Þegar botnlanginn kippist út

Vandamál vina minna er langt frá því að vera strætóljóða­bók. Í sumum ljóðum er skotið fram hjá, ef svo má segja, en engu að síður er bókin sterk og strætó­skáldin mættu taka hana til fyr­ir­myndar.

Þegar botnlanginn kippist út
Höf­und­ur­inn Harpa Rún Krist­jáns­dóttir
Bók

Vanda­mál vina minna

Höfundur Harpa Rún Kristjáns­dótt­ir
Bjartur
80 blaðsíður
Niðurstaða:

Öflug, femínísk ljóðabók sem hverfist um áföll og erfðir. Mörg ljóðin eru afar sterk en þó mætti brjóta oftar upp grunnþemað.

Gefðu umsögn

Stundum er talað um strætóljóða­bækur: lát­lausar, til­finn­inga­samar og svo knappar að kil­irnir eru ekki nógu breiðir til að prenta tit­il­inn á. Strætóljóð hverf­ast um smáa atburði í innra lífi ljóð­skálds­ins (svo sem fólkið sem það horfir á, en talar ekki við, í strætó) og hafa áru við­kvæmni og örlít­illar sjálf­hverfu. Þetta er and­stæðan við Vandamál vina minna eftir Hörpu Rún Krist­jáns­dóttur. Þessi önnur ljóða­bók höf­undar er heilar 76 blað­síður að lengd og horfir, eins og hinn vel sýni­legi tit­ill á kil­inum bendir til, út á við. Ekki einn ein­asti strætó kemur við sögu, enda er sögu­sviðið í sveitum lands­ins – óvenju­legt í hinni afar Reykja­vík­ur­mið­uðu íslensku ljóða­senu.

Umfjöll­un­ar­efnin hafa nokkra breidd en þó má finna nokkur ein­kenn­andi þemu. Ljóðin eru femínísk, þau ein­blína á líf og hlut­skipti kvenna, og fjalla mörg hver um áföll og erfðir þeirra. Þetta síð­ast­nefnda er raunar orðið eitt helsta umfjöll­un­ar­efni íslenskra bók­mennta á síð­ustu árum og því er hér ekki farin ótroðin slóð. Þó er nálg­unin að mörgu leyti frum­leg. Til dæmis eru gamlar goð- og þjóð­sögur end­ur­tekið stef. Í ljóð­inu „Mistök“ læsir ljóð­mæl­and­inn „tönnum / gegnum börk­inn“ og tyggur eplið af skiln­ings­trénu; hún finnur „bragð af losta / barns­far­ar­sótt / og kúgun // í næsta bita / blæð­ingar / brjósta­gjöf / og brotið rif“. Snák­ur­inn horfir á ljóð­mæl­and­ann „úr kjarna­húsi … sjá­öldrin sá / í mig fræjum“. En ljóð­mæl­and­inn spýtir þeim út og „niður hök­una rennur / nýfeng­inn skiln­ingur“. Ljóð­mæl­and­inn mælir svo „fyrir munn okkar allra: // Myndi gera allt / aftur“. Harpa Rún tengir þannig saman áföll og erfðir þeirra við Evu og eplið, en snýr upp á hina kunn­ug­legu sögu. Skiln­ing­ur­inn er þess virði, að éta eplið var með­vituð ákvörðun; þótt áföll fylgi á eftir, þá eru þau hluti þess lífs sem við höfum kosið okkur. Þannig erum við meira en valda­laus fórn­ar­lömb áfalla for­tíð­ar­innar, dæmd til að end­ur­taka erfða­synd­ina.

Þá birt­ast prinsess­urnar Þyrnirós og Mjall­hvít á femínískan máta. Í ljóð­inu „Einu sinni var …“ ætl­aði Þyrnirós „alls ekki að sofna / það var / byrlun“; Mjall­hvít „hefði frekar þurft / fyrstu hjálp / en blautar varir / að kúg­ast yfir“. Ljóð­mæl­and­inn var „sjálf … komin með / upp í kok / af kossa­blautum froskum / sem köll­uðu mig /prinsessu // Þegar gert var heyr­in­kunn­ugt / að þögn var aldrei / sama / og sam­þykki“. Nauðg­anir, sárs­auka­fullar fæð­ingar, tíða­verkir og ömur­legar karl­rembur fylla síður bók­ar­innar, en líka stuðn­ingur og vin­átta. Í ljóð­inu „Kaffi“ rekur ljóð­mæl­and­inn „úr þér garn­irnar … rykki ákveðið / þegar botn­lang­inn kipp­ist út … vind upp / í snyrti­legan hnykil … og bý þér værð­ar­voð / til að hjúfra þig í / þar sem þú liggur … Og sefur ekki / Svefni hinna rétt­látu“. Hlutverk vin­ar­ins er að taka áföll for­tíð­ar­innar og snúa þeim upp í hlýju.

Ljóðin eru flest í þessum femíníska bar­áttu­anda. Stundum finnst manni þó skotið fram hjá, eins og í ljóði sem vísar í nýleg mót­mæli íranskra kvenna gegn kúgun klerka­stjórn­ar­innar; hér vakna efa­semdir um að ljóða­bók um áföll og erfðir á Íslandi sé góður vett­vangur fyrir þetta umfjöll­un­ar­efni. Þá virka ljóðin sem eru húmor­ísk eins og ferskur and­blær (ljóðið „Brunagat“ hefst á orð­unum „Alltaf þegar Johnny Cash / syngur „Ring of fire“ / langar mig / að fá mér að ríða“) og mættu vera fleiri til að brjóta upp fram­vind­una. Engu að síður er þetta sterk bók höf­undar sem veigrar sér ekki að tala fyrir munn margra og segja það sem þarf að heyr­ast. Strætó­skáldin mega taka sér hana til fyr­ir­myndar.

Kjósa
2
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Mest lesið í mánuðinum

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár