Margir kannast við lagið um manninn sem situr í búri úr gleri og stáli, bíður á rauðu ljósi og hlustar á útvarpið. Enn fleiri geta samsamað sig manninum sem segir söguna meðan regnið fellur á rúðuna og þótt lagið sé íslenskt er lýsingin á aðstæðunum síður en svo séríslensk.

Fyrir skömmu birti danska vegamálastjórnin tölulegt yfirlit um bílaumferðina í Danmörku á árinu 2022 en tölur síðasta árs liggja enn ekki fyrir, nema að takmörkuðu leyti.

Í Danmörku eru 2,8 milljónir bíla, um það bil 475 bílar á hverja 1 þúsund íbúa. Þetta er minna en í mörgum öðrum löndum Evrópu. Ástæðurnar eru meðal annars þær að bílar eru dýrir vegna skattlagningar og sömuleiðis eru bifreiðagjöld há og eldsneyti dýrt. Almenningssamgöngur voru lengi betri en í mörgum öðrum löndum og sömuleiðis eru hjólreiðar útbreiddar í Danmörku. Tæplega 70 prósent Dana eiga reiðhjól og þótt það hlutfall sé hátt fækkar reiðhjólaeigendum í landinu. Líklega helst það í hendur við aukna bílaeign en á 35 árum hefur bílum í landinu fjölgað um 38 prósent, sem er langt umfram fjölgun íbúa á sama tímabili. 

Uppbygging vegakerfisins hefur ekki haldið í við fjölgun ökutækja

Dönsk stjórnvöld hafa um árabil haft á stefnuskrá sinni að draga úr bílaumferð í landinu. Meðal annars með því að takmarka umferð í bæjum og borgum, fækka bílastæðum og fjölga gjaldskyldum stæðum. Og auka hlut járnbrautalesta í fólks- og vöruflutningum á landi. Ástæða þessarar stefnu stjórnvalda er fyrst og fremst vilji til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda sem verður sífellt meira vandamál.

Það er ekki bara útblásturinn úr bílunum sem mengar, rykmengunin frá malbikinu, dekkjaslit og hávaði. Þetta síðastnefnda er vaxandi vandamál og má sem dæmi nefna að meira en 65 prósent íbúa Kaupmannahafnar telja sig búa við hávaðamengun frá umferð.  

Margir ferðast langar vegalengdir til vinnu

Í stærstu borgum og bæjum Danmerkur hefur húsnæðisverð farið mjög hækkandi á undanförnum árum og mest er hækkunin í höfuðborginni, Kaupmannahöfn. Þar hefur húsnæðisverð rokið upp og afleiðingarnar eru meðal annars þær að ungt fólk leitar í síauknum mæli til nágrannasveitarfélaga þótt það sæki vinnu í höfuðborginni.

Samkvæmt upplýsingum dönsku vegamálastjórnarinnar þurfa fleiri en 800 þúsund Dana á vinnumarkaði að ferðast meira en 20 kílómetra til að komast í vinnuna og margir úr þeim hópi reyndar miklu lengra.

Barnafjölskyldur eru bíleigendur

Níu af hverjum tíu barnafjölskyldum eiga bíl, það er talsvert hærra hlutfall en hjá öðrum þjóðfélagshópum og þetta hlutfall hefur hækkað á síðustu árum. Samkvæmt rannsókn félags danskra bifreiðaeigenda, FDM, eru ástæðurnar áðurnefnd fjarlægð frá vinnustað og lakari almenningssamgöngur í minni bæjum og dreifbýlinu. Lausnin er bíll.

Þótt stjórnmálamenn tali oft og mikið um að draga úr umferð hefur það litlu skilað. Rekstur fyrirtækja sem sinna almenningssamgöngum hefur átt á brattann að sækja, ekki síst vegna skorts á fjármagni til endurnýjunar og viðhalds, og það þýðir einfaldlega lakari þjónustu og það að einkabíllinn sækir á. Tregða stjórnvalda til að verja nægilegum fjármunum til uppbyggingar vegakerfisins hefur orðið til að lítið gerist í að bæta stóru umferðargöturnar, sem Danir kalla motorveje. Þegar landsmenn flykkjast svo út á göturnar á leið til eða frá vinnu anna göturnar ekki umferðinni og í stað þess að bruna á eðlilegum hraða breytist umferðin í eins konar sniglalest, eins og eitt dagblaðanna komst nýlega að orði í umfjöllun um þessi mál.

32 milljarðar vegna hægagangs í umferðinni

Tíminn er peningar er stundum haft á orði, ekki síst þegar eitthvað gengur hægar en ráð er fyrir gert. Þetta með hægaganginn á sannarlega við um umferðina víða í Danmörku , einkum á hinum svonefndu „álagstímum“ á morgnana og síðdegis.

Í yfirliti dönsku vegamálastjórnarinnar kemur fram að á síðasta ári óku Danir um 600 milljónum kílómetra meira á vegum landsins en árið áður og allt bendi til áframhaldandi aukningar.

Tafirnar í umferðinni kosta peninga og það enga smáaura. Vegamálastjórnin hefur reiknað út hvað tafirnar kosta. Það var gert með því að bera saman tímann sem tekur að aka tilteknar vegalengdir án tafa og svo á „sniglahraðanum“. Þetta hefur svo verið margfaldað með fjölda bíla sem um göturnar aka ásamt töpuðum vinnutíma og töpuðum frítíma og svo allt yfirfært í peninga vegna tafanna. Og útkoman er ekki smáaurar, heilir 32 milljarðar danskra króna (620 milljarðar íslenskir) á einu ári. Sérfræðingur vegamálastjórnarinnar sagði, í viðtali við danska útvarpið, DR, að þeim sem unnu að verkefninu hefði blöskrað þessi upphæð og farið margsinnis yfir útkomuna til að fullvissa sig um að rétt væri reiknað. Hann sagði jafnframt að ekki væri bjartara fram undan í þessum málum. „Það tapa allir á töfunum nema eldsneytissalarnir,“ sagði sérfræðingurinn.