Austurvöllur fyrir 75 árum: Landráð eða óður kommúnistaskríll!

Í dag eru rétt 75 ár síð­an inn­ganga Ís­lands í NATO var sam­þykkt á Al­þingi og mikl­ar óeirð­ir urðu á Aust­ur­velli. Sitt sýnd­ist hverj­um um það sem þar gerð­ist.

Austurvöllur fyrir 75 árum: Landráð eða óður kommúnistaskríll!
Forsíða Þjóðviljans 1. apríl 1949: Lengi eftir óeirðirnar á Austurvelli deildu blöðin um hvað gerst hafði.

Í dag, 30. mars, eru rétt 70 ár síðan Alþingi Íslendinga samþykkti að Ísland skyldi verða eitt af stofnríkjum hernaðarbandalags vestrænna ríkja, NATO, sem þá var verið að stofna undir forystu Bandaríkjanna. Bandalagið var svar við ótta sem gripið hafði um sig við hinn Rauða her Sovétríkjanna. Hann stóð grár fyrir járnum í miðri Evrópu og Sovétmenn höfðu á síðustu misserum verið að tryggja leppum sínum völdin í ríkjum Mið- og Austur-Evrópu.

Hin fyrirhugaða innganga Íslands í NATO var gríðarlega umdeild í landinu. Aðeins voru fimm ár síðan Ísland varð endanlega sjálfstætt ríki og hugmyndin hafði verið sú að það yrði hlutlaust í erjum stórvelda. Spurningin var nú sú hvort það væri raunhæft í heimi sem einkenndist æ meir af togstreitu stórveldanna tveggja, Sovétríkjanna og Bandaríkjanna.

Forystumenn þeirra þriggja flokka sem sátu þá í ríkisstjórn voru allir eindregnir stuðningsmenn aðildar Íslands að NATO en það voru Sjálfstæðisflokkur, Alþýðuflokkur og Framsóknarflokkur. Það var því enginn vafi á að aðildin yrði samþykkt með yfirburðum þegar hún kom til atkvæða við fyrri umræðu 29. mars og svo aðra umræðu daginn eftir.

Helst mátti reikna með að einhverjir þingmenn Alþýðuflokksins hlypust undan merkjum flokksforystunnar og greiddu atkvæði á móti.

Sósíalistaflokkurinn var eini stjórnarandstöðuflokkurinn og hann var heill og eldheitur á móti NATO-aðildinni. Flokksmenn sögðust fyrir alla muna vilja halda í hlutleysið en andstæðingar þeirra sökuðu þá um að ganga fyrst og fremst erinda Sovétríkjanna, sem vitaskuld voru andsnúin þessu hernaðarbandalagi. Og vissulega studdu íslenskir kommúnistar þá Moskvulínuna af miklum dugnaði hvert sem hún lá.

Þriðjudaginn 29. mars aðild Íslands samþykkt við fyrri umræðu.

Þjóðviljinn málgagn kommúnista tók þeirri niðurstöðu ekki vel. Morguninn eftir var forsíða blaðsins svona:

Acheson sá sem þarna er nefndur var þá utanríkisráðherra Bandaríkjanna.

Þrátt fyrir að skoðanir um málið væru mjög skiptar innan Alþýðuflokksins varð þess lítt eða ekki vart á síðum Alþýðublaðsins sem studdi flokksforystuna og NATO-aðildina dyggilega.

Morgunblaðið sagði frá atkvæðagreiðslunni og „skrílslátum og málþófi“ kommúnista. Mótmæli höfðu verið við Alþingis og einhver dæmi voru að grjóti væri kastað og örfáar rúður brotnar. Þá þegar hafði spurst út að andstæðingar aðildar hvettu fólk til að mæta á Austurvöll miðvikudaginn 30. mars og mótmæla framferði meirihlutans á Alþingi.

Óhætt er að segja að forsíða Tímans, málgagns Framsóknarflokksins, hafi skorið sig nokkuð frá hinum. Meðal almennra Framsóknarmanna var áreiðanlega heilmikil andstaða við NATO-aðildina, þótt forystan styddi málið, og ritstjórn Tímans reyndi því greinilega að gera sem minnst úr málinu:

Þegar leið að hádegi 30. mars kom Vísir út og fór mikinn um „skrílslætin“. Blaðið hafði meira að segja frétt af „skrílslátum“ Einars Olgeirssonar eins af leiðtogum kommnúnista á þingfundi þá um morguninn.

Ekki þarf að orðlengja að NATO-aðildin var samþykkt með öllum atkvæðum ríkisstjórnarflokkanna, nema hvað þrír þingmenn Alþýðuflokksins voru á móti. Og á Austurvelli áttu sér stað mestu óeirðir sem þá voru dæmi um í íslenskri nútímasögu. Og enn í dag kenna hvorir aðilar — andstæðingar og stuðningsmenn NATO-aðildar — hinum um óeirðirnar.

Tíminn var aftur frekar hlédrægur í framsetningu fréttanna:

Blaðamenn Alþýðublaðsins sáu hins „óróaseggi“ og „óspektir“ heldur „óðan kommúnistaskríl“

Vísir teflir auk frétta af „kommúnistaskrílnum“ fram þeirri mikilvægu spurningu hvaðan komu eggin sem „skríllinn“ kastaði í Alþingishúsið?

Morgunblaðið hefur, auk frétta af hinum vinsæla „skríl“ komist að því að þingmenn kommúnista hafi valdið „þjóðarhneyksli“ og greinir frá því á forsíðu sinni:

Eins og við mátti búast er Þjóðviljinn á öðru máli en það er jafnvel meiri þungi í forsíðu blaðsins en blöðum stuðningsmanna NATO-aðildar.

Eitt af málgögnum verkalýðshreyfingarinnar, Verkamaðurinn, gaf í tilefni dagsins út sérstakan fregnmiða þennan dag. Og þar var kveðið fast að orði:

Kjósa
10
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir (2)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
  • VSE
    Virgil Scheving Einarsson skrifaði
    Vinnubrögðin sem viðhöfð voru a Austurvelli 30 mars 1949 eru af mörgum talin þaug Svörtustu sem viðhöfð hafa verið i sögu Lyðveldisins þetta heirði eg er eg var um Fermingu. RUV sagði i Kvöldfrettum nu i kvöld 30 mars 2024 að Varalið hafi verið Kallað ut til Aðstoðar Lögregluni i Reykjavik. Kverjir voru i VARALIÐINU ju það voru Ungir Menn ur Sjalfstæðisflokknum þeir fengu Borða um upphandlegg þa mattu þeir vaða ut a Asturvöll eins og Maneigðir Griðungar með Eikarkilfur og Taragas og Lemja Saklaust folk og ausa taragasi a folk. Þessir Aumingjar vissu ekki kver var sekur eða saklaus i Spellverkum a Þinghusinu. Kvaðan kom Taragasið og Eikarkilvunar, ju Sendirað USA fekk nokkurum dögum aður Farm sendan a Keflavikurflugvöll SENDIRADSPOST Flutningabill Flutti i Garðastræti þar var FLOKKURINN með aðsetur. Var þetta Lyðræði Nei langt fra þvi. Þarna var OLAFUR PETURSSUN Kallaður BÖÐULINN I Noregi, hann skipulagði þessa Svörtu Aðför að 10.000 mans sem komu saman a Austurvelli þennan dag. Hann Olafur var að borga Bjarna Ben Lifgjöfina hann fekk hann lausan ur Lifstiðar fangelsi i Noregi 1947. Hotun um að SNORRA stittan i Reykholti i Borgafirði Kæmi ekki inn i Landið.
    Fosetinn neytaði að lata kjosa um Nato aðild. Forsetinn fekk son sinn Gestapo Mann ur lifstið i Danmörku Bjarni Ben Raðherra reddaði þvi. Sveinn Björsson var i sinni Forsetatið ovelkomin i Obenbera heimsokn a Norðurlöndum og i Bretlandi. USA var 1 landið sem bauð hann velkomin Þeim vantaði HERSTÖÐVAR. þangað for hann 1946 með American Overses Arlines fra Keflavik. Sagt var i Blöðum fra embættis tima Sveins Björsonar Að Sendimenn Erlendra Rikja sem satu Matarboð að Bessastöðum 17 juni að er þeir sau Sveinn Björsson Gestapo bregða fyrir þar Hafi þeir risið upp fra Borðum og gengið UT. Eg personulega hef alla tið verið með aðild að NATO. En kvernig að staðið var að inngöngu er eg ekki sattur við. eftir 1950 jokst Nato fylgi. IHALDIÐ hefur aðeins att 1 Forseta a Bessatöum. VONANDI VERÐUR LANT I ÞANN NÆSTA.
    Þær sögur gengu Fjöllum hærra að Bjarni Ben hafi fengið Hemdina fyrir Darradans a Austurvelli og Varanleg meiðsl, a Þingvöllum 1970. Þa var Dynamet Tubum stolnum fra Verktaka raðað a Sumarhusið. Leikmindin ur 79 AF STÖÐINI Þegar Go Go Kanamella var stopp i Kuagerði a Keflavikurvegi. 1959, a Forlata CADILAK með Velarhlifina opna Þegar Taxi kom að. A Þyngvöllum var það BRONKO við Gjanna og Bilstjorin Bograndi i Velini
    Bara LÖGGAN VISSI kvar Raðherra var þessa nott. Kveikjuþraður a Kefli kom alla leyð þangað. A þessum arum var öllum Sakarmalum Kluðrað a Islandi. Taxi Bilstjorinn 1968
    Og Svo Geyrfinsmalið. Sagan um Brunann a Þyngvöllum var lifseig. Gas var það ekki Husið for svo hatt upp i Loftið. Sigursteinn Masson þarf að fara a Stufana. 1 af þessum 3 lifir enn.
    2
  • trausti þórðarson skrifaði
    Árið 1976 kom út bókin 30. mars 1949 eftir Baldur Guðlaugsson og Pál Heiðar Jónsson sem er fróðleg lesning.
    3
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Sigríður Hrund greiddi fyrir viðtal á NBC – Verðið trúnaðarmál
1
FréttirForsetakosningar 2024

Sig­ríð­ur Hrund greiddi fyr­ir við­tal á NBC – Verð­ið trún­að­ar­mál

Sig­ríð­ur Hrund Pét­urs­dótt­ur for­setafram­bjóð­andi greiddi ásamt nokkr­um öðr­um kon­um fyr­ir birt­ingu við­tals við hana hjá banda­ríska fjöl­miðl­in­um NBC en verð­ið er trún­að­ar­mál. Hún seg­ist hafa vilj­að grípa tæki­fær­ið til þess að benda á það hve op­ið fram­boðs­ferl­ið er á Ís­landi og til þess að sýna að venju­leg kona gæti boð­ið sig fram til for­seta.
RÚV frestaði sýningu dagskrárliða til að forðast tap á síðasta ári
2
Greining

RÚV frest­aði sýn­ingu dag­skrárliða til að forð­ast tap á síð­asta ári

RÚV fékk 5,7 millj­arða króna úr rík­is­sjóði í fyrra og afl­aði 2,9 millj­arða króna tekna af sam­keppn­is­rekstri, sem er að­al­lega sala á aug­lýs­ing­um. Tekj­ur fyr­ir­tæk­is­ins hafa auk­ist mik­ið á síð­ustu ár­um, ann­ars veg­ar vegna þess að íbú­um lands­ins hef­ur fjölg­að og hins veg­ar vegna þess að aug­lýs­inga­tekj­ur hafa auk­ist.
Kaup Kviku á Ortus: Kjartan hagnaðist um nærri 200 milljónir sama ár
4
Fréttir

Kaup Kviku á Ort­us: Kjart­an hagn­að­ist um nærri 200 millj­ón­ir sama ár

Einn af þeim al­menn­ings­hluta­fé­lag­ið Kvika keypti hluta­bréf í breska veð­lána­fyr­ir­tæk­inu Ort­us af ár­ið 2022 var fé­lag í eigu fjár­fest­is­ins Kjart­ans Gunn­ars­son­ar, fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóra Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Hann og Ár­mann Þor­valds­son, þá­ver­andi að­stoð­ar­for­stjóri Kviku og nú­ver­andi for­stjóri, eru við­skipta­fé­lag­ar og áttu með­al ann­ars báð­ir hluta­bréf í Ort­us á sama tíma.
Þöggunarmálsóknir gegn fjölmiðlum mæta andstöðu Evrópuráðs
8
Erlent

Þögg­un­ar­mál­s­ókn­ir gegn fjöl­miðl­um mæta and­stöðu Evr­ópu­ráðs

Ráð­herr­a­ráð Evr­ópu­ráðs hef­ur birt til­mæli til allra að­ild­ar­ríkja, þar með tal­ið Ís­lands, um að vinna eigi gegn SLAPP-mál­sókn­um, sem séu skað­leg­ar lýð­ræð­inu og al­manna­hag. Slík­um mál­sókn­um hef­ur ver­ið beitt gegn al­menn­ingi og fjöl­miðl­um til að þagga nið­ur eða refsa fyr­ir óþægi­lega um­fjöll­un. Tölu­vert er um SLAPP-mál­sókn­ir á Ís­landi, en ekk­ert ból­ar á inn­leið­ingu slíkra til­mæla af rík­is­stjórn, seg­ir Þór­hild­ur Sunna Æv­ars­dótt­ir, þing­kona Pírata.
„Hætta á misferli“ – Alvarlegar athugasemdir KPMG við fjárreiður Blaðamannafélagsins
9
Fréttir

„Hætta á mis­ferli“ – Al­var­leg­ar at­huga­semd­ir KP­MG við fjár­reið­ur Blaða­manna­fé­lags­ins

Fyrr­ver­andi formað­ur og fram­kvæmda­stjóri Blaða­manna­fé­lags Ís­lands milli­færði end­ur­tek­ið á sig fyr­ir­fram­greidd laun sem hann end­ur­greiddi vaxta­laust allt að hálfu ári síð­ar, keypti tíu tölv­ur fyr­ir sig á níu ár­um og greiddi út styrki án sam­þykk­is stjórn­ar. KP­MG ger­ir at­huga­semd­ir við þetta í nýrri skýrslu sem unn­in var að beiðni stjórna BÍ. Hjálm­ar Jóns­son, sem sagt var upp hjá fé­lag­inu í árs­byrj­un, seg­ir þetta allt eiga sér eðli­leg­ar skýr­ing­ar.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

„Þetta er móðgun við okkur“
5
Fréttir

„Þetta er móðg­un við okk­ur“

Heim­ild­in ákvað að hringja í nokkra sem höfðu skrif­að und­ir und­ir­skriftal­ist­ann: Bjarni Bene­dikts­son hef­ur ekki minn stuðn­ing sem for­sæt­is­ráð­herra til þess ein­fald­lega að spyrja: hvers vegna? Svör­in voru marg­vís­leg en þau átta sem svör­uðu sím­an­um höfðu marg­vís­leg­ar ástæð­ur fyr­ir því en áttu það öll sam­eig­in­legt að treysta ekki Bjarna sök­um fer­ils hans sem stjórn­mála­manns og sér í lagi síð­ustu mán­uði þar sem hann hef­ur far­ið frá því að vera fjár­mála­ráð­herra yf­ir í það að vera ut­an­rík­is­ráð­herra og loks for­sæt­is­ráð­herra.
Sakar nýjan matvælaráðherra um lygar
7
Fréttir

Sak­ar nýj­an mat­væla­ráð­herra um lyg­ar

Ólaf­ur Stephen­sen, Fram­kvæmda­stjóri Fé­lags at­vinnu­rek­anda, seg­ir að ný­skip­að­ur mat­væla­ráð­herra hafi sagt ósátt þeg­ar hún sagði að all­ir um­sagnar­að­il­ar hafi ver­ið kall­að­ir á fund at­vinnu­vega­nefnd­ar til að ræða frum­varp til breyt­ing­ar á bú­vöru­lög­um. Ólaf­ur seg­ir að Fé­lag at­vinnu­rek­anda hafi ekki feng­ið boð á fund áð­ur en um­deild­ar breyt­ing­ar á lög­un­um voru sam­þykkt­ar.
„Verðmætin okkar felast líka í að nýta náttúruna“
8
FólkForsetakosningar 2024

„Verð­mæt­in okk­ar fel­ast líka í að nýta nátt­úr­una“

Halla Hrund Loga­dótt­ir vill hafa sömu vök­ulu augu sem hún hef­ur haft sem orku­mála­stjóri og nýta þau, og rödd sína, með sterk­ari hætti í embætti for­seta. Halla Hrund er með stórt nátt­úru­hjarta en verð­mæt­in fel­ast líka í að nýta nátt­úr­una. „Fyr­ir mér felst þetta í jafn­vægi og virð­ingu í sam­skipt­um, við þurf­um ekki að deila svona mik­ið.“
Jón Gnarr segir að ísraelskir landnemar í Palestínu þurfi að hypja sig
10
FréttirForsetakosningar 2024

Jón Gn­arr seg­ir að ísra­elsk­ir land­nem­ar í Palestínu þurfi að hypja sig

Jón Gn­arr lýs­ir yf­ir harðri and­stöðu við stríð­ið í Palestínu í ný­legu við­tali í hlað­varp­inu Vakt­inn. Hann vill taf­ar­laust vopna­hlé, póli­tíska end­ur­nýj­un í Ísra­el og að land­töku­byggð­ir Ísra­els í Palestínu verði lagð­ar nið­ur. „Það þarf bara að jafna þetta við jörðu og segja þessu liði að hypja sig.“

Mest lesið í mánuðinum

Læstur inni í íbúðinni sinni í fimmtán ár
1
Viðtal

Læst­ur inni í íbúð­inni sinni í fimmtán ár

Sveinn Bjarna­son bjó í fimmtán ár í læstri íbúð á veg­um Ak­ur­eyr­ar­bæj­ar. Hann bank­aði oft ít­rek­að og grét áð­ur en starfs­fólk opn­aði fyr­ir hon­um. Móð­ir hans gerði end­ur­tekn­ar at­huga­semd­ir við að hann væri læst­ur inni og seg­ir son sinn hafa ver­ið van­rækt­an. Fyrr á þessu ári greip hún til þess ör­þrifa­ráðs að flytja hann bú­ferl­um í ann­an lands­hluta til að fá mann­sæm­andi að­bún­að fyr­ir hann. Mál Sveins varp­ar ljósi á al­var­leg­ar brota­lam­ir í þjón­ustu við fatl­að fólk á Ís­landi og sýn­ir hvernig mann­rétt­indi hafa ver­ið virt að vett­ugi ár­um sam­an.
Eina leiðin til að halda lífinu áfram var að koma út
3
ViðtalForsetakosningar 2024

Eina leið­in til að halda líf­inu áfram var að koma út

Bald­ur Þór­halls­son bældi nið­ur eig­in kyn­hneigð frá barns­aldri og fannst hann ekki geta ver­ið hann sjálf­ur. Fyr­ir 28 ár­um tók hann ákvörð­un um að koma út úr skápn­um, það var ekki ann­að í boði ef hann ætl­aði að halda áfram með líf­ið. Nú stefna þeir Fel­ix Bergs­son á Bessastaði. „Við eig­um 28 ára ást­ríkt sam­band að baki og höf­um ekk­ert að fela,“ seg­ir Fel­ix.
Nýjar ógnir blasa við Íslendingum
4
Úttekt

Nýj­ar ógn­ir blasa við Ís­lend­ing­um

Ís­land get­ur orð­ið skot­mark í styrj­öld sem veik­asti hlekk­ur­inn í varn­ar­keðju Vest­ur­landa. Don­ald Trump hafn­ar skuld­bind­ingu Banda­ríkj­anna til að verja NATO-ríki sem borga ekki sinn skerf, en Ís­land er lengst frá því af öll­um. Ingi­björg Sól­rún Gísla­dótt­ir, fyrr­ver­andi ut­an­rík­is­ráð­herra, seg­ir varn­ar­samn­ing­inn við Banda­rík­in hafa „af­skap­lega tak­mark­að gildi“.
„Ég ætla ekki að kinka kolli framan í einhver illmenni án þess að segja neitt“
6
ViðtalForsetakosningar 2024

„Ég ætla ekki að kinka kolli fram­an í ein­hver ill­menni án þess að segja neitt“

Jón Gn­arr er kom­inn í for­setafram­boð. Hann seg­ir meiri þörf á gleði og húm­or í lýð­ræð­inu og sam­fé­lag­inu þar sem of­fram­boð sé á leið­ind­um og er sann­færð­ur um að þjóð­in sé að leita sér að mann­eskju sem hún geti séð sjálfa sig í. Jón ætl­ar sér að mýkja freka kall­inn með kær­leik­ann að vopni og lof­ar að vera hvorki of­stopa­mann­eskja né lydda, nái hann kjöri. Svo hef­ur hann alltaf dreymt um að búa í Garða­bæ.
Hjúkrunarheimilið Sóltún fékk 20 milljarða frá íslenska ríkinu
7
Fréttir

Hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún fékk 20 millj­arða frá ís­lenska rík­inu

Frá ár­inu 2009 hef­ur hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún feng­ið tæp­lega 20 millj­arða króna frá ís­lenskra rík­inu. Um 90 pró­sent af tekj­um Sól­túns koma frá rík­inu. Eig­end­urn­ir hafa tek­ið á þriðja millj­arð króna út úr rekstr­in­um með því að selja fast­eign­ir og lóð­ir og lækka hluta­fé fyr­ir­tæk­is­ins. All­ur rekst­ur­inn bygg­ir hins veg­ar á um­deild­um samn­ingi við ís­lenska rík­ið sem gerð­ur var ár­ið 2000.
Risar í landbúnaði orðnir að fríríki og geta stýrt verði eins og þeim sýnist
8
Rannsókn

Ris­ar í land­bún­aði orðn­ir að fríríki og geta stýrt verði eins og þeim sýn­ist

Laga­breyt­ing sem var fyr­ir einu og hálfu ári köll­uð „að­för að neyt­end­um“ var sam­þykkt á Al­þingi í lok síð­ustu viku með at­kvæð­um minni­hluta þing­manna. Um er að ræða af­nám á ólög­mætu sam­ráði stærstu land­bún­að­ar­fyr­ir­tækja lands­ins. Laga­breyt­ing­unni var laum­að inn í frum­varp á loka­metr­um af­greiðslu þess með mik­illi að­komu þeirra sem mest græða á henni.
Halla nú ósammála mörgu sem hún beitti sér fyrir sem framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs
10
FréttirForsetakosningar 2024

Halla nú ósam­mála mörgu sem hún beitti sér fyr­ir sem fram­kvæmda­stjóri Við­skipta­ráðs

Ár­ið 2007 mælti Halla Tóm­as­dótt­ir, sem þá var fram­kvæmda­stjóri Við­skipta­ráðs, fyr­ir breyt­ing­um til þess að Ís­land gæti orð­ið „best í heimi.“ Þar á með­al var að setja á flata og lága skatta, einka­væða há­skóla og heil­brigðis­kerfi, einka­væða nátt­úru­auð­lind­ir og stór­auka ensku­kennslu. Heim­ild­in kann­aði hver við­horf Höllu væru til mála­flokk­anna í dag.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár

Loka auglýsingu