Grænlands nær einnig yfir Færeyjar.

„Á nútímanum á Norðurlöndum, ef landsvæði vill segja sig úr lögum og verða sjálfstætt, verður að heimila það,“ sagði Ole Wæver, prófessor í stjórnmálafræði við Kaupmannahafnarháskóla, við AFP.

„Hvort sem það var Noregur árið 1905 (sem sleit sambandi við Svíþjóð) eða Ísland árið 1944 (sem lýsti yfir sjálfstæði frá Danmörku), hefur aldrei komið til borgarastyrjaldar,“ lagði hann áherslu á.

„Mjög erfitt“ fyrir fámennt land

Á götum Kaupmannahafnar eru Danir sáttir við hugmyndina um að Grænland aðskilji sig frá Danmörku um leið og það telur sig tilbúið.

„Það er í lagi fyrir þá að verða sjálfstæðir,“ sagði Charlotte Moltke, 68 ára eftirlaunaþegi.

„En ég held að það verði mjög erfitt fyrir svona lítið land í bili ... á eigin vegum, þegar þeir vita að stórt land eins og Bandaríkin vill eignast þá,“ bætti hún við.

Vegvísir að sjálfstæði Grænlands var lagður fram í sjálfstjórnarlögum frá 2009 sem danska þingið samþykkti.

„Við erum klárari en Bretar. Við förum ekki í Brexit og reynum svo á eftir að komast að því hvað það þýðir. Fyrirkomulagið er skýrt,“ brosti Wæver.

Í 21. grein laganna er kveðið á um að ef grænlenska þjóðin ákveður að sækjast eftir sjálfstæði, verði samningaviðræður að hefjast milli ríkisstjórnanna í Nuuk og Kaupmannahöfn.

Kjarni hinna erfiðu viðræðna yrði spurningin um styrkina sem Danmörk veitir Grænlandi árlega – sem nú nema um 4,5 milljörðum króna (703 milljónum dala), sem jafngildir um fimmtungi af vergri landsframleiðslu Grænlands.

Sérhvert sjálfstæðissamkomulag sem næst milli Kaupmannahafnar og Nuuk þarf að vera samþykkt af báðum þingum og staðfest með þjóðaratkvæðagreiðslu á Grænlandi, samkvæmt lögunum.

Viðvera BandaríkjannaHér sést ræðismannsskrifstofa Bandaríkjanna í Nuuk, en einnig hafa Bandaríkin herstöð í Pituffik á norðvesturströndinni.

Mynd: AFP

Viðkvæmur efnahagur

Stórt spurningamerki fyrir fullvalda Grænland yrði efnahagur þess.

Landið er nánast alfarið háð fiskveiðum og, líkt og önnur Evrópulönd, verður hún að glíma við afleiðingar öldrunar íbúa, samkvæmt nýlegri skýrslu frá seðlabanka Danmerkur.

„Ég held að þeir séu ekki í þeirri stöðu að geta verið efnahagslega sjálfstæðir. En ef þeir vilja reyna, já, endilega. Það er ekki okkar að ákveða,“ sagði Joachim Ziegler, 24 ára nemi.

Þótt stór meirihluti Grænlendinga sé hlynntur sjálfstæði, styðja flestir ekki hugmyndina um skjótan aðskilnað.

Þetta er þrátt fyrir að eini stjórnarandstöðuflokkurinn, Naleraq, hafi barist fyrir slíkri stefnu í þingkosningunum 2025 og fengið 24,5 prósent atkvæða.

Naleraq hefur gripið tækifærið til að þrýsta á um skjótan aðskilnað.

„Mér finnst þetta ósmekklegt. Það sem er að gerast núna er hræðilegt og þeir eru að nota ástandið til að fá sjálfstæði,“ sagði Inger Olsvig Brandt, frumkvöðull í Nuuk, í samtali við AFP.

„Ég veit að við Grænlendingar viljum öll verða sjálfstæð en ... þeir þurfa að gera áætlun,“ sagði hún.

Á pólitíska sviðinu hefur núverandi samsteypustjórn, sem fékk 75 prósent atkvæða í kosningunum 2025, unnið að áætlun um sjálfstæði í áföngum sem byggir á drögum að stjórnarskrá frá 2024.

„Enginn grænlenskur stjórnmálamaður með sjálfsvirðingu hefði fram að því fyrir ári síðan sagt að hann vildi frekar vera áfram innan danska konungsríkisins og það er mjög erfitt að snúa til baka,“ sagði Mikaela Engell, sérfræðingur í grænlenskum málefnum og fyrrverandi fulltrúi Dana á eyjunni.

„En þetta er fyrst og fremst innri umræða á Grænlandi,“ sagði hún.

Formaður landstjórnar Grænlands, Jens-Frederik Nielsen, sagði á blaðamannafundi í Kaupmannahöfn í dag að ef velja þyrfti á milli Bandaríkjanna og Danmerkur hér og nú, væri valið Danmörk.

Donald Trump Bandaríkjaforseti hefur hins vegar sagt að valið sé ekki Grænlands eða Danmerkur, heldur sé valdið Bandaríkjanna og beiting þess velti ekki á alþjóðalögum heldur hans eigin siðferði.