Þessi grein birtist fyrir rúmlega 3 mánuðum.

Kommi í peysufötum

Katrín Páls­dótt­ir hef­ur nú feng­ið sinn verð­uga sess í sögu tutt­ug­ustu ald­ar­inn­ar. Nú þeg­ar ný verka­lýðs­stétt er að mynd­ast, sam­an­sett af er­lendu vinnu­afli og kon­um sem fyrr, er þessi bók log­andi áminn­ing öll­um les­end­um að um­bæt­ur á rétt­ind­um al­þýðu manna hafa að­eins náðst fyr­ir hug­sjón­ir hóps sem vildi bæta sam­fé­lag­ið, stólpi í þeirri bar­áttu á ög­ur­stund var þessi veik­byggða kona með barna­hóp­inn sinn.

Kommi í peysufötum
Sigurrós Þorgrímsdóttir Höfundur Katrín – Málsvari mæðra.
Bók

Katrín

Málsvari mæðra
Höfundur Sigurrós Þorgrímsdóttir
Bókaútgáfan Sæmundur
512 blaðsíður
Niðurstaða:

Örfáar endurtekningar koma fyrir í bókinni en prýði hennar eru persónuleg gögn úr baráttu Katrínar, skrif hennar, bréf og uppköst sem gefa einstaka mynd af þessari merkilegu konu.

Gefðu umsögn

Trúi ég hafi fyrst rekist á æviatriði Katrínar Pálsdóttur (1889–1952) fyrir fáum árum, þekkti raunar til frændfólks hennar, vissi að hún var ein burðarstoðin í mannréttinda- og kvennabaráttu sósíalista um hartnær tuttugu ára skeið, ein frænka hennar hafði í heitingum við mig að saga Katrínar þyrfti eftirtekt og sína bók. 

Nú er sú bók komin, ekki bara yfirlit um hennar merkilegu ævi, heldur líka sagan um það grettistak er þessi heilsulitla og sárfátæka kona ásamt kynsystrum sínum lyftu í félagslegum umbótum fyrir konur og börn á landinu öllu upp úr kreppu og fram í kalda stríðið. Ritið Katrín – málsvari mæðra tekur Sigurrós Þorgrímsdóttir saman um ömmu sína og þá þrautatíma sem alþýða manna leið æviár Katrínar.

Katrínu Pálsdóttur var ekki fisjað saman: ung er hún gefin myndarmanni, þau hefja búskap, eignast 12 börn, missa þrjú í æsku, leggja fyrir sig veitingarekstur í Tryggvaskála sem gengur ekki og flytjast til Reykjavíkur. Þar missir Katrín Þórð, mann sitt, 1925 frá stórum barnahóp en stendur keik í sinni heimasveit þar sem þau áttu sveitarfesti daginn eftir útför hans frammi fyrir hreppsnefndinni sem vill leysa upp heimilið og afþakkar þann gjörning: hún hyggst halda barnahópnum saman. Um síðar liggur leið hennar til Reykjavíkur og í manntali 1930 er hún skráð til heimilis í Doktorshúsinu við Ránargötu með átta börn. Húsið kaupir hún og hyggst lifa á útivinnu sinni og barnanna og útleigu á herbergjum. 

Hún tekur allri vinnu sem hún fær og vinnur sér til húðar á nokkrum misserum. Þá hefst tíður flutningur þeirra úr leiguhjalli í leiguhjall. Elsti sonurinn veikist, ein dóttirin vinnur á berklahælinu og smitast af bráðaberklum og deyr. Katrín er komin með vinnu hálfan daginn hjá Alþingi við símavörslu 1931 og tekin að leggja krafta sína í félagslegt starf hjá mæðrastyrksnefnd og gengin í Kommúnistaflokkinn.

Nú er engum blöðum um það að fletta að hugsjónir Katrínar skópust af nánum kynnum hennar af lífsbaráttu alþýðufólks, einkum kvenna og barna, á erfiðasta tíma kreppunnar. Hún er vakin og sofin í eigin baráttu og barna sinna fyrir lífsviðurværi, þroska og menntun. Hugljómun hennar og þrek beinist í félagslega samhjálp. Höfundur rekur lífshlaup ömmu sinnar í fyrsta hluta verksins á rúmum hundrað síðum en þá hefst ferill Katrínar í félagsstarfi sem tekur lungann úr þessari fimm hundruð síðna bók: Kvenréttindafélagið og mæðrastyrksnefnd, baráttan fyrir réttarbótum til einhleypra mæðra, meðlag og ekknabætur, vinnumiðlun kvenna, safnanir til fátækra, mæðraheimili fyrir ungar fátækar mæður, vinna við Mæðrablaðið, erindi í útvarpi og greinar í blöð, starf í Bandalagi kvenna, Mæðrafélagið, baráttan fyrir matargjöfum í skólum og bættum aðbúnaði, dagheimilum, leikskólum og leikvöllum, frístundaheimilum, starfsemi Vorboðans og sumardvalarstað fyrir verkakonur og börn. Hin merkilega saga kvennahreyfingar á fjórða og fimta áratug aldarinnar síðustu er ekki skrifuð án þessarar ekkju. 

„Hún er vakin og sofin í eigin baráttu og barna sinna fyrir lífsviðurværi, þroska og menntun. Hugljómun hennar og þrek beinist í félagslega samhjálp.“

Þá er þriðji hluta verksins lagður undir stjórnmálaafskipti Katrínar, fyrst í Kommúnistaflokknum og síðar Sósíalistaflokknum, setu hennar í bæjarstjórn og nefndum bæjarfélagsins, þar sem rödd hennar er stöðug: málefnaleg, réttsýn, ævinlega í þágu þeirra sem lægstir standa í launa- og metorðastiga samfélagsins. Það er holl lesning okkar tímum að kynnast í kviksjá framgöngu einstaklings á borð við þessa hugsjónakonu.

Sigurrós tekur þann kostinn til að sýna víða mynd af framgöngu ömmu sinnar að draga saman ítarlega sögu mannréttindamála á dögum Katrínar. Þessum lesanda stóð ekki á sama á tímabili í lestrinum hversu ítarlega og nákvæmlega hún rekur félags- og stjórnmálasöguna en um síðir koma öll kurl til grafar: lífshlaup ömmu hennar væri fátæklegra ef heildarmyndin væri ekki dregin upp jafnharðan, þá sögu má finna í mörgum öðrum bókum en hér gefur hún okkur baksvið þess lífshlaups sem er í forgrunni. Örfáar endurtekningar koma fyrir í bókinni en prýði hennar eru persónuleg gögn úr baráttu Katrínar, skrif hennar, bréf og uppköst sem gefa einstaka mynd af þessari merkilegu konu. 

Nú þegar ný verkalýðsstétt er að myndast, samansett af erlendu vinnuafli og konum sem fyrr, er þessi bók logandi áminning öllum lesendum að umbætur á réttindum alþýðu manna hafa aðeins náðst fyrir hugsjónir hóps sem vildi bæta samfélagið, stólpi í þeirri baráttu á ögurstund var þessi veikbyggða kona með barnahópinn sinn: við fráfall hennar orti Jóhannes úr Kötlum Raulað við barn: Liðin er hún Katrín/ með ljósið sitt á braut/ hún var okkar mikla/ huggun í þraut. Hún var okkar móðir/ hvar sem hún bjó/ —aldrei stærra hjarta/ í einu brjósti bjó.

Katrín Pálsdóttir hefur nú fengið sinn verðuga sess  í sögu tuttugustu aldarinnar. 

Kjósa
24
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Friðrik keypti varðskip gegnum Ríkiskaup og græddi 40 milljónir við söluna
2
Fréttir

Frið­rik keypti varð­skip gegn­um Rík­is­kaup og græddi 40 millj­ón­ir við söl­una

Frið­rik Arn­gríms­son, fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóri LÍÚ, sem heit­ir SFS í dag, keypti tvö varð­skip af ís­lenska rík­inu eft­ir út­boð hjá Rík­is­kaup­um og seldi þau til Tyrk­lands fyr­ir tæp­lega 40 millj­ón­um krón­um meira en hann greiddi fyr­ir þau. Hann var á sama tíma formað­ur nefnd­ar sem starf­aði með Rík­is­kaup­um um smíði nýs rann­sókna­skips fyr­ir Haf­rann­sókna­stofn­un.
Frumvarp sem á að breyta menntakerfinu eins og við þekkjum það í dag
5
Fréttir

Frum­varp sem á að breyta mennta­kerf­inu eins og við þekkj­um það í dag

Mennta- og barna­mála­ráð­herra hef­ur lagt fram frum­varp um inn­gild­andi mennt­un. Á það að tryggja öll­um jöfn tæki­færi inn­an mennta­kerf­is­ins og taka bet­ur ut­an um skól­ana sjálfa. „Oft á tíð­um eru það ekki endi­lega dýr­ustu og þyngstu lausn­irn­ar sem þarf ef við ná­um að koma miklu fyrr inn. Bæði með breyttri nálg­un á við­fangs­efn­ið en líka með því að að­lag­ast því sem við er­um að gera.“

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Unglingsstúlku í strætó hótað nauðgun og morði - „Allir heyrðu og sáu en enginn gerði neitt“
3
Fréttir

Ung­lings­stúlku í strætó hót­að nauðg­un og morði - „All­ir heyrðu og sáu en eng­inn gerði neitt“

Sex strák­ar sögðu við 14 ára stúlku í strætó að þeir ætl­uðu að nauðga henni og mömmu henn­ar og síð­an myndu þeir drepa þær báð­ar. Stúlk­an varð dauð­hrædd og þor­ir ekki aft­ur í strætó. Fram­kvæmda­stjóri Strætó seg­ir vagn­stjóra hafa átt að bregð­ast harð­ar við. Móð­ir­in kall­ar eft­ir því að al­menn­ing­ur láti sig ör­yggi sam­ferða­manna sinna varða.
Þorsteinn Már og Helga eiga rúmlega 71 milljarð og skulda nánast ekki neitt
5
Greining

Þor­steinn Már og Helga eiga rúm­lega 71 millj­arð og skulda nán­ast ekki neitt

Mikl­ar breyt­ing­ar hafa ver­ið gerð­ar á Sam­herja­sam­stæð­unni á síð­ustu ár­um og eign­ar­hald á henni að stóru leyti fært yf­ir til barna stofn­enda fyr­ir­tæk­is­ins. Fé­lag í eigu barna Þor­steins Más Bald­vins­son­ar sem fékk selj­endalán frá for­eldr­um sín­um til að kaupa hlut þeirra í Sam­herja hef­ur ein­ung­is greitt vexti af lán­inu og hagn­ast alls um 16 millj­arða króna á þrem­ur ár­um.
Leggjast hart gegn nýrri smágreiðslulausn sem gæti sparað heimilum milljarða
7
Greining

Leggj­ast hart gegn nýrri smá­greiðslu­lausn sem gæti spar­að heim­il­um millj­arða

Sam­tök fjár­mála­fyr­ir­tækja segja að frum­varp sem mun gera Seðla­bank­an­um kleift að koma á fót inn­lendri smá­greiðslumiðl­un geri „ráð fyr­ir óvenju­legu inn­gripi í rekst­ur fyr­ir­tækja á sam­keppn­ismark­aði“. Heim­ili lands­ins greiddu alls 37 millj­arða króna í bein og óbein þjón­ustu­gjöld vegna notk­un­ar á greiðslu­kort­um á ár­inu 2022.
Friðrik keypti varðskip gegnum Ríkiskaup og græddi 40 milljónir við söluna
9
Fréttir

Frið­rik keypti varð­skip gegn­um Rík­is­kaup og græddi 40 millj­ón­ir við söl­una

Frið­rik Arn­gríms­son, fyrr­ver­andi fram­kvæmda­stjóri LÍÚ, sem heit­ir SFS í dag, keypti tvö varð­skip af ís­lenska rík­inu eft­ir út­boð hjá Rík­is­kaup­um og seldi þau til Tyrk­lands fyr­ir tæp­lega 40 millj­ón­um krón­um meira en hann greiddi fyr­ir þau. Hann var á sama tíma formað­ur nefnd­ar sem starf­aði með Rík­is­kaup­um um smíði nýs rann­sókna­skips fyr­ir Haf­rann­sókna­stofn­un.

Mest lesið í mánuðinum

Uppsagnir á Sóltúni eftir tveggja milljarða útgreiðslu: „Það er gríðarlega þungbær ákvörðun“
2
FréttirEinkarekstur í heilbrigðiskerfinu

Upp­sagn­ir á Sól­túni eft­ir tveggja millj­arða út­greiðslu: „Það er gríð­ar­lega þung­bær ákvörð­un“

Einka­rekna hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún hef­ur stað­ið fyr­ir upp­sögn­um síð­ustu vik­urn­ar til að laga rekst­ur­inn sem sagð­ur er ganga illa. Sam­hliða hafa eig­end­ur Sól­tún stað­ið í fast­eigna­við­skipt­um í gegn­um rekstr­ar­fé­lag­ið og tek­ið há­ar fjár­hæð­ir út úr því. Fyrr­ver­andi og nú­ver­andi starfs­menn gagn­rýna stjórn­end­ur Sól­túns fyr­ir upp­sagn­irn­ar.
Móðir Marks heitins: „Þetta er í raun og veru léttir“
3
Úttekt

Móð­ir Marks heit­ins: „Þetta er í raun og veru létt­ir“

Mark Gunn­ar Roberts lést á Þor­láks­messu. Nokkr­um dög­um áð­ur hafði hann fund­ist með­vit­und­ar­laus í fanga­klefa sín­um á Hólms­heiði. Mark ólst upp við drykkju og of­beldi föð­ur síns og ára­tug­um sam­an reyndi móð­ir hans að fá hjálp fyr­ir son sinn, sagði hann „hættu­leg­an án lyfja­gjaf­ar“, en án ár­ang­urs. Síð­ustu ár átti Mark ekki í nein hús að venda önn­ur en neyð­ar­skýli fyr­ir heim­il­is­lausa eða fang­elsi.
Aðstandendur íbúa á Sóltúni beðnir um að þrífa: „Þarna blöskraði mér gjörsamlega“
5
FréttirEinkarekstur í heilbrigðiskerfinu

Að­stand­end­ur íbúa á Sól­túni beðn­ir um að þrífa: „Þarna blöskr­aði mér gjör­sam­lega“

Stjórn­end­ur hjúkr­un­ar­heim­il­is­ins Sól­túns báðu að­stand­end­ur íbúa að hjálpa til við þrif með eig­in tusk­um og hreinsi­efn­um ár­ið 2022. Það var eft­ir að eig­end­urn­ir seldu fast­eign hjúkr­un­ar­fé­lags­ins fyr­ir 3,8 millj­arða, leigðu hús­næð­ið af kaup­and­an­um, greiddu sér 2 millj­arða út úr fé­lag­inu og fóru svo í nið­ur­skurð á þjón­ust­unni. Að­stand­end­ur og starfs­fólk lýsa reynslu sinni af starf­sem­inni og þjón­ustu við gamla fólk­ið.
Unglingsstúlku í strætó hótað nauðgun og morði - „Allir heyrðu og sáu en enginn gerði neitt“
7
Fréttir

Ung­lings­stúlku í strætó hót­að nauðg­un og morði - „All­ir heyrðu og sáu en eng­inn gerði neitt“

Sex strák­ar sögðu við 14 ára stúlku í strætó að þeir ætl­uðu að nauðga henni og mömmu henn­ar og síð­an myndu þeir drepa þær báð­ar. Stúlk­an varð dauð­hrædd og þor­ir ekki aft­ur í strætó. Fram­kvæmda­stjóri Strætó seg­ir vagn­stjóra hafa átt að bregð­ast harð­ar við. Móð­ir­in kall­ar eft­ir því að al­menn­ing­ur láti sig ör­yggi sam­ferða­manna sinna varða.
Ferðasagan: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóðlátan Hafnarfjörð
9
Viðtal

Ferða­sag­an: Frá sprengjuregni á Gaza í hljóð­lát­an Hafn­ar­fjörð

Fyr­ir ör­fá­um vik­um bjuggu Abeer Herzallah og dæt­ur henn­ar þrjár í tjaldi í Rafah. Há­vað­inn í sprengj­um var orð­inn al­vana­leg­ur og þeim fannst dauð­inn nálg­ast. Svo breytt­ist allt við skila­boð­in: „Þið er­uð komn­ar með leyfi til að fara héð­an.“ Það var kom­inn tími á ferða­lag til Ís­lands, til eig­in­manns­ins sem Abeer hafði ekki hitt í tvö ár.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár