Svandís Svavarsdóttir matvælaráðherra rökstyður ákvörðun um að leyfa áfram hvalveiðar með því að vísa í niðurstöður starfshóps sem hún skipaði í sumar og gaf út skýrslu sína í byrjun viku. Þar hafi komið fram „all margar hugmyndir“ sem væru til þess fallnar að fækka „frávikum“ við hvalveiðar. „Þannig að vertíðin fer af stað á morgun með ítarlegum skilyrðum,“ sagði hún við blaðamenn eftir ríkisstjórnarfund sem fram fór á Egilsstöðum í morgun.

Svandís mun í dag setja nýja reglugerð sem felur í sér ítarlegar og hertari kröfur til veiðibúnaðar, veiðiaðferða og aukið eftirlit. Þær snúa m.a. að þjálfun áhafna, breytinga á púðursamsetningu í sprengiskutlum, léttari línu í hann og nýs miðs byssanna með ljósi, svo dæmi séu tekin.

Samkvæmt reglugerðinni munu Matvælastofnun og Fiskistofa vinna saman að eftirliti með veiðunum. Ráðgert er að stofnanirnar sendi ráðuneytinu skýrslu við lok veiðitímabils þar sem dregnar eru saman helstu niðurstöður eftirlits með hvalveiðum 2023.

Á undanförnum mánuðum hafa verið unnar skýrslur um jafnt umhverfisleg sem efnahagsleg áhrif hvalveiða sem og um dýravelferðarsjónarmið. Fagráð um velferð dýra komst að þeirri niðurstöðu í sumar, eftir að Matvælastofnun hafði birt sláandi skýrslu um veiðar síðasta sumars, að ekki væri hægt að aflífa stórhveli með þeim aðferðum sem sem tíðast hafa.

Dýravelferð kirfilega á dagskrá

„Það sem liggur á mínu borði er að bregðast við á grundvelli gildandi laga og ég geri það,“ sagði Svandís. „Síðan eru það umræður um pólitíska afstöðu til málsins, kannski aðrar en þær hvaða svigrúm eða ráðrúm ég hef sjálf sem embættismaður og ráðherra. En ég held að það sé mjög mikilvægt að okkur hafi tekist að setja málið svona kirfilega á dagskrá með því að gera kröfur um stíft eftirlit, það hafði ekki verið gert áður. Þannig að nú erum við með gögnin. Nú sjáum við hvernig þetta fer fram.“

Umræðunni sé því engan veginn lokið. „Og ég legg áherslu á að hún haldi áfram. Í samfélaginu öllu og í pólitíkinni. Við erum síðasta þjóðin í heiminum sem erum að leyfa veiðar á stórhvelum með þessum hætti. Það er einn aðili sem er að stunda þær veiðar.“ Spurningin sé hins vegar hvort að það sé sú framtíðarsýn sem Íslendingar vilji sjá.

En er hún með ákvörðun sinni að láta undan hótunum samstarfsflokka í ríkisstjórn, var hún ennfremur spurð. „Nei,“ svaraði hún ákveðið, „ekki á nokkrun hátt. Það væri dapurleg nálgun fagráðherra – á öllum tímum – að bregðast við slíkum þrýsingi. Og það hef ég ekki gert.“ Hún sagði „hótanir og vangaveltur“ frekar snúast um innanflokksvanda. „Ég hef sagt að það sé alltaf til góðs að fólk tali meira saman og ég held að það gildi á þessum tímum sérstaklega um sjálfstæðismenn.“

„VG vill banna hvalveiðar“

Áhrifamiklir leikarar í Hollywood hafa sett sig upp á móti hvalveiðum Íslendinga og sagt að landið verði ekki valið sem tökustaður, verði veiðunum framhaldið. „Það er alveg ljóst að sú staðreynd að við séum eina þjóðin sem er að stunda [veiðar á langreyðum] skiptir máli. Og þau sem hafa spurt hvort við viljum vera það samfélag – ég skil mjög vel slíkar áhyggjur.“

Svandís vildi ekki svara því hreint út hvort að hún vilji persónulega banna hvalveiðar en vísaði í stefnu Vinstri grænna. „VG vill banna hvalveiðar.“ En hún væri að bregðast við gildu leyfi. Spurð hvort hún hefði heimild til að banna hvalveiðar nú, áður en leyfið renni út um áramót, svaraði hún: „Ég veit ekki hvernig samfélag það væri þar sem ráðherrar færu á svig við lög á hverjum degi og gerðu bara það sem þá langaði helst til.“