Um 40 pró­sent launa­fólks eiga erfitt með að ná endum saman og sam­bæri­legt hlut­fall fólks gæti ekki mætt óvæntum 80.000 króna útgjöldum án þess að stofna til skuldar. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu Vörðu – Rann­sókn­ar­stofn­unar vinnu­mark­að­ar­ins.

Á fundi sem hald­inn var í Þjóð­menn­ing­ar­hús­inu í hádeg­inu í dag voru nið­ur­stöður könn­unar á lífs­skil­yrðum launa­fólks kynntar. Fundinn sóttu meðal ann­ars for­sæt­is­ráð­herra, inn­við­a­ráð­herra, for­seti Alþýðu­sam­bands­ins og for­maður BSRB. 

Rann­sóknin náði til félaga í Alþýðu­sam­bandi Íslands og BSRB en alls tóku um 21.000 manns þátt í könn­un­inni. Í frétta­til­kynn­ingu Vörðu kemur fram að fjöldi svara hafi aldrei verið meiri frá því að rann­sóknir á lífs­skil­yrðum launa­fólks hófust árið 2020.

Þrátt fyrir að fjár­hags­staða launa­fólks hafi heilt á litið ekki breyst umtals­vert á milli ára telja skýrslu­höf­undar að bregð­ast þurfi við stöðu barna­fólks, kvenna og inn­flytj­enda sem hafi farið hrak­andi milli ára.

Versnandi fjárhagsstaða foreldra

Til að mynda hefur hlut­fall for­eldra sem hafa ekki efni á grunn­þáttum fyrir börn sín hækkað frá því fyrra. For­eldrar eru nú taldir lík­legri til þess að stofna til skuldar til að standa straum af þeim fjöl­þætta kostn­aði sem fylgir því að reka heim­ili. 

Samkvæmt nið­ur­stöðum könn­un­ar­innar býr fjórð­ungur ein­hleypra for­eldra við efn­is­legan skort og 20 pró­sent for­eldra sem tóku þátt í könn­un­inni sögð­ust ekki hafa ráð á því að gefa börnum sínum afmælis- eða jóla­gjafir. 

Samkvæmt nið­ur­stöðum rann­sókn­ar­innar er fólk á aldr­inum 31 til 40 ára tals­vert lík­legra til þess að búa við þunga byrði af hús­næð­is­kostn­aði. Þessar nið­ur­stöður ríma við gögn Húsnæðis- mann­virkja­stofn­unar, sem birti nýverið tölur sem sýndu að leigu­verð hefði að með­al­tali hækkað um 30.000 krónur milli ára hjá leigj­endum á ald­urs­bil­inu 35 til 44 ára. 

Konur í verri stöðu en karlar

Í skýrslu Vörðu kemur fram að á fjár­hags­staða kvenna sé „verri á öllum heild­ar­mæli­kvörðum og konur eru háð­ari maka um fram­færslu en karlar.“ Um 60 pró­sent ein­hleypra mæðra gætu ekki mætt óvæntum 80.000 króna útgjöldum. 

Í könnun Vörðu er einnig lagt mat á and­lega líðan launa­fólks og sam­kvæmt nið­ur­stöðum rann­sókn­ar­innar býr 30 pró­sent launa­fólks við slæma and­lega heilsu. Hins vegar er hlut­fall enn hærra meðal ein­hleypra mæðra en ríf­lega helm­ingur þeirra býr við slæma and­lega heilsu. 

Innflytjendur í marktækt verri stöðu fjórða árið í röð

Kjör inn­flytj­enda mæl­ast, fjórða árið í röð, mark­tækt verri en inn­fæddra Íslend­inga. Hærra hlut­fall þeirra á erfitt með að ná endum saman og í erf­ið­leikum með að greiða fyrir grunn­þætti fyrir börn sín en áður. 

Þá er einnig tekið fram að staða inn­flytj­enda á hús­næð­is­mark­aði sé gjör­ó­lík þeirri sem við­gengst meðal inn­fæddra Íslend­inga.  Hlutfall inn­flytj­enda sem býr í eigin hús­næði er mun lægra. Sömu­leiðis sé hús­næð­is­kostn­aður inn­flytj­endum þyngri fjár­hags­leg byrði og sá hópur í rík­ari mæli í hús­næði sem henti þeim illa.

Í skýrslu Vörðu kemur einnig fram að um þriðj­ungur inn­flytj­enda hafi orðið fyrir mis­munun á vinnu­mark­aði á síð­ustu tveimur árum vegna upp­runa síns.