„Einhvern daginn verður gos“

„Það er ekki hægt að segja: „Það er örugg­lega að koma gos“,“ segir Benedikt G. Ófeigs­son, jarð­eðl­is­fræð­ingur og fag­stjóri aflög­un­ar­mæl­inga á Veð­ur­stofu Íslands. Öfl­ug­asti jarð­skjálft­inn frá því að land­ris hófst norð­vestan við Þorbjörn á Reykja­nesskaga fyrir tveimur vikum varð aðfara­nótt fimmtu­dags, 4,8 að stærð. Stærð skjálfta þarf þó ekki að þýða auk­inn hraða á kviku­söfnun og engin merki eru um að kvika fær­ist nær yfir­borði. 

Óvissan er enn mikil, rétt eins og í síð­ustu fjórum kvikuinnskotum sem hafa átt sér stað á Reykja­nesskaga frá því í upp­hafi árs 2021. Þrisvar hafa inn­skotin endað með eld­gosi. Kvikan er sem stendur á um fimm kíló­metra dýpi. „Við erum að skoða hvort þetta geti haft áhrif á kviku­söfn­un­ina, ann­að­hvort hafi kvika farið að leggja af stað eða sé lögð á stað, þá mögu­lega endar það í gosi. Það er ekk­ert sem bendir til þess eins og er,“ segir Benedikt. 

En þegar kvika fer upp á yfir­borðið, þá byrja lætin, að sögn Bene­dikts, og það er lær­dóm­ur­inn sem draga megi af fyrri eld­gosum á Reykja­nesskaga síð­ustu miss­eri. „Við vitum í raun­inni ekk­ert um lík­urnar á að það komi gos úr þessu, því við erum ekki að sjá kviku á ferð­inni að nálg­ast yfir­borð. En ef það ger­ist, þá er lík­leg­ast að við séum að horfa á að minnsta kosti nokkra klukku­tíma áður en kvika kemur upp.“

Óvissan hefur áður leikið á Benedikt en það vakti athygli þegar hann sagði í kvöld­fréttum RÚV 19. mars 2021 að hann ætti síður von á eld­gosi. Nokkrum klukku­tímum síðar hófst eld­gos í Fagra­dals­fjalli. Benedikt kippir sér ekki upp við að rifja það upp. „Ég „trig­ger­ast“ ekk­ert af því, það er bara allt í góðu lagi. Ég var að reyna að halda inni ein­hverri óvissu og koma því til skila að við héldum að þetta væri að stoppa, það leit þannig út. Og ég sagði þetta á mjög óheppi­legum tíma.“

Benedikt segir það geta verið snúið að svara spurn­ingum fjöl­miðla þegar mögu­legt eld­gos er yfir­vof­andi. „Það er rosa­lega ódýrt að segja á hverjum degi: „Það er að fara að gjósa“ og svo kemur á end­anum gos og þá getur þú sagt: „Ég sagði það!“ Það endar þannig, ein­hvern dag­inn verður gos dag­inn eftir.“

Það eru því blendnar til­finn­ingar að vera jarð­eðl­is­fræð­ingur á þessum miklu eldsum­brota- og jarð­hrær­inga­tímum. „Það er nátt­úr­lega mjög stressandi þegar svona er í gangi. En það er mjög spenn­andi, skemmti­legt og krefj­andi. En maður þarf stundum að halda niðri í sér and­anum og telja upp á tíu.“ Þó svo að fræði­menn séu sífellt að svara því sem lík­lega mun ger­ast þýðir það ekki að gert sé ráð fyrir því ólík­lega. „Við erum líka að gera ráð fyrir að eitt­hvað óvænt ger­ist sem við höldum að ger­ist ekki og erum að leita í öllum mögu­legum gögnum að vís­bend­ingum.“