Sjón­varps­aug­lýs­ingar Samtaka fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi, SFS, hafa vakið tölu­verða athygli að und­an­förnu en sitt sýn­ist hverjum. Í aug­lýs­ing­unum er sjónum beint að þorpum á lands­byggð­inni og talað eins og far­sæld þar sé byggð á sjáv­ar­út­vegi. Aug­lýs­ing­arnar tóku að birt­ast eftir að rík­is­stjórnin lagði fram frum­varp um breyt­ingar á veiði­gjald­inu. Hanna Katrín Frið­riks­son at­vinnu­vega­ráð­herra kall­ar breyt­ing­arn­ar „leið­rétt­ingu“ sem koma eigi til móts við ákall þjóð­ar­inn­ar um eðli­legt gjald úr­gerð­ar­fyr­ir­tækja af auð­lind­inni.

Frum­varpið var kynnt á blaða­manna­fundi í lok mars en áður en fund­ur­inn hófst sendi SFS frá sér til­kynn­ingu þar sem þau sögðu að „verði þessi breyt­ing að veru­leika, þá verða áhrifin dap­ur­leg,“

Víxlinn hafi fallið á íbúa

Elías Pét­urs­son, fyrr­ver­andi bæj­ar­stjóri Fjalla­byggðar, er einn þeirra sem hefur lagt orð í belg . „Með breyt­ingum á stjórn fisk­veiða voru verð­mæti færð frá þorpum og þorps­búum til hand­hafa fisk­veiði­heim­ilda. Meðan kvóta­hafar fengu notið verð­mæt­anna þurftu aðrir að borga. Í til­viki þorp­anna féll víx­ill­inn á íbú­ana. Á sama tíma og virði fast­eigna þorps­ins lækk­aði jókst virði hins fram­selj­an­lega kvóta. Það er nefni­lega þannig að til­færsla verð­mæta frá einum aðila til ann­ars, af manna­völdum, hefur mikil áhrif á öll sam­fé­lög – langt umfram það sem nokkurn getur órað fyrir,“ skrifar Elías í færslu á Facebook sem hefur hlotið nokkra dreif­ingu. 

Hann fjallar síðan um „hinar athygl­is­verðu aug­lýs­ingar SFS“ og segir rétt að rifja upp að þorpin hafi verið til áður en fisk­veiði­stjórn­un­ar­kerf­inu var breytt. Þar hafi mörgum vegnað afar vel og umræðan áhrifa­mikil, en aldrei þannig að fólk hafi almennt átt á hættu að missa vinn­una vegna skoð­ana sinna: „Það var sjaldn­ast þannig að einn aðili ætti þorpið.“

„Þorpin töpuðu“

Þá bendir Elías á að kvóta­hafar dags­ins í dag séu fyrst og fremst aðilar sem njóti góðs af afrakstri þeirra sem á undan komu. 

„Tíminn er breyttur. Þorpin töp­uðu. Þorpin urðu undir. Tæki­færin hurfu. Verðmæti eigna þorp­anna urðu lítil sem engin. Sem betur fer er þetta að breyt­ast. Ferða­þjón­usta og tækni­fram­farir hafa skapað ný tæki­færi í þorp­unum. Þorpin, sem töp­uðu, eru mörg hver að taka við sér eftir hryll­ing kvóta­kerf­is­ins.

Það er af þessum ástæðum sem aug­lýs­ingar SFS hrein­lega mis­bjóða mér. Aug­lýs­ing­arnar bera vitni um ævin­týra­legan hroka þeirra sem tóku lífs­björg­ina frá þorp­unum en kalla nú eftir ásjá þeirra og aðstoð þegar sann­gjörn krafa er gerð um eðli­legt afgjald kvóta­haf­anna til sam­fé­lags­ins. Sorglegt,“ skrifar Elías. 

Ung fólk vélað til þátttöku

Honum mis­býður sér­stak­lega að í aug­lýs­ingum SFS birt­ist ungt fólk, sem hann talar um að hafi verið „vélað“ til þátt­töku í þeim en „mun ekki geta útskýrt aðkomu sína að þeim eftir nokkur ár. Þetta má kalla mis­notkun á ungu fólki. Það er rangt að ekk­ert líf hafi verið til staðar áður en kvóta­verð­mætin voru færð til útval­inna eins og haldið er fram í aug­lýs­ing­unum. Það er ákaf­lega slæmt að vera á þeim stað í líf­inu að telja sig þurfa að selja sálu sína stór­fyr­ir­tæki þorps­ins til að kom­ast af; að telja að allt líf í þorp­inu sé afleiða starf­semi stór­fyr­ir­tæk­is­ins sem auð­veld­lega getur ákveðið að flytja öll verð­mætin burt á einni nóttu. Það er afleitt að staða þorps­ins sé sú að verk­stjór­inn í fyr­ir­tæk­inu sé miðja sam­fé­lags­ins. Þá er rétt að flytja. Við þessar aðstæður er ágætt að rifja upp að íþrótta­hús þorps­ins var gefið af dönum, en ekki kvóta­höfum. Annað er sögu­fölsun,“ skrifar Elías. 

Hann tekur fram að hann hafi verið Sjálf­stæð­is­maður allt sitt líf og sig gruni að nú séu þing­menn flokks­ins að hlaða í mál­þóf í þágu kvóta­hafa „og aðra við­líka van­virðu við lýð­ræðið. Mér þætti miður ef grunur minn reyn­ist réttur, en ótt­ast það.“

Elías lýkur pistl­inum með því að segja: „Hvað sem öðru líður bið ég um vin­sam­leg­ast um að mér verði hlíft við þessum maka­lausa áróðri SFS því hann er full­kom­inn van­virða við þorpin, full­kom­inn van­virða við heil­brigða skyn­semi, full­komin van­virða við sam­fé­lagið sem við byggjum og full­komin van­virða við sög­una - en segir afar mikið um þá sem bera áróð­ur­inn fram og fjár­magna.“