Trygg­inga­fé­lagið VÍS, sem var og er í meiri­hluta­eigu íslenskra líf­eyr­is­sjóða, keypti fjár­fest­inga­bank­ann Fossa í fyrra, Ritað var undir kaup­samn­ing í maí, stjórn VÍS sam­þykkti þau í júní og gengið var end­an­lega frá kaup­unum í byrjun októ­ber það ár. Ekki var ein­ing á meðal stærstu hlut­hafa um kaupin. Gildi líf­eyr­is­sjóðir, sem er þriðji stærsti hlut­hafi félags­ins með 8,23 pró­sent hlut í dag, lagð­ist til að mynda gegn kaup­unum á þeim for­sendum að honum þætti upp­gefið kaup­verð, 4,2 millj­arðar króna, allt of hátt.

Davíð Rúd­ólfs­son, sem í dag er fram­kvæmda­stjóri Gildis, sagði á þeim tíma við Heim­ild­ina að sjóð­ur­inn hefði „veru­legar efa­semdir um að þetta sé ásætt­an­legt verð sem verið er að greiða fyrir hlut­inn.“ Auk Gildis kusu Lífsverk og Almenni líf­eyr­is­sjóð­ur­inn gegn kaup­unum.

Í gær var svo greint frá því að móð­ur­fé­lag hins sam­ein­aða félag hefði fengið nýtt nafn, Skagi. Það verður, héðan í frá nafnið sem félagið verður þekkt sem í Kauphöll. Í frétta­til­kynn­ingu sem send var út vegna þessa sagði að um nýtt afl á fjár­mála­mark­aði væri að ræða og að nafnið væri „inn­blásið af íslenskri nátt­úru, styrk hennar og sam­spili við líf fólks­ins í land­inu.“

Lán, aukning og hlutabréf

Sama dag, í gær, birt­ist árs­reikn­ingur VÍS vegna árs­ins 2023. Þar var meðal ann­ars fjallað um kaupin á Fossum. Þar kemur fram að end­an­legt kaup­verð trygg­inga­fé­lags­ins á fjár­fest­inga­bank­anum hafi verið hærra en áður var talið, eða tæp­lega 4,7 millj­arðar króna. Kaup­verðið var greitt með þrennum hætti. Í fyrsta lagi var einn millj­arður króna greiddur sem nýtt hlutafé inn í Fossa áður en að sam­ein­ing­unni varð. Í öðru lagi hafði VÍS lánað Fossum 364 millj­ónir króna í formi víkj­andi láns sem síðar var breytt í hluta­fjár­aukn­ingu í Fossum. Í þriðja og síð­asta lagi var greitt með 210 milljón hlutum í VÍS, að and­virði 3,3 millj­örðum króna, sem nam um ell­efu pró­sent hlut í sam­ein­uðu félagi. Þau hluta­bréf fóru til þáver­andi eig­enda Fossa. Af þeim bréfum fór stór hluti til Haraldar Þórð­ar­sonar, fyrr­ver­andi for­stjóra Fossa og nú for­stjóra Skaga (sjá á aðal­mynd með umfjöll­un­inni), og Stein­gríms Arnars Finns­sonar, for­stjóra Fossa, og hjón­anna Sig­ur­björns Þor­kels­sonar og Aðal­heiðar Magn­ús­dóttur, sem voru stærstu hlut­hafar Fossa. 

Umfang hluta­bréfa sem hlut­hafar Fossa fengu fyrir fjár­fest­inga­bank­ann dróst reyndar sífellt saman frá því að til­kynnt var um und­ir­ritun kaup­samn­ings. Fyrst átti að borga með 13,3 pró­sent hlut í sam­ein­uðu félagi, og svo 12,62 pró­sent. Á end­anum var greitt kaup­verð ell­efu pró­sent hlutur.

Eignir metnar á rúmlega 1,9 milljarða króna

Í árs­reikn­ingnum er fleira rakið. Þar kemur til að mynda fram hvað var raun­veru­lega keypt þegar Fossar, sem voru stofn­aðir sem verð­bréfa­miðlun árið 2015 af áður­nefndum Haraldi, Stein­grími og Sig­ur­birni og Aðal­heiði, voru inn­lim­aðir í VÍS-sam­stæð­una. 

Í skýr­ingum með árs­reikn­ingnum kemur fram að skamm­tíma­lán Fossa við kaupin hafi verið rúm­lega 8,8 millj­arðar króna. Helstu eignir voru skulda­bréf sem verð­metin voru á 5,2 millj­arða króna, verð­bréf til áhættu­varna sem metin voru á tæp­lega 1,8 millj­arða króna og hand­bært fé upp á rúm­lega 2,6 millj­arða króna. Þegar búið var að draga allar skuldir frá virði eigna var nettó­virði keyptra eigna rúm­lega 1,9 millj­arðar króna. Það þýðir að VÍS greiddi rúm­lega 2,7 millj­arða króna í yfir­verð fyrir kaupin á Fossum. Þar er um að ræða ann­ars vegar vöru­merkið Fossa og hins vegar við­skipta­vild. 

Úr árs­reikn­ingi VÍS 2023Nettó virði keyptra eigna var rúm­lega 1,9 millj­arðar króna og yfir­verð var rúm­lega 2,7 millj­arðar króna.

Mynd: VÍS

Félag Haraldar og eig­in­konu hans á í dag 2,9 pró­sent hlut í sam­ein­uðu félagi sem met­inn er á um einn millj­arð króna. Félag Stein­gríms á um 1,9 pró­sent hlut sem met­inn er á rúm­lega 630 millj­ónir króna og félag Sig­ur­björns og Aðal­heiðar á 4,82 pró­sent hlut sem met­inn er á rúm­lega 1,6 millj­arð króna. Öll eru þau á lista yfir 20 stærstu eig­endur hins sam­ein­aða félags.

Stórir einkafjárfestar fyrirferðamiklir

Trygg­inga­fé­lög eru stór­tækir leik­endur á fjár­fest­inga­mark­aði á Íslandi. Margar trygg­ingar eru lög­bundnar, sem þýðir að fólk og fyr­ir­tæki verða að kaupa þær. Því safn­ast miklir pen­ingar saman inni í trygg­inga­fé­lögum sem þarf svo að ávaxta til að geta staðið skil á útgreiðslu til tryggðra þegar á reynir. 

Vegna þessa hefur það lengi þótt eft­ir­sókn­ar­vert hjá fjár­festum að eign­ast trygg­inga­fé­lög. Það veitir þeim miklu meiri fyr­ir­ferð og bol­magn til að hafa áhrif á mark­aði. 

Íslenskir líf­eyr­is­sjóðir eru stórir eig­endur í VÍS/Skaga líkt og í nær öllum öðrum skráðum félögum á mark­aði. Af tíu stærstu hlut­höfum félags­ins eru sex líf­eyr­is­sjóðir. Þar er þó líka að finna þrjá stóra einka­fjár­festa. Einn er áður­nefnt félag Sig­ur­björns og Aðal­heiðar, Klettar fjár­fest­ingar ehf. Næst stærsti eig­and­inn er svo Skel fjár­fest­inga­fé­lag, sem er í meiri­hluta­eigu hóps í kringum Jón Ásgeir Jóhann­es­son, stjórn­ar­for­manns félags­ins, með 8,23 pró­sent hlut. Jón Ásgeir var síð­ast í slíkri stöðu innan Glitnis fyrir banka­hrun, þegar félög sem hann leiddi stýrðu þeim banka síð­ustu metrana áður en hann féll í októ­ber 2008. Ásgeir Helgi Reyk­fjörð Gylfason, for­stjóri Skeljar, situr í stjórn VÍS/Skaga í krafti þess eign­ar­hlutar.

Þá á Sjáv­ar­sýn, í eigu Bjarna Ármans­sonar sem fyrr á öld­inni var banka­stjóri Glitnis, 7,88 pró­sent hlut í félag­inu.

Dýrt að skipta um forstjóra

VÍS/Skagi hagn­að­ist um 1,8 millj­arða króna í fyrra. Ein­skipt­isliðir skiptu þar miklu en án þeirra hefði hagn­að­ur­inn verið 2,8 millj­arðar króna. Þar spil­aði stærsta rullu nið­ur­færsla hug­bún­aðar upp á 805 millj­ónir króna en auk hans kost­uðu sam­ein­ingin við Fossa, for­stjóra­skipti hjá VÍS og und­ir­bún­ingur þess að færa trygg­inga­rekstur í dótt­ur­fé­lag sam­an­lagt 191 millj­ónir króna. 

For­stjóra­skiptin áttu sér stað 11. jan­úar. Þá var Helga Bjarna­syni sagt upp störfum og Guðný Helga Her­berts­dóttir tók við starfi hans. Þrátt fyrir að hafa ein­ungis unnið þriðj­ung af mán­uði á árinu 2023 greiddi VÍS Helga 69,1 millj­ónir króna, eða um 5,8 millj­ónir króna að með­al­tali á mán­uði yfir árið. Guðný Helga fékk svo 64,4 millj­ónir króna í laun og mót­fram­lag í líf­eyr­is­sjóð, eða um 5,4 millj­ónir króna að með­al­tali á mán­uði og Haraldur Þórð­ar­son, sem hóf störf sem for­stjóri sam­stæðu í októ­ber, fékk alls 15,1 millj­ónir króna fyrir þriggja mán­aða vinnu, eða fimm millj­ónir króna á mán­uði að með­al­tali.