Í Danmörku eru tæp­lega 1.100 grunn­skólar, mis­stórir. Sá stærsti er í Glostrup í nágrenni Kaup­manna­hafnar með um það bil 2.300 nem­endur.

Í þessum tæp­lega 1.100 skólum eru rúm­lega 47 þús­und kenn­arar, auk ann­ars starfs­fólks. Fimmti hver grunn­skóla­kenn­ari hefur ekki kenn­ara­menntun, það hlut­fall hefur farið vax­andi á síð­ustu árum. Fjórði hver nem­andi sem útskrif­ast úr kenn­ara­námi, og ræður sig til kennslu í grunn­skóla, Fol­keskole, hættir kennsl­unni innan fimm ára. Helm­ingur þessa hóps ræður sig til starfa í Pri­vat­skole sem eru reknir á rík­is­fram­lagi og skóla­gjöldum, hinir snúa sér að öðrum störfum.

Miklar breytingar

Danska kenn­ara­sam­bandið var stofnað árið 1874 og er því 150 ára á þessu ári. Þess hefur verið minnst með ýmsum hætti að und­an­förnu og í síð­ustu viku var haldin í Kaup­manna­höfn sér­stök tveggja daga ráð­stefna um skóla­mál. Meðal ræðu­manna var Mette Frederik­sen for­sæt­is­ráð­herra. Hún rifj­aði upp að fyrir ára­tugum var kenn­ar­inn ein­valdur í skóla­stof­unni, nem­endur komust ekki upp með neitt múður, urðu að sitja og standa eins og kenn­ar­inn fyr­ir­skip­aði. Síðan hefði margt breyst, sagði Mette Frederik­sen, og margs konar reglur gert það að verkum að kenn­arar hefðu verið væng­stýfðir, eins og hún komst að orði. Áhrif for­eldra orðið æ meiri og í sumum efnum alltof mikil, kenn­arar hefðu vart mátt hasta á ein­staka nem­endur án þess að fá til baka hót­anir og iðu­lega kvart­anir frá for­eldrum sem ekki tryðu neinu mis­jöfnu upp á sitt barn. „Þetta svo­kall­aða frjáls­ræði hefur gengið alltof langt, við erum samt ekki að tala um Svarta­skóla með ein­tómum utan­að­lær­dómi og stagli,“ sagði Mette Frederik­sen.

Minni miðstýring

Umræður um skóla­mál eru ekki nýjar af nál­inni í Danmörku og mál­efni skól­anna margoft ratað inn í þingið, Fol­ket­inget. Þær umræður hafa iðu­lega snú­ist um skort á fjár­magni til skól­anna en líka margt annað varð­andi starf­sem­ina. Síð­ast­liðið vor náð­ist sam­komu­lag um ýmsar breyt­ingar í skóla­málum. Ekki er í pistli sem þessum hægt að gera grein fyrir þeim en meðal þess sem kveðið er á um í sam­komu­lag­inu er að kenn­arar ráði í skóla­stof­unni, þeir geti til að mynda vísað nem­anda úr tíma og skóla­stjórn­endur geti látið ,,vand­ræða­geml­inga“ hjálpa til við að taka til í skól­anum að lok­inni kennslu. Skólar hafi aukið sjálf­stæði í mörgum málum varð­andi skóla­starfið í stað þess að ráðu­neytið „leggi lín­urnar“ eins og Mattias Tesfaye barna- og mennta­mála­ráð­herra komst að orði þegar hann kynnti sam­komu­lagið á fundi með frétta­mönnum. „Færri fundi um allt mögu­legt en meira starf í skóla­stof­unni,“ sagði ráð­herr­ann. Hann greindi jafn­framt frá því að þingið hefði ákveðið að árlega verði varið 740 millj­ónum danskra króna til að styrkja skóla­starfið og því til við­bótar komi svokölluð ein­greiðsla, 2,6 millj­arðar (52 millj­arðar íslenskir), sem verði eyrna­merktir úrbótum í skóla­hús­næði og enn fremur 540 millj­óna ein­greiðsla (tæpir 11 millj­arðar íslenskir) til bóka­kaupa.

Þetta eru miklir pen­ingar en kenn­arar hafa á und­an­förnum árum bent á síend­ur­tek­inn nið­ur­skurð í fjár­veit­ingum til skól­anna og það taki mörg ár að vinda ofan af vand­anum.

Milljarður á ári

Á áður­nefndri afmæl­is­ráð­stefnu Danska kenn­ara­sam­bands­ins kom fram í máli Mattias Tesfaye barna-og mennta­mála­ráð­herra að fram til árs­ins 2030 fái grunn­skól­arnir í land­inu árlega jafn­gildi 20 millj­arða íslenskra króna til að fjölga kenn­urum. Þörfin er brýn því á síð­asta ári fækk­aði grunn­skóla­kenn­urum um rúm­lega 1 þús­und en sam­kvæmt útreikn­ingum mennta­mála­ráðu­neyt­is­ins mun vanta um 13 þús­und kenn­ara fram til árs­ins 2030.

Lakari fjárhagur vekur ugg

Danska kenn­ara­sam­bandið birti nýlega nið­ur­stöður viða­mik­illar rann­sóknar  meðal kenn­ara í dönskum grunn­skólum. Þar kemur fram að 83 pró­sent kenn­ara álítur að það vanti meira fjár­magn í rekst­ur­inn. Bækur og önnur gögn séu alltof gömul, tölvur sem skól­inn láti nem­endum í 3. bekk í té eigi að end­ast út skóla­göng­una (í 9. eða 10. bekk) og ef þær gefi sig verði for­eld­arnir að útvega nýjar.

Verst sé þó að mati kennar­anna að fjár­skort­ur­inn bitni á þroska nem­end­anna og hvernig þeir þrí­fist í skól­anum. 73 pró­sent kenn­ara telur að hinn þröngi fjár­hags­rammi bitni á fag­kunn­áttu nem­enda og 68 pró­sent telur hann bitna á vel­ferð og líðan nem­enda í skól­unum.

Í við­tali við danska útvarpið sagði Bo Birk Nielsen, lektor í Álaborg, sem um ára­bil hefur rann­sakað þroska og líðan skóla­barna, að ekki kæmi á óvart að kenn­urum þætti naumt skammtað úr pen­inga­kass­anum „en að átta af hverjum tíu kenn­urum telji að það hafi veru­leg áhrif á skóla­starfið, og ekki síst þroska og vel­ferð nem­enda kemur á óvart“.

Kirsten Fisker, gam­al­reyndur kenn­ari við Vibeskolen í Ull­er­s­lev á Fjóni, sagði í við­tali við danska útvarpið að kenn­urum liði illa þegar þeir gætu ekki, vegna tíma­skorts, eytt nægum tíma til útskýr­inga og yrðu að hlaupa frá hálf­klár­uðu verki, eins og hún komst að orði, „mörgum börnum líður ekki sem best í skól­anum, eru óör­ugg og treysta á kennar­ann til að útskýra og leið­beina“. Og bætti við, „von­andi standa stjórn­völd við lof­orð um aukið fjár­magn til að fjölga kenn­urum og þá verður kannski hægt að fækka í bekkjum. Loforð stjórn­valda hafa ekki alltaf stað­ist, og ef sú verður raunin líst okkur kenn­urum ekki á blik­una.“