Þessi grein birtist fyrir rúmlega 2 mánuðum.

Fantasía, furðusaga í tíma og rúmi

Ís­lend­ing­ar eign­uð­ust fyrstu þýð­ingu á Para­dís­armissi ár­ið 1828 en þá kom út á bók þýð­ing Jóns Þor­láks­son­ar frá Bæg­isá. Þótt um þýð­ingu Jóns frá Bæg­isá sé fátt nema gott að segja er ljóst að hún er ekki besti kost­ur­inn fyr­ir les­end­ur 21. ald­ar og því er það mik­ið fagn­að­ar­efni að út sé kom­in glæ­ný þýð­ing Jóns Er­lends­son­ar. Það er að­dá­un­ar­vert þeg­ar menn ráð­ast í þýð­ingu á slíku stór­virki af áhuga, elju og færni, eins og hér er raun­in.

Fantasía, furðusaga í tíma og rúmi
Bók

Para­dís­armiss­ir

Höfundur John Milton/Jón Erlendsson
Forlagið
519 blaðsíður
Niðurstaða:

Paradísarmissir í þýðingu Jóns Erlendssonar er afreksverk sem hann á mikið lof skilið fyrir að hafa unnið, þótt hér gefist ekki færi á samanburði við frumtextann er ljóst að þýðingartextinn er hreint afbragð; hann er tær og skiljanlegur og rennur vel áfram og á því að mínu mati skilið allar þær stjörnur sem í boði eru.

Gefðu umsögn

Paradísarmissir Johns Milton (1608-1674) er eitt þekktasta söguljóð heimsbókmenntanna og líklega hafa flestir heyrt þess getið en sennilega fáir lesið nema sérfræðingar og sérlegir áhugamenn um slíkar bókmenntir. Verkið kom fyrst út árið 1667 í tíu bókum en í endanlegri útgáfu á dánarári Miltons, 1674, og var því deilt niður í tólf bækur. Íslendingar eignuðust fyrstu þýðingu á ljóðinu árið 1828 en þá kom út á bók þýðing Jóns Þorlákssonar frá Bægisá en hann sneri söguljóði Miltons yfir á íslenska bragarháttinn fornyrðislag, af mikilli list. Þýðing Jóns frá Bægisá er að sjálfsögðu löngu ófáanleg en má þó nálgast í rafrænu formi á vef Landsbókasafns, baekur.is, fyrir þá sem kynna vilja sér þessa eldri þýðingu.

Þótt um þýðingu Jóns frá Bægisá sé fátt nema gott að segja er ljóst að hún er ekki besti kosturinn fyrir lesendur 21. aldar og því er það mikið fagnaðarefni að út sé komin glæný þýðing Jóns Erlendssonar. Það er aðdáunarvert þegar menn ráðast í þýðingu á slíku stórvirki af áhuga, elju og færni, eins og hér er raunin. Jón sagði frá því í viðtali í Kiljunni að hann hefði þýtt hinar þrettán þúsund ljóðlínur Miltons á sjö ára tímabili og ljóst að nostrað hefur verið við textann. Jón þýðir ljóðið í sama bragarhætti og frumtextinn; stakhendu (e. blank verse) sem vísar til ljóðlínu sem stendur stök, er óháð rími og er sett saman úr fimm hnígandi tvíliðum. Hann heldur þessu formi en bætir við íslenskri stuðlasetningu sem, eins og flestir vita, eykur áhrifamátt hrynjandinnar í hverju kvæði.

„Það er mikill fengur að inngangi Ástráðs og víst að hann greiðir leið hins almenna lesanda að þessu 17. aldar söguljóði“

En á þetta sautjándu aldar söguljóð erindi við nútímann, gæti einhver spurt, og líkt og Egill Helgason spurði í Kiljunni: „Er hægt að lesa þetta sér til ánægju?“ Ég svara þessum spurningum tvímælalaust játandi og bendi á að efniviðurinn er sóttur í stórbrotnar biblíulegar goðsögur og ber keim af fantasíu og furðum, eins og Ástráður Eysteinsson bendir á í inngangi sínum að bókinni og ég geri að yfirskrift þessarar umsagnar: „Paradísarmissir er fantasía, furðusaga í tíma og rúmi“ (bls. 31). Ungt fólk er áhugasamt um slíkt efni og ekki spillir fyrir að í ljóðinu er mikið um stórbrotin átök, óhlýðni og uppreisnir, bardaga og styrjaldir, ástir og syndir … svo fátt eitt sé talið.

Eins og titillinn vísar til fjallar Paradísarmissir um brottrekstur Adams og Evu úr Edengarði: „Þar á einum stað var nautn og notum / náttúrunnar allrar fyrir komið“ og falls þeirra þegar þau átu af ávexti Skilningstrésins:

„Herlegast og hæst bar Lífsinstréð

hlaðið gullnum blóma eilífum,

í næsta beði bani mannsins óx,

björkin hættulega, Skilningtréð.

Dýru verði vitneskjan um gott

var þar keypt við þekkinguna‘ á illu.“ (bls. 165)

En fall Adams og Evu er ekki eina fallið sem söguljóðið fjallar um; það hefst á falli engilsins Lúsífers sem missir sig í afbrýðisemi þegar Guð skapar son sinn Messías og gerir hann að hæstráðanda í Himnaríki ásamt sér sjálfum. Lúsífer, sem var meðal hæst settu engla, finnst hann afsettur og efnir til uppreisnar í Himnaríki og fær með sér í lið um þriðjung englaskarans sem berjast við lið Guðs þar til hann kallar á son sinn Messías sem steypir Lúsífer og öllum hans englaher fram af brún Himnaríkis. Þaðan falla þeir í níu dægur lóðbeint niður í hið nýskapaða Víti. Lúsífer sem upplifir sinn eigin Paradísarmissi og breytist í Satan, ályktar síðar: „Orrustan er töpuð, ekki stríðið, / ósigraður viljinn, kjarkurinn / og hatrammasti hefndarráðaþorstinn / og hugur til að berjast endalaust“ (bls. 50). Hefndin sem Satan ráðgerir felst í að spilla því nýja mannkyni sem Guð hefur skapað og sett niður í Edensgarð; koma syndinni í heiminn og vinna þannig á móti sköpunarverki Guðs.

Margir hafa bent á að persóna Lúsífers/Satans í Paradísarmissi Miltons sé í raun sú sem er mest „heillandi“. Hann er í raun margþættur og flókinn persónuleiki, á oft í sálarstríði og iðrast, þótt illskan hafi ætíð yfirhöndina. Í fjórðu bók, þar sem hann er á leið til Edensgarðs í þeim erindagjörðum að táldraga þau Adam og Evu, er lýst efasemdum hans um eigin gjörðir, ótta hans, öfund og örvæntingu. 

„þýðingartextinn er hreint afbragð; hann er tær og skiljanlegur og rennur vel áfram og á því að mínu mati skilið allar þær stjörnur sem í boði eru“

Í upphafi hverrar bókar eru efnisatriðum ljóðlínanna sem bókin samanstendur af lýst í lausu máli og er það góð hjálp fyrir lesanda að byrja á þeim inngangi áður en ljóðtextinn er lesinn. Þýðing Jóns Erlendssonar er þó á svo þjálu og góðu máli að það er litlum erfiðleikum bundið að skilja framvindu atburða.

Eins og áður segir skrifar Ástráður Eysteinsson langan og vandaðan inngang að verkinu sem hefur yfirskriftina: „Himnaríki, jörð og aðrir staðir“ þar sem hann segir frá skáldinu, gerir góða grein fyrir  tilurð ljóðsins, bragarhætti þess, hugmyndaheimi og uppbyggingu verksins og setur í bókmenntalegt samhengi. Það er mikill fengur að inngangi Ástráðs og víst að hann greiðir leið hins almenna lesanda að þessu 17. aldar söguljóði. 

Paradísarmissir í þýðingu Jóns Erlendssonar er afreksverk sem hann á mikið lof skilið fyrir að hafa unnið, þótt hér gefist ekki færi á samanburði við frumtextann er ljóst að þýðingartextinn er hreint afbragð; hann er tær og skiljanlegur og rennur vel áfram og á því að mínu mati skilið allar þær stjörnur sem í boði eru. Auk þess er bókin fallegur gripur, textann fleyga frábærar koparstungur franska listamannsins Gustave Dore (1832-1883) sem gaman er að rýna í meðfram lestrinum. Hér gefst bókmenntaáhugamönnum prýðis tækifæri til að kynna sér þetta lykilverk enskra bókmennta og ég skora á þá yngri í þeim hópi að prófa líka; þetta er verk sem gæti verið (og hefur verið) innblástur að nýjum sköpunarverkum í alls kyns listgreinum: ljóðum, myndverkum, sögum, kvikmyndum, þáttaröðum …

Kjósa
12
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Sema segir engar mútur hafa verið greiddar – Ráðamenn reyni að sverta mannorð sjálfboðaliða
5
FréttirFöst á Gaza

Sema seg­ir eng­ar mút­ur hafa ver­ið greidd­ar – Ráða­menn reyni að sverta mann­orð sjálf­boða­liða

Stofn­andi og for­seti Solar­is, sem hef­ur unn­ið að því að koma dval­ar­leyf­is­höf­um frá Gaza til Ís­lands, seg­ir það „gjör­sam­lega sturl­að“ að fylgj­ast með ráð­herr­um í rík­is­stjórn Ís­lands, stofn­un­um og þing­fólki sem ýji ít­rek­að að því að hún og aðr­ir sjálf­boða­lið­ar séu að brjóta af sér „og jafn­vel fremja lög­brot í við­leitni okk­ar til að koma fólki und­an þjóð­ern­is­hreins­un­um.“
Viðskiptavild helmingurinn af 5,5  milljarða kaupum Kviku af hluthöfum bankans
6
Viðskipti

Við­skipta­vild helm­ing­ur­inn af 5,5 millj­arða kaup­um Kviku af hlut­höf­um bank­ans

Al­menn­ings­hluta­fé­lag­ið Kvika, sem er með­al ann­ars í eigu líf­eyr­is­sjóða, keypti meiri­hluta í bresku fast­eigna­veð­lána­fyr­ir­tæki ár­ið 2022. Fyr­ir­tæk­ið var áð­ur í eigu for­stjóra Kviku, Ár­manns Þor­valds­son­ar, sem starf­aði þar í nokk­ur ár. Þeir sem seldu Kviku fyr­ir­tæk­ið voru með­al ann­ars stærsti einka­að­il­inn í hlut­hafa­hópi bank­ans, Stoð­ir. FME hef­ur áð­ur sekt­að Kviku út af við­skipt­um sem tengj­ast Ort­us. Kvika seg­ir ekk­ert at­huga­vert við við­skipt­in og að hlut­laust­ir ut­an­að­kom­andi sér­fræð­ing­ar hafi kom­ið að þeim.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Unglingsstúlku í strætó hótað nauðgun og morði - „Allir heyrðu og sáu en enginn gerði neitt“
1
Fréttir

Ung­lings­stúlku í strætó hót­að nauðg­un og morði - „All­ir heyrðu og sáu en eng­inn gerði neitt“

Sex strák­ar sögðu við 14 ára stúlku í strætó að þeir ætl­uðu að nauðga henni og mömmu henn­ar og síð­an myndu þeir drepa þær báð­ar. Stúlk­an varð dauð­hrædd og þor­ir ekki aft­ur í strætó. Fram­kvæmda­stjóri Strætó seg­ir vagn­stjóra hafa átt að bregð­ast harð­ar við. Móð­ir­in kall­ar eft­ir því að al­menn­ing­ur láti sig ör­yggi sam­ferða­manna sinna varða.
Ferðasagan: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóðlátan Hafnarfjörð
2
Viðtal

Ferða­sag­an: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóð­lát­an Hafn­ar­fjörð

Fyr­ir ör­fá­um vik­um bjuggu Abeer Herzallah og dæt­ur henn­ar þrjár í tjaldi í Rafah. Há­vað­inn í sprengj­um var orð­inn al­vana­leg­ur og þeim fannst dauð­inn nálg­ast. Svo breytt­ist allt við skila­boð­in: „Þið er­uð komn­ar með leyfi til að fara héð­an.“ Það var kom­inn tími á ferða­lag til Ís­lands, til eig­in­manns­ins sem Abeer hafði ekki hitt í tvö ár.
Flúði vændi en verður send út í annað sinn: „Ég vil að hún viti að ég reyndi allt“
5
FréttirFlóttamenn

Flúði vændi en verð­ur send út í ann­að sinn: „Ég vil að hún viti að ég reyndi allt“

Níg­er­ísk­ar kon­ur sem hing­að leita eft­ir dvöl á Ítal­íu hafa í mörg­um til­vik­um ver­ið neydd­ar út í vændi þar og vilja ekki snúa aft­ur, því þær vita hvað bíð­ur þeirra. Ein kvenn­anna kom aft­ur til Ís­lands ör­fá­um dög­um eft­ir að hún fékk end­ur­komu­bann til þriggja ára, því hún sá enga aðra leið út.
Leggjast hart gegn nýrri smágreiðslulausn sem gæti sparað heimilum milljarða
6
Greining

Leggj­ast hart gegn nýrri smá­greiðslu­lausn sem gæti spar­að heim­il­um millj­arða

Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja segja að frum­varp sem mun gera Seðla­bank­an­um kleift að koma á fót inn­lendri smá­greiðslumiðl­un geri „ráð fyr­ir óvenju­legu inn­gripi í rekst­ur fyr­ir­tækja á sam­keppn­ismark­aði“. Heim­ili lands­ins greiddu alls 37 millj­arða króna í bein og óbein þjón­ustu­gjöld vegna notk­un­ar á greiðslu­kort­um á ár­inu 2022.
Þorsteinn Már og Helga eiga rúmlega 71 milljarð og skulda nánast ekki neitt
8
Greining

Þor­steinn Már og Helga eiga rúm­lega 71 millj­arð og skulda nán­ast ekki neitt

Mikl­ar breyt­ing­ar hafa ver­ið gerð­ar á Sam­herja­sam­stæð­unni á síð­ustu ár­um og eign­ar­hald á henni að stóru leyti fært yf­ir til barna stofn­enda fyr­ir­tæk­is­ins. Fé­lag í eigu barna Þor­steins Más Bald­vins­son­ar sem fékk selj­endalán frá for­eldr­um sín­um til að kaupa hlut þeirra í Sam­herja hef­ur ein­ung­is greitt vexti af lán­inu og hagn­ast alls um 16 millj­arða króna á þrem­ur ár­um.

Mest lesið í mánuðinum

Uppsagnir á Sóltúni eftir tveggja milljarða útgreiðslu: „Það er gríðarlega þungbær ákvörðun“
1
FréttirEinkarekstur í heilbrigðiskerfinu

Upp­sagn­ir á Sól­túni eft­ir tveggja millj­arða út­greiðslu: „Það er gríð­ar­lega þung­bær ákvörð­un“

Einka­rekna hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún hef­ur stað­ið fyr­ir upp­sögn­um síð­ustu vik­urn­ar til að laga rekst­ur­inn sem sagð­ur er ganga illa. Sam­hliða hafa eig­end­ur Sól­tún stað­ið í fast­eigna­við­skipt­um í gegn­um rekstr­ar­fé­lag­ið og tek­ið há­ar fjár­hæð­ir út úr því. Fyrr­ver­andi og nú­ver­andi starfs­menn gagn­rýna stjórn­end­ur Sól­túns fyr­ir upp­sagn­irn­ar.
Móðir Marks heitins: „Þetta er í raun og veru léttir“
2
Úttekt

Móð­ir Marks heit­ins: „Þetta er í raun og veru létt­ir“

Mark Gunn­ar Roberts lést á Þor­láks­messu. Nokkr­um dög­um áð­ur hafði hann fund­ist með­vit­und­ar­laus í fanga­klefa sín­um á Hólms­heiði. Mark ólst upp við drykkju og of­beldi föð­ur síns og ára­tug­um sam­an reyndi móð­ir hans að fá hjálp fyr­ir son sinn, sagði hann „hættu­leg­an án lyfja­gjaf­ar“, en án ár­ang­urs. Síð­ustu ár átti Mark ekki í nein hús að venda önn­ur en neyð­ar­skýli fyr­ir heim­il­is­lausa eða fang­elsi.
Aðstandendur íbúa á Sóltúni beðnir um að þrífa: „Þarna blöskraði mér gjörsamlega“
3
FréttirEinkarekstur í heilbrigðiskerfinu

Að­stand­end­ur íbúa á Sól­túni beðn­ir um að þrífa: „Þarna blöskr­aði mér gjör­sam­lega“

Stjórn­end­ur hjúkr­un­ar­heim­il­is­ins Sól­túns báðu að­stand­end­ur íbúa að hjálpa til við þrif með eig­in tusk­um og hreinsi­efn­um ár­ið 2022. Það var eft­ir að eig­end­urn­ir seldu fast­eign hjúkr­un­ar­fé­lags­ins fyr­ir 3,8 millj­arða, leigðu hús­næð­ið af kaup­and­an­um, greiddu sér 2 millj­arða út úr fé­lag­inu og fóru svo í nið­ur­skurð á þjón­ust­unni. Að­stand­end­ur og starfs­fólk lýsa reynslu sinni af starf­sem­inni og þjón­ustu við gamla fólk­ið.
Unglingsstúlku í strætó hótað nauðgun og morði - „Allir heyrðu og sáu en enginn gerði neitt“
5
Fréttir

Ung­lings­stúlku í strætó hót­að nauðg­un og morði - „All­ir heyrðu og sáu en eng­inn gerði neitt“

Sex strák­ar sögðu við 14 ára stúlku í strætó að þeir ætl­uðu að nauðga henni og mömmu henn­ar og síð­an myndu þeir drepa þær báð­ar. Stúlk­an varð dauð­hrædd og þor­ir ekki aft­ur í strætó. Fram­kvæmda­stjóri Strætó seg­ir vagn­stjóra hafa átt að bregð­ast harð­ar við. Móð­ir­in kall­ar eft­ir því að al­menn­ing­ur láti sig ör­yggi sam­ferða­manna sinna varða.
Ferðasagan: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóðlátan Hafnarfjörð
7
Viðtal

Ferða­sag­an: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóð­lát­an Hafn­ar­fjörð

Fyr­ir ör­fá­um vik­um bjuggu Abeer Herzallah og dæt­ur henn­ar þrjár í tjaldi í Rafah. Há­vað­inn í sprengj­um var orð­inn al­vana­leg­ur og þeim fannst dauð­inn nálg­ast. Svo breytt­ist allt við skila­boð­in: „Þið er­uð komn­ar með leyfi til að fara héð­an.“ Það var kom­inn tími á ferða­lag til Ís­lands, til eig­in­manns­ins sem Abeer hafði ekki hitt í tvö ár.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár