Lautarferð á vígvellinum
Bragi Ólafsson. Mynd: Golli

Lautarferð á vígvellinum

Bragi Ólafsson hefur sent frá sér bók­ina Inn­an­ríkið – Alexíus sem má kannski kalla end­ur­minn­ingar-ess­eyjur. Í verk­inu er þó þráður, í anda spennu­sögu, nefni­lega leit Braga að dánum manni! Manni sem vitj­aði föður hans. Bókin fangar hug­ar­heim Braga, iðandi af bókum og plötum og atvikum – eins og honum er einum lagið að segja frá því. Enda gæti verið endað í níu bindum. En hvað hefur Bragi um það að segja – og bara allt!

Á nístandi köldum þriðju­degi hitt­umst við Bragi á vinnu­stofu Kjarvals í Aust­ur­stræti þar sem list­málar­inn svífur yfir vötnum. Og röbbum um nýju bók­ina hans í rým­inu þar sem Kjarval var vanur að mála. Og málar kannski enn! 

Með glotti út í annað seg­ist Bragi hugsa bók­ina Inn­an­ríkið – Alexíus, sem byggir á end­ur­minn­ingum, þá fyrstu af níu bindum. 

„Þetta er í raun­inni eins og stikla eða tea­ser fyrir rest­ina. Hin bindin verða kannski öðru­vísi í formi, hugs­an­lega sam­felld­ari frá­sögn. Næstu bók hefur hann hugsað sér að byggi á þriggja daga putta­ferða­lagi sem hann fór í á Spáni fyrir fjöru­tíu árum, að feta aftur í sín eigin spor. 

En þessi bók er skrifuð þannig að einn kafl­inn vekur upp eitt­hvað sem ég leyfi mér að opna í næsta kafla. Stundum hefur mér fund­ist eins og ég sé lentur úti í skurði með sam­hang­andi verk, til dæmis heitir einn kafl­inn Leit að teng­ingu. Eftir á fannst mér eins og það kafla­heiti væri sjálft efni þess­arar bókar, að ég væri að leita að teng­ingu, bæði við sjálfan mig og milli mín og þess fólks sem ég er að fjalla um.“

Aðspurður um hvort þetta sé ess­eyju-skáld­saga svarar hann að hér sé frekar um að ræða end­ur­minn­ingar-ess­eyjur. 

Maður birtist pabba Braga

Á blað­síðu 25 má lesa í bók Braga að faðir hans heit­inn, Ólafur Stef­áns­son, hafi eitt sinn vaknað um miðja nótt í íbúð for­eldra hans á Skóla­vörðu­stíg 10 við að maður sem hann hafði aldrei séð áður stóð í dyra­gætt­inni. 

Þar segir: „Mamma lá við hlið pabba í rúm­inu þegar þetta gerð­ist – eins og aðrar nætur – og hún vakn­aði líka, vegna þess hve pabba var brugðið. Ég man ekki hversu lengi hann sagð­ist hafa haft þennan mann fyrir aug­unum. Eflaust ekki nema nokkur augna­blik, kannski frekar eina örskots­stund, þótt erfitt sé að gera sér grein fyrir slíku, þegar maður verður fyrir jafn óvæntri reynslu.“ 

Þessi maður Alexíus ... hvernig er hann sögu­per­sóna í ess­eyju-end­ur­minn­ing­unum?

„Til þess að halda smá spennu­el­em­enti fyrir vænt­an­lega les­endur bók­ar­innar vil ég ekki gefa upp nákvæm­lega hver Alexíus var. En hann var merkur og vel lið­inn maður á sinni tíð, upp úr miðri nítj­ándu öld, og það kemur skemmti­lega á óvart að mjög fáir vita hver hann var. En ein­hverja ástæðu hefur hann talið sig hafa haft til að vitja föður míns, að vekja hann upp af værum svefni. Pabbi hafði ekki hug­mynd um hver þetta gæti verið. Og kannski er þráð­ur­inn í bók­inni leitin að þessum manni. Allt þetta teng­ist hinu sögu­fræga Bergs­húsi, sem stóð áður á sama reit þar sem for­eldrar mínir bjuggu, því húsi sem lýst hefur verið sem heims­frægu húsi í skrifum um Þórberg Þórð­ar­son.“

Hvað gerir það heims­frægt?

„Að Þór­bergur hafi búið þar, á fyrsta ára­tug síð­ustu aldar. Það sem reyndar vantar í þá stað­reynd er að Þór­bergur er því miður ekki heims­frægur höf­undur.“

Snemma í bók­inni talar þú um alþjóða­tungu­málið esper­antó. Hand­an­heimar og esper­antó tendra hug­hrif við Þórberg ... andi hans kraumar þarna eða hvað? 

„Ég minn­ist á esper­antó út af ljóði sem ég samdi og heitir Frá heims­þingi esper­antóista, og var hugsað sem ást­ar­ljóð. Esper­antó er nán­ast stærð­fræði­legt tungu­mál sem leyfir engar und­an­tek­ingar, ólíkt öðrum tungu­málum, og þess vegna fannst mér það henta vel þegar kemur að mál­efnum hjart­ans, því ljóð­skáldið reynir alltaf að fela til­finn­ingar sínar bak við eitt­hvað annað.“

Skilurðu esper­antó?

„Ég lærði esper­antó í eina önn í Mennta­skól­anum við Hamra­hlíð, en gerði mér fljót­lega grein fyrir því að ég vildi ein­beita mér að öðrum tungu­málum.“

„Hann var merkur og vel lið­inn maður á sinni tíð, upp úr miðri nítj­ándu öld“
Bragi Ólafsson
Heimur að handan„Ég hef alltaf hugsað um drauga sem eitt­hvað sem und­ir­með­vit­undin kallar fram. Þá yfir­leitt þannig að sá sem kallar fram ein­hverja sýn sér ein­hverja per­sónu sem hún veit hver var eða þekkti. En í til­viki föður míns, þegar hann sá Alexíus, þá hafði hann ekki hug­mynd um hver þessi maður var.“

Draugadansar

Hugurinn hvarflar fljótt aftur að Alexíus. Þessum manni sem birt­ist fyrir löngu og svo aftur núna í bók. Kannski birt­ist Alexíus pabba þínum svo þú myndir skrifa þessa bók löngu seinna. Getur það verið? 

„Það er vel hugs­an­legt. Bara eins og ég komst að því að ég hafði lært að skrifa versl­un­ar­bréf á ensku í Verzlunarskóla Íslands til að fá hug­mynd að skáld­sögu þremur ára­tugum síðar, sögu sem fékk nafnið Staða punds­ins. En Alexíus varð líka til þess að ég fór að skoða sam­band mitt við föður minn heit­inn nánar – sem er þá jafn­framt stór þráður í þess­ari bók. Ásamt Alexíusi gengur faðir minn eins og rauður þráður í gegnum bók­ina.“

Einhvern veg­inn minnir bókin þín mann á bók eftir Paul Auster þar sem hann skrif­aði um pabba sinn og hét The Invention of Solitude. Ég man reyndar lítið eftir henni en það klingir ein­hverjum bjöllum. Lastu hana? 

„Mér finnst sú bók vera besta bókin af þeim sem ég hef lesið eftir hann,“ segir Bragi, áður en talið berst aftur að Alexíus: 

„Það er ljóst að þessi maður kemur að handan. Það er ann­ars skemmti­leg til­viljun að sama dag og ég hélt útgáfu­boð um dag­inn hlust­aði ég á morg­un­út­varp Rásar eitt, og þar var mín upp­á­halds útvarps­kona, Una Margrét Jóns­dóttir, að fjalla um tón­list sem teng­ist á ein­hvern hátt draugum. Og drauga­dönsum í músík, aðal­lega fyrri tíma. Mér fannst eins og þetta væri eins konar hljóðrás fyrir bók­ina mína, þótt þar sé meira fjallað um göngu­lag en dans.“

Hvað er draugur fyrir þér?

„Ég hef alltaf hugsað um drauga sem eitt­hvað sem und­ir­með­vit­undin kallar fram. Þá yfir­leitt þannig að sá sem kallar fram ein­hverja sýn sér ein­hverja per­sónu sem hún veit hver var eða þekkti. En í til­viki föður míns, þegar hann sá Alexíus, þá hafði hann ekki hug­mynd um hver þessi maður var. Hann gat þó lýst honum í smá­at­riðum og það hjálp­aði honum að kom­ast að því hver mað­ur­inn var. Ég las nýlega í skáld­sögu að draugar skipti aldrei um föt, að þeir séu alltaf í sömu fötum, og það passar einmitt við kynni pabba við mann­inn í dyra­gætt­inni, því sá síð­ar­nefndi var í sömu fötum og hann klædd­ist í lif­anda lífi.“

Geturðu lýst föt­unum? 

„Dimmrauður ein­kenn­is­klæðn­aður. Að vísu vant­aði hatt­inn sem við­kom­andi hafði jafnan á höfð­inu.“

Skrif­að­irðu ekki bók sem heitir Við hinir ein­kenn­is­klæddu? 

„Jú. Fyrir sirka tutt­ugu árum. Í þeirri bók er einmitt frá­sögn af þessu atviki á Skóla­vörðu­stíg. Þannig að þetta er önnur bókin þar sem þessi maður dúkkar upp.“

Hefurðu mikið hugsað til hans eða velt þessu fyrir þér? 

„Ég veit ekki hvort ég hafi gert það í gegnum tíð­ina en sagan á bak við þessa sýn föður míns finnst mér svo ein­kenni­leg að hún hefur alltaf fylgt mér. Í und­ir­með­vit­und­inni hefur þetta líka haft ein­hver áhrif á mig í sam­bandi við hand­an­lífið og tengsl lif­enda og dauðra,“ svarar Bragi, og nefnir í því sam­bandi þátt Egils Helga­sonar: Bækur og staðir. 

Í raun­inni ætti þessi bók að vera í þeim þætti. Því ég fer mikið á milli staða og inn í hug­ar­heim ann­arra höf­unda sem tengj­ast ákveðnum stöðum. Meðal þess­ara höf­unda er ég sjálfur. Og í raun er ég aðal­per­sóna þess­arar bókar, þó að ég noti Alexíus og föður minn sem ramma.“

„Ásamt Alexíusi gengur faðir minn eins og rauður þráður í gegnum bók­ina

Hið líkamlega á salernum

Aðspurður hvort honum finn­ist mikið í lagt að gera sjálfan sig að aðal­per­sónu smá­hlær Bragi áður en hann svarar að hann hefði í um það bil tíu ár hugsað um að vinna eitt­hvað upp úr eigin minn­ingum og reynslu. 

„En ég taldi mig alltaf vera of ungan, að ég hefði ekki lifað nógu stór­brotnu og við­burða­ríku lífi. En svo hugs­aði ég með mér að núna væri mesta reynslan að baki, og að ég hefði að minnsta kosti lifað meira spenn­andi lífi en til dæmis per­sóna Jónasar Reynis, Markús, í nýút­kominni skáld­sögu, Múffu. Ég hef oft byggt mínar aðal­per­sónur á mér sjálfum, allt upp að 40%, og fannst áhuga­vert, jafn­vel áskorun, eins og það er oft orðað, að skrúfa pró­sentu­töl­una upp í 100.“

Myndirðu segja að þú sért 100% per­sóna í þess­ari bók? 

„Ég efast reyndar alltaf um að ég sé ein­hver per­sóna sjálfur. Margar skáld­sagna­per­sónur mínar eru sterk­ari en ég að því leyti. En ég hef sjálfur alltaf svo gaman af því að lesa um ævir fólks, hvort sem þær eru skrif­aðar af því sjálfu eða ekki. Ég myndi til dæmis verða mjög áhuga­samur ef ég ræk­ist á bók um mann sem hefði lifað sem kló­sett­hreinsir alla ævi. Mér þætti mjög áhuga­vert að lesa minn­ingar hans, og er eig­in­lega viss um að hið lík­am­lega sem ger­ist á sal­ernum heims­ins segi manni meira en það sem á sér stað í höfð­inu.“

Bragi tekur fram að Inn­an­ríkið sé ekki ævi­saga heldur byggi hún mikið á öðru fólki sem hann hafi kynnst og starfað með. „Og líka fólki sem ég horfi á úr fjarska, eins og skáld­sagna­per­sónum ann­arra. Mér finnst mik­il­vægt að fólk segi frá lífi sínu til þess að fanga ein­hvern tíð­ar­anda, en kannski helst til að meta hvernig fólk vinnur með óreið­una, eða lyg­ina um líf þess, svo ég vitni óbeint í Þórberg.“

Ertu þá að leggja merk­ingu í það? Í óreið­una? 

„Ég held ég leggi ekki neina merk­ingu í neitt sem ég skrifa. Ég held ekki fram neinu erindi í mínum skáld­skap og heldur ekki í þessum skrifum. Mér finnst þetta allt ein­hvern veg­inn byggja á hvernig maður segir frá. Og jafn­væg­inu á milli stórra atburða og smærri. Ef ég horfi yfir líf mitt, þá eru það smá­at­riðin sem eru mik­il­væg­ust, það sem er á milli stóru atburð­anna. Það er sífellt verið að krefja höf­unda um erindi, að bækur þeirra þurfi að hafa eitt­hvert inn­tak umfram efni þeirra. Raunar finnst mér að hægt sé að skipta bókum í tvo flokka: bækur sem segja þér eitt­hvað og bækur sem reyna að segja þér eitt­hvað.“

Og þín er?

„Sá texti sem ég læt frá mér segir mér alltaf eitt­hvað. Þannig að ég vona að hann geri það líka fyrir les­endur. Það kemur bara af sjálfu sér, að ein­hver merk­ing birt­ist eða erindi. Ég sem les­andi bók­mennta fer ekki fram á eitt­hvert erindi, bara karakter og sterka rödd.“

„Raunar finnst mér að hægt sé að skipta bókum í tvo flokka: bækur sem segja þér eitt­hvað og bækur sem reyna að segja þér eitt­hvað“

Þýskur rithöfundur hugfanginn af Braga

En Bragi virð­ist sjálfur hafa verið hrá­efni í sögu eftir einn af helstu rit­höf­undum Þjóð­verja, Judith Hermann. 

Hún virt­ist hafa orðið hug­fangin af þér þegar maður les sög­una Die Liebe zu Ari Oskars­son (Ástin á Ara Ósk­ars­syni) – þar sem Ari þessi lítur út fyrir að vera þú. Við að lesa sög­una pældi ég í að skrifa sjálfsævi­sögu­lega sögu um að lesa sjálfsævi­lega sögu eftir þýskan kollega að skrifa um íslenskan kollega og löngu liðið partí. Bókin sem sagan er í, Nichts als Gespen­ster (Ekkert eins og draugur), hefur lík­lega komið út í trilljón ein­tökum – hvernig er að vera sögu­hetja í bók þýsks höf­undar? 

„Það varst þú sem bentir mér á þetta! Ég vissi ekki af þessu. En ég sá strax að það var aug­ljóst að per­sónan sem hét Ari Ósk­ars­son var byggð á mér. Þetta er það sama og ég geri oft þegar ég hitti fólk, hvort sem ég hrífst af því eða ekki. Dæmi um það er til dæmis próf­arka­les­ar­inn Ármann Valur Ármanns­son sem kom fyrst fram í Gælu­dýr­unum, og hefur gengið aftur í fleiri bókum. Hann er byggður á manni sem er enn lif­andi meðal vor.“

Veit hann af því?

„Ég vona ekki. En hann veit hver ég er.“

Bragi tekur kúnstpásu en stingur síðan inn: „Ég veit að þetta hljómar eins og við Judith hefðum kynnst mjög náið. En svo var ekki. Þetta er bara hennar sýn á mig. En ég hálf­part­inn hefni mín á henni með því að lauma henni óbeint inn í langa smá­sögu sem ég skrif­aði á síð­asta ári, sögu sem heitir Skyrtan og birt­ist í veftíma­rit­inu Stelkur.“

Þannig að þetta gæti orðið efni í bók­mennta­rit­gerð fyrir áhuga­saman? 

„Já, já. Ég er lík­lega það hégóm­legur að mér finnst gaman að sjá mig dúkka upp í skáld­verkum eða minn­ingum ann­arra. Mér var líka bent á, samt ekki af þér, að ég kæmi fyrir á tveimur blað­síðum í fimmta bindi Min kamp eftir Karl Ove Knaus­gård,“ segir hann og vitnar þar í eina marg­um­töl­uð­ustu útgáfu síð­ari ára eftir hinn heims­fræga norska höf­und. „Þar lýsir Karl því þegar hann heim­sótti mig til að taka við­tal fyrir norska dag­blaðið Klasse­kampen. Að því loknu mun ég hafa dregið hann á tón­leika með Syk­ur­mol­unum og í eft­irpartí í fram­hald­inu. Stað­reyndin er hins vegar sú að ég man ekk­ert eftir þessu sjálfur. En óneit­an­lega er gaman að lesa svona frá­sagnir, ef þær eru ekki þeim mun verri. Og kannski er ég að gera það sama í bók­inni minni. Að lýsa senum með fólki, sem eftir á kemur í ljós að það man ekk­ert eftir. Það er kannski til­gang­ur­inn með þess­ari bók minni, að fríska upp á minni ann­arra. Og mitt eigið í leið­inni, með hjálp vina sem lesa bullið í mér áður en það fer á prent.“

Drauga­dans„Sá texti sem ég læt frá mér segir mér alltaf eitt­hvað. Þannig að ég vona að hann geri það líka fyrir les­endur. Það kemur bara af sjálfu sér, að ein­hver merk­ing birt­ist eða erindi. Ég sem les­andi bók­mennta fer ekki fram á eitt­hvert erindi, bara karakter og sterka rödd.“
„Ég sá strax að það var aug­ljóst að per­sónan sem hét Ari Ósk­ars­son var byggð á mér“
Bragi Ólafsson

Vingjarnlegt innlit draugsins

Einhvern veg­inn er erfitt að hætta að hugsa um Alexíus. Hann leitar á hug­ann eins og draug­ur­inn sem hann er. Heldur þú að Alexíus muni eftir veru sinni hjá pabba þínum?

„Mér finnst það ekki ólík­legt vegna þess að und­ir­með­vit­und pabba gat í raun ekki kallað fram þennan mann því hann vissi ekki hver hann var. Ég held að Alexíus lifi í raun­inni í hand­an­heimum og sé með­vit­aður um hvað hann er að gera. Hann er ekki bara eitt­hvað sem verður til í huga ann­arra. Ég var til dæmis svo­lítið hræddur um að hann væri kom­inn þarna inn í íbúð for­eldra minna við Skóla­vörðu­stíg til að refsa föður mínum fyrir eitt­hvað, í krafti emb­ættis síns, og ótt­að­ist  að hann myndi birt­ast honum aftur. En það gerð­ist ekki, þótt móður minni hafi fund­ist hún hafa orðið vör við eitt­hvað skrítið í eld­hús­inu næstu daga. Þannig að ég lít svo á að þetta hafi verið vin­gjarn­legt inn­lit, sem átti sér stað um það bil einni og hálfri öld eftir að Alexíus bjó á sama stað og for­eldrar mínir.“

Síðasti kaflinn í Gæludýrunum

Þá rifj­ast upp saga frá því þegar verið var að selja skáld­sögu Braga, Gælu­dýrin, til Spánar. Bókin endar nokkuð opið en spænski útgef­and­inn átti að hafa sent tölvu­póst til rétt­inda­stofu For­lags­ins og spurt: Gleymduð þið nokkuð að senda síð­asta kafl­ann? Hefurðu heyrt þessa sögu? 

„Nei. Henni hefur örugg­lega verið haldið leyndri fyrir mér. En ég veit að síð­asti kafl­inn hefur angrað marga les­endur. Ég var reyndar búinn að skrifa aðeins lengri hala á bók­ina, en sá endir gaf mér álíka til­finn­ingu og þegar maður stendur upp í bíó­sal og allir hnútar hafa verið leystir í mynd­inni. Og það var mín skoðun – líka yfir­les­ar­ans hjá for­lag­inu – að þetta væri í raun eini rétti endir­inn á sög­unni.  Og mér finnst það enn þá. En svo stríði ég les­and­anum aðeins í bók sem kom út nokkrum árum síðar og heitir Fjar­veran með því að láta fyrsta kafl­ann hefj­ast í kjöl­far þess sem ger­ist í lok Gælu­dýr­anna, án þess þó að les­endur séu nokkru nær um afdrif per­són­anna sem í hlut eiga. Ég lít líka svo á að nið­ur­lag Gælu­dýr­anna hafi verið mér inn­blástur vegna þess að aðal­ger­and­inn í lok sög­unnar varð per­sóna í síð­ustu skáld­sög­unni minni, Gegn gangi leiks­ins, og verður það líka í vænt­an­legri skáld­sögu minni.“

 Datt niður á réttan tón

Skáldsagan Gælu­dýrin hafði tölu­verð áhrif á bæði les­endur og aðra höf­unda og eins skáldsagan Hvíld­ar­dagar. Ertu með­vit­aður um hvernig þær mót­uðu ýmsa aðra höf­unda?  

„Ég veit það ekki,“ svarar Bragi sem gengst þó við því að hafa greint áhrif í verkum ann­arra. Þá segir hann Hvíld­ar­daga vera ein fárra bóka hans sem standi alveg stakar hvað varði per­sónur. „Í mínum huga er hún best heppn­aða skáldsagan mín.“

Að hvaða leyti?

„Ég veit það ekki nákvæm­lega, en kannski vegna þess að þar fyrst fannst mér ég detta niður á réttan tón í sagna­skrifum. Ég hafði gefið út smá­sögur áður, þar sem ég var að þreifa fyrir mér með sögu­efni, en Hvíld­ar­dagar gáfu lík­lega tón­inn fyrir þær per­sónur sem mig lang­aði að vinna með. Í raun fólk sem kemur ekki hlut­unum í verk, er of tví­stíg­andi til að taka skrefið fram á við, en virkar hvetj­andi á mig, kannski af því ég kann­ast svo vel við það í mér sjálfum.“

 Hann segir að kvik­mynda­hand­rit hafi verið gert eftir Hvíld­ar­dögum sem enn hafi ekki tek­ist að fjár­magna. 

„Eins hafa verið gerðar þrjár til­raunir til að gera bíó upp úr Gælu­dýr­unum en það hefur alltaf strandað á endi bók­ar­innar. Það hefur líka verið gert kvik­mynda­hand­rit eftir fjórðu skáld­sög­unni, Sendi­herr­anum, en í þessum fyrstu bókum mínum hugs­aði ég aldrei út í þann mögu­leika að þær yrðu kvik­mynd­aðar. Mig minnir reyndar að Sjón hafi sagt að maður ætti alltaf að skrifa skáld­sögu með það í huga að það væri ekki hægt að gera bíó­mynd eftir henni. 

Eftir að þessar til­raunir voru gerðar með kvik­mynda­hand­rit eftir þessum bókum, þá hef ég komið auga á að þær voru – eða eru – fínn efni­viður í mynd­ræna frá­sögn. Og jafn­vel leik­rit á sviði. Ég verð að játa að á meðan ég skrif­aði síð­ustu skáld­sögu mína, Gegn gangi leiks­ins, hugs­aði ég sem svo að hún myndi gera sig vel sem bíó eða leik­rit.“

Smávægilegur þjófnaður í fjölbýlishúsi

Hér um árið var sýnt leik­ritið Hænu­ung­arnir eftir Braga í Þjóð­leik­hús­inu. Þar var frysti­kista í for­grunni en verkið fjall­aði um hús­fé­lag. Það gerð­ist í kjöl­far hruns­ins og frystikistan þótti tákn­ræn fyrir Icesave-málið. Geturðu sagt mér smá frá þessu leik­riti? 

„Leik­ritið var sett á svið árið 2010. Það fjallar í raun um smá­vægi­legan, hvers­dags­legan þjófnað í fjöl­býl­is­húsi. Reyndar byggir þetta á því að nokkrum frosnum kjúklingum var stolið frá for­eldrum mínum, einmitt á Skóla­vörðu­stíg 10. Ég hefði aldrei farið af stað með efna­hags­hrun eða Icesave. Það hefði endað í tómum leið­indum.“

Í nálægð við AlexíusBragi við leiði manns­ins sem vitj­aði föður hans.

Atburðir í heimsmálunum drápu hugmynd

Fyrir mörgum árum var eitt­hvað um að tek­ist væri á um upp­gang og gildi spennu- og glæpa­sagna: Þá var ég að æsa mig yfir þessu þegar ég hitti þig á Ölstof­unni. En þú sagðir þá eitt­hvað á þá leið að þessar sögur hefðu hjálpað íslenskum höf­undum til að pæla meira í strúktúr. Voru þetta orð manns í ölæði eða eitt­hvað sem þú stendur við?

„Nei, ég held að ég standi alveg við þau orð. Enda hef ég aldrei orðið ölóður! Ég held reyndar að plott­aðar sögur geti nýst höf­undum ekki bara við að byggja upp sögur sínar heldur líka til að brjóta þær niður og forð­ast regl­urnar. Forðast plottið og huga meira að karakter og tón­inum í text­anum.  Fyrir tveimur eða þremur árum skrif­aði ég langa skáld­sögu þar sem ég reyndi mark­visst að snúa upp á spennu­sagna­formið, en atburðir í heims­málum drápu þá hug­mynd fyrir mér. Skúrk­arnir í bók­inni voru nefni­lega Rússar. Eins og hendi væri veifað dó bókin fyrir mér í því formi sem hún var, í febr­úar árið 2022. Í dag eru þús­und dagar síðan Rússar réð­ust ekki bara á Úkraínu heldur heim­inn. Skúrk­arnir mínir urðu of aug­ljósir skúrkar. Í raun­inni má maður ekki sem höf­undur fjalla um hið aug­ljósa.“

Að gera lítið úr ofbeldinu sem við verðum vitni að

Því næst segir Bragi: „Mér finnst, eins og heim­ur­inn er í dag, bein­línis vont að sjá þegar það birt­ist sjón­varps­aug­lýs­ing með morð­sögu­höf­undum, alblóð­ugum með lík í plast­poka á milli sín. Mér finnst þetta gera svo lítið úr því ofbeldi sem við erum að verða vitni að í dag, hvort sem það er á götum Reykja­víkur eða á stærri átaka­svæðum í heim­inum.“

Hann nefnir næst að hann hafi fyrir löngu langað til að skrifa leik­rit þar sem engin dramat­ísk átök ættu sér stað, þar sem allt væri í sátt og sam­lyndi, en hafi þá verið bent á leik­rit eftir spænska leik­skáldið Fernando Arrabal, leik­rit sem hægt er að kalla á íslensku Laut­ar­ferð á víg­vell­inum. 

Þetta minnir á The Zone of Interest eða? 

Hann sam­sinnir því og minn­ist líka á leik­rit eftir Harold Pinter, sem heitir Party Time, þar sem sjálf­hverf elíta skemmtir sér í miðri stór­borg á meðan látið er að því liggja að allt í kringum þau ríki stríðs­á­stand. 

„Mér finnst þetta lýsa svo­lítið því sem ég er að gera í skáld­skap. Því ég lít á skáld­skap sem leik. En það lúrir alltaf eitt­hvað undir, ógn eða eitt­hvað skelfi­legt. Á meðan er maður sjálfur í ein­hvers konar laut­ar­ferð inni í þessu ástandi. Ég forð­ast að fjalla um ástandið í heim­inum en kemst ekki hjá því að gera það á ein­hvern hátt, kannski með aðferðum ljóð­skálds­ins sem felur sínar innstu hugs­anir bak við aðrar.“

Niðurrif í spennu

Aðeins meira um spennu­sagna­formið. Er ekki smá spennu­saga í nýju bók­inni fólgin í því að leita að dánum manni?

„Jú. Kannski er ég að leika með spennu­sagna­formið þarna ...“

En um leið að afbyggja það? 

„Já, í raun. Það verður nið­ur­rif í spennu. Því það má segja að þessi bók mín sé í raun einn langur útúr­dúr. Ég nota til dæmis mikið af ljós­myndum í henni, og neð­an­máls­greinum til að koma í veg fyrir að bókin endi sem hljóð­bók,“ segir Bragi og bendir svo á, þegar við veltum fyrir okkur hvort fyrsta skáld­saga hans, Hvíld­ar­dagar, sé ef til vill spennu­saga, að sú saga fjalli um mann sem sendur er í þriggja mán­aða, óum­beðið leyfi sem verði honum ofviða, og spennan sé fólgin í því hvernig honum lukk­ist að vinna úr þessu óvel­komna fríi. „Hvað á hann að gera við sig? Að taka af fólki dag­lega rútínu getur gert út af við það.“

Gefin út of mörg eintök

Að þessu sinni gefur Bragi út bók sína hjá Smekk­leysu, svo segja má að útgáfan sé sjálf­stæð­ari en síð­ustu ár. En af hverju gefur hann bók­ina út þar frekar en hjá hefð­bundn­ari bóka­út­gáfu? 

„Ég gaf út fyrstu bók­ina mína, ljóða­bók­ina Dragsúg, hjá Smekk­leysu árið 1986, og Smekk­leysa hefur í gegnum tíð­ina gefið út bækur sam­hliða tón­list.“

Hann segir eina helstu ástæð­una fyrir útgáfu hjá Smekk­leysu vera þá að þessar end­ur­minn­ingar sem stefna í níu bindi – eins konar til­raun til að púsla sér saman – séu að mjög miklu leyti sam­tvinn­aðar sögu og for­sögu Smekk­leysu. 

„Það er ein­hver nostal­gía í því en mér finnst ég vera kom­inn heim með því að fara til fyrsta bóka­út­gef­anda míns, eftir að hafa átt fínt sam­starf við til dæmis Bjart og Mál og menn­ingu. En svo er líka annað. Eins og bóka­út­gáfa hérna er núna finnst mér mik­il­vægt að geta ráðið formi útgáf­unnar, þá sér­stak­lega prent­uðum ein­taka­fjölda. Það eru ekki of margir titlar gefnir út á Íslandi, en yfir­leitt allt of mörg ein­tök. Bókaverð er auð­vitað allt of hátt, en mér finnst góð til­hugsun að upp­lög klárist. Auðvitað eiga bækur að vera sem aðgengi­leg­astar en það er líka eitt­hvað fal­legt við það að aðgengi að þeim skerð­ist.“

Inn­an­ríkið – Alexíus endar með til­vitnun í ensku hljóm­sveit­ina The Clash: Should I stay or should I go?

Spyrðu þig stundum að því? 

„Já. Og finn ekk­ert annað svar en nei.“

Er þá bara best að skríða undir rúm, eins og Emil í Gælu­dýr­unum? 

„Geturðu nefnt mér betri stað til að fylgj­ast með líf­inu í kringum þig?“

Kjósa
2
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið undanfarið ár