Eldgos og afkomendur Tyrkjaránsins vinsælast á Vísindavefnum

Vís­inda­vef­ur­inn hefur tekið saman það efni sem var vin­sæl­ast á vefnum í ár og kennir þar ýmissa grasa. Helst voru það eld­gosin sem vöktu áhuga almenn­ings og fékk fólk til þess að leita sér frek­ari upp­lýs­inga. Þannig var svar þeirra Magnúsar Tuma Guð­munds­sonar og Jóns Gunnars Þor­steins­sonar vin­sæl­ast: Hvað hefur gosið oft á Reykja­nesskaga síðan 2021 og hversu stór hafa gosin verið?

Næst­vin­sæl­ast voru stjórn­málin. Sér­stak­lega hug­takið starfs­stjórn og hvaða reglur gilda um hana. Svarið rit­aði Hafstein Þór Hauksson, dós­ent í lög­fræði við Háskóla Íslands.

Vestmannaeyjar og Grindavík

Þá voru Vest­manna­eyjar Íslend­ingum ofar­lega í huga og tengj­ast aug­ljós­lega ham­för­unum í Grinda­vík. Þriðja mest lesna efnið á Vís­inda­vefnum er spurn­ingin: Hvers vegna var talið óhætt að flytja til Eyja skömmu eftir gos á meðan Grinda­vík er nú var­an­lega ótraust. Svarið skrif­aði Páll Ein­ars­son. Það var stutt og í þremur liðum. Annar lið­ur­inn svarar þó spurn­ing­unni nokkuð vel. 

„Flest bendir til að við séum enn í miðjum atburði í Grinda­vík. Kviku­söfn­unin undir Svarts­engi hefur þegar leitt til þriggja alvar­legra atburða (tvö gos, eitt gangainn­skot án goss), og er enn í fullum gangi,“ skrif­aði Páll.

Lánamál ofarlega í huga margra

Þá veltu margir fyrir sér lána­málum. Gylfi Magn­ús­son, pró­fessor við HÍ, svar­aði þannig almenn­ingi um það hvor yrði fyrri til að greiða upp jafnhá lán á sömu vöxtum; sá sem tekur verð­tryggt lán, eða sá sem tekur óverð­tryggt lán? Svarið er nokkuð fyr­ir­sjá­an­legt; þeir eru jafn­lengi að því að sögn pró­fess­ors­ins. En auð­vitað er það ekki svo ein­falt.

Hvar eru börn Tyrkjanna?

Svo virð­ist sem þing­mál hafi rekið fjöl­marga til þess að fletta upp fróð­leik um Tyrkjaránið. Fimmta vin­sælasta efnið á Vís­inda­vefnum er spurn­ingin: Er vitað til þess að Tyrkja­ráns­menn hafi eign­ast börn með íslenskum konum?

Það var í febr­úar sem þau Birgir Þór­ar­ins­son, Ásmundur Frið­riks­son, Diljá Mist Ein­ars­dóttir, Óli Björn Kárason og Vil­hjálmur Árnason lögðu til að Íslenskri erfða­grein­ingu yrði falið að gera rann­sókn á ummerkjum Tyrkja­ráns­ins í erfða­mengi Íslend­inga á Íslandi. En einnig bland­aðra afkom­enda Íslend­inga í Alsír.

Íslensk erfðagreining fengin í málið

Eins og þekkt er átti Tyrkjaránið sér stað sum­arið 1627, fyrir um 400 árum síðan, þegar ræn­ingja­skip komu að Íslandi frá Norður-Afríku. Ránsmenn voru ann­ars vegar frá Marokkó og hins vegar frá Alsír og komu að í Grinda­vík, á Aust­fjörðum og loks í Vest­manna­eyjum þaðan sem flestir voru numdir á brott. Hátt í 400 Íslend­ingar voru brottnumdir sem þrælar til Sale í Marokkó og Algeirs­borgar í Alsír og hátt í 50 drepnir eða lim­lestir í Tyrkjarán­inu. 

Í þings­á­lykt­un­ar­til­lögu hóps­ins var lagt til að reistur yrði minn­is­varði um þennan atburð sem ætti að afhjúpað 16. júlí á næsta ári að við­stöddum full­trúum þjóð­þinga þeirra landa sem helst komu við sögu, það er, Dan­merkur, Hollands, Alsír og Marokkó auk fleiri landa.

Í greina­gerð þing­manna kom einnig fram að rætt hefði verið við Íslenska erfða­grein­ingu og þar á bæ hefði verið tekið vel í til­lög­una um að leita að afkom­endum Tyrkja­ráns­ins. Kostn­aður vegna þessa áttu að vera 40 millj­ónir króna, ofan á 20 millj­ónir sem átti að veita í fræðslu­sjóð þessu tengdu.

Íslend­ingar eru fróð­leiks­fús þjóð og spurði fræði­manna­sam­fé­lagið hvernig í pott­inn væri búið. Svarið, sem Már Jónsson pró­fessor í sagn­fræði rit­aði, var í ein­földu máli eft­ir­far­andi: 

Óhætt er að full­yrða að engin börn hafi fæðst á Íslandi á vor­mán­uðum 1628 sem áttu sjó­ræn­ingja frá Norður-Afríku, Englandi, Hollandi eða Spáni fyrir föður. Aftur á móti er full­víst að ein­hverjir hinna her­teknu Íslend­inga hafi aukið kyn sitt í Norður-Afríku næstu árin.