Frá árinu 2017 hefur bóka­út­gáfan Angústúra gefið út áhuga­verðar erlendar sam­tíma­bók­menntir í vönd­uðum íslenskum þýð­ingum. Fjórar þýð­ingar koma út á ári í bóka­flokknum og sú nýjasta er Kramp eftir Maríu José Ferrada sem er fædd árið 1977 í Chile.

Kramp segir frá sam­bandi feðgina, telpunnar M, sem í upp­hafi sögu er sjö ára og föður hennar D, sem er far­and­sölu­maður í Chile á tímum ógn­ar­stjórnar Pinochets. Sjón­ar­horn sög­unnar er bundið við telpuna sem ljær frá­sögn­inni barns­legan tón. Hún er með öðrum orðum ‚naífur‘ sögu­maður sem lýsir atburðum sem hún skilur ekki sjálf fylli­lega en þrosk­aður les­andi með­tekur fljót­lega að umhverfið sem þau feðginin hrær­ast í er að mörgu leyti var­huga­vert og jafn­vel hættu­legt. Telpan sjálf er þó eld­klár og býr yfir meiri ábyrgð­ar­kennd en fað­ir­inn, eins og kemur æ betur í ljós eftir því sem á sög­una líður.

Titill bók­ar­innar vísar til fyr­ir­tæk­is­ins Kramp sem fram­leiðir járn­vörur sem fað­ir­inn selur til versl­ana í nálægum  bæjum og borgum. M ákveður að ger­ast aðstoð­ar­maður hans og með hans aðstoð skrópar hún reglu­lega í skól­anum til að fara með honum í sölu­ferðir. D kemst fljót­lega að raun um að það eykur lík­urnar á við­skiptum að hafa barnið sér við hlið enda kemur í ljós að telpan kann ýmis góð ráð:

„Örþrifa­ráðið var að beita klökkvaaugna­ráð­inu. Það var kynn­gi­magn­að­ast af þeim öllum. Ef versl­un­ar­stjór­inn leit í augu mín var hann ekki að horfast í augu við mig heldur öll hugs­an­leg til­brigði af harmi: hungrið í heim­inum, högg­myndir úr ís sem bráðn­uðu og urðu að vatni, tík­ina Laíku sem fór hring eftir hring á spor­baug um jörðu í óend­an­legri nótt­inni. Allt þetta bjó í þessum dökku og smáu sjá­öldrum.“ (bls. 35)

Þegar M hefur lið­sinnt föður sínum í eitt ár vill hún fá eitt­hvað fyrir sinn snúð og reyn­ist snjöll í samn­inga­tækni og það sama er upp á ten­ingnum þegar annar sölu­maður vill fá að njóta hæfi­leika hennar líka, sem faðir hennar sam­þykkir: „Rétt fyrir átta ára afmæl­is­dag­inn minn var mér orðið ljóst að D var ekki upp á marga fiska sem pabbi en sem atvinnu­veit­andi var hann frá­bær“ (bls. 38). Þau feðginin skilja heim­inn út frá sölu­varn­ingnum; „sér­hver mann­eskja leit­ast við að útskýra gang­verk hlut­anna með því sem hendi er næst. Þegar ég var sex ára rétti ég út hönd­ina og fann Kramp-vöru­list­ann“ (bls. 26). Þetta setur létt fárán­legan brag á heims­mynd þeirra og það sama má segja um frá­sagnir af sam­fé­lagi far­and­sölu­manna sem þau kynn­ast á ferð­unum og lyga­sögur þeirra krydda frá­sögn­ina.

Þó ekki sé farið sterkum orðum um þau félags­legu vanda­mál sem M býr við opin­ber­ast smám saman mikil örlaga­saga sem varðar móður M. Hún á við geð­ræn vanda­mál að stríða sem teng­ist morð­inu á æsku­unn­usta hennar. Móðirin er ófær um að sinna dóttur sinni, er ekki til staðar og veit ekk­ert um „hlið­ar­menntun“ dóttur sinnar í sölu­ferð­unum: „Allt sem á eftir fylgdi var mögu­legt vegna fjar­veru mömmu minnar. Ekki af því að hún væri mikið að heiman heldur af því að hluti af henni hafði yfir­gefið lík­amann og tregð­að­ist við að snúa aftur […] Ósködduð móðir hefði tekið eftir því. Þýðir það að hún hafi verið óábyrg móðir? Ég held ekki, ég held frekar að lífið hafi komið fram við hana á svo­lítið óábyrgan hátt“ (bls. 25). Á öðrum stað segir að móð­irin „virt­ist alltaf vera stödd á annarri reiki­stjörnu“ (bls. 49).

Auk móð­ur­innar er ein áhuga­verð­asta per­sóna sög­unnar sýn­ing­ar­stjóri í kvik­mynda­húsi bæj­ar­ins, E, sem hefur áhuga á svart­hvítri ljós­myndun og er á drauga­veiðum með ljós­mynda­vél sinni. Í ljós kemur að „draug­arnir“ sem E er að leita að er fólk sem hefur verið drepið (lík­lega af liðs­mönnum Pinochets):

„Nei, drauga­ljós­myndun var ekki eins og að ljós­mynda fólk. Það tók óra­tíma að finna draug­ana. Það þurfti að spyrja spurn­inga, hringja úr síma­klefum og tala við fólk sem var hrætt við að segja það sem það vissi. „Þegar draugur skrælnar, verður hann að beini. Og ef hann skrælnar enn meira, verður hann að dufti. Við verðum að finna þá áður en þeir kom­ast á það stig,“ útskýrði E fyrir mér“ (bls. 48).

Æsku­unn­usti móð­ur­innar er einn af draug­unum sem E leitar og þegar hann finnur hann í gröf með fleiri fórn­ar­lömbum fer af stað upp­gjör sem leiðir til morðs og afhjúp­unar á sam­starfi M og D en einnig til ‚end­ur­komu‘ móð­ur­innar: „sá hluti af henni, sem hafði verið fjar­ver­andi öll þessi ár, aftur í einni svipan“ (bls. 81). Mæðgurnar yfir­gefa föð­ur­inn og skilja eftir tvenn skila­boð til hans: „Ábyrgð­ar­lausi drullu­sokkur“ stendur á mið­anum frá móð­ur­inni, „Ég elska þig“, skrifar M (bls. 83).

Margt fleira áhuga­vert mætti ræða í þess­ari stuttu en flóknu sögu. Tengsl við kvik­myndir mynda áhuga­verðan til­vís­un­ar­ramma, sér­stak­lega Paper moon (Peter Bogdanovich) og The Kid (Chaplin) sem báðar fjalla um sam­band barns og full­orð­ins og mik­il­vægi þess að til­heyra öðrum; ást M á föður sínum verður að skilja í því ljósi. Bókinni vindur fram um nokkur ár í við­bót og smám saman áttar M sig á ýmsu sem var henni ofviða að skilja sem barn. Sagan hefst á frá­sögn af fyrstu tungl­lend­ing­unni og hún endar á til­vísun til sama atburðar:

„Þarna uppi var hníg­andi tunglið, það sama og Neil Arm­strong hafði stigið fæti sínum á fyrir mörgum árum. En margt annað hafði breyst end­an­lega. Pabbi skildi við mig á lest­ar­stöð­inni, þar sem ég hafði stigið úr lest­inni um morg­un­inn. Og við kvödd­umst, vit­andi að við mundum ekki hitt­ast aftur“ (bls. 103).