Umræða um hlýnun and­rúms­lofts­ins er ekki ný af nál­inni. Hún hefur hins vegar auk­ist á allra síð­ustu árum, ekki síst í tengslum við öfgar í veð­ur­fari, sem nær dag­lega ber­ast fréttir af.

Lengi vel var iðu­lega talað um varn­að­ar­orð vís­inda­manna sem svart­sýn­is­böl. Það gera fáir lengur enda blasa afleið­ingar hlýn­andi lofts­lags alls staðar við. Fyrir til­tölu­lega fáum árum hefði verið hlegið að þeim sem töl­uðu um að ekki væri þess langt að bíða að sumir íslensku jöklanna yrðu horfnir innan nokk­urra ára­tuga. Enginn hlær að slíku lengur. Fyrir fimm árum mátti lesa á vef Veð­ur­stof­unnar að lík­lega yrði Snæ­fells­jök­ull horf­inn, að mestu eða öllu leyti, um 2050, eftir 26 ár. Nokkuð sem fæstir hefðu látið sér til hugar koma fyrir fáeinum árum. Hækkandi sjáv­ar­borð af völdum hlýn­unar er mikið áhyggju­efni sem mun leiða til mik­illa breyt­inga eins og iðu­lega hefur verið fjallað um í fréttum á síð­ustu árum. Vís­inda­menn um allan heim kepp­ast við að finna leiðir til að draga úr losun og ýmis­legt hefur áunn­ist þótt flestir séu sam­mála um að meira þurfi til ef takast eigi að draga úr hlýnun jarð­ar­innar.

Kýrnar sökudólgar í loftslagsmálum

Þær eru óneit­an­lega sak­leys­is­legar kusurnar þar sem þær rölta í róleg­heitum úti í hag­anum, eða liggja á melt­unni og horfa með stóískri ró á það sem fyrir augu ber. Þetta á ein­ungis við kýr sem njóta þeirra for­rétt­inda, að margra mati, að ganga úti hluta árs­ins. Þótt kýrnar séu rólyndar og fari sér yfir­leitt hægt er fögn­uður þeirra aug­ljós þegar þeim er hleypt út í fyrsta sinn á hverju vori og þær taka á rás með rassa­köstum og fyr­ir­gangi. Þetta hefur iðu­lega ratað í sjón­varps­fréttir og sums staðar er það aug­lýst hvenær „hleypa á út“ og skrif­ara þessa pistils er kunn­ugt um að hjá dönskum bændum kom­ast færri að en vilja til að sjá vor­gleði kúnna. Þetta hopp og hí stendur aðeins skamma stund því kýrnar fara fljót­lega að athuga hvernig grasið bragð­ist. Þær eyða miklum tíma á degi hverjum í að næra sig og að „vinna“ úr gras­inu. En þó að kýrnar séu frið­sam­legar og rólyndar og liggi gjarnan á melt­unni meðan „fram­leiðslu­ferli“ mjólk­ur­innar fer fram, eru þær, án þess að hafa hug­mynd um, skað­valdar. Með ropi og við­rekstri losa þær metan út í and­rúms­loftið en metan er ein skað­leg­asta gróð­ur­húsa­loft­teg­undin. Meðalkýr getur losað allt að 120 kíló af metangasi á ári hverju, það er mikið magn þegar haft er í huga að í heim­inum öllum er fjöldi kúa að minnsta kosti 1,6 millj­arðar.

Ýmislegt reynt

Vís­inda­menn hafa um margra ára skeið reynt að finna leiðir til að draga úr met­an­losun naut­gripa án þess að rýra gildi mjólk­ur­innar en mjólkin og mjólk­ur­af­urðir eru einn mik­il­væg­asti fæðu­flokkur mann­kyns­ins. Rann­sóknir hafa einkum beinst að fæðu naut­grip­anna og fyrir 7 árum birtu vís­inda­menn við James Cook-háskól­ann í Queensland í Ástralíu nið­ur­stöður rann­sóknar sem þeir höfðu unnið. Þeir blönd­uðu þara í fóður naut­gripa og komust að því að met­an­losun naut­grip­anna minnk­aði mikið, jafn­vel þótt magn þarans væri mjög lítið.

Gagnrýni vekur áhyggjur

Hinn 26. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn til­kynnti Arla að fyr­ir­tækið myndi í sam­vinnu við nokkur stór versl­un­ar­fyr­ir­tæki, til dæmis Tesco og Aldi, setja á mark­að­inn mjólk­ur­vörur frá 30 bændum sem nota Bovaer-blandað fóður. Þessar upp­lýs­ingar hafa valdið gagn­rýni og margir neyt­endur hafa látið í sér heyra og hvatt til að fólk snið­gangi vörur frá Arla. Gagn­rýn­is­röddum hefur fjölgað og þær hafa sömu­leiðis heyrst í Svíþjóð og Danmörku. Því hefur meðal ann­ars verið haldið fram að Bill Gates standi á bak við fyr­ir­tækið sem fram­leiðir Bovaer, fólk fái sár og útbrot ef það neytir mjólk­ur­af­urða frá bændum sem nota Bovaer og notk­unin geti haft áhrif á frjó­semi. Arla vísar allri gagn­rýni á bug og segir hana órök­studda með öllu. Eins og áður var nefnt er Arla mjög stórt fyr­ir­tæki í mjólk­ur­vinnslu og gagn­rýni, rök­studd eða órök­studd, getur hæg­lega undið upp á sig og slíkt gæti haft miklar afleið­ingar. Einn stjórn­enda Arla sagði í við­tali að það væri sorg­legt ef órök­studdar full­yrð­ingar og sögu­sagnir yrðu til að spilla fyrir þeim árangri sem ná mætti í bar­átt­unni við lofts­lags­breyt­ingar.

Þess má í lokin geta að frá og með ára­mótum verður dönskum bændum gert skylt að nota Bovaer-blandað fóður handa naut­gripum sínum eða bæta tals­verðri fitu í fóðrið, til að draga úr metanút­blæstri naut­grip­anna.