Svandís Svav­ars­dóttir mat­væla­ráð­herra rök­styður ákvörðun um að leyfa áfram hval­veiðar með því að vísa í nið­ur­stöður starfs­hóps sem hún skip­aði í sumar og gaf út skýrslu sína í byrjun viku. Þar hafi komið fram „all margar hug­myndir“ sem væru til þess fallnar að fækka „frá­vikum“ við hval­veiðar. „Þannig að ver­tíðin fer af stað á morgun með ítar­legum skil­yrðum,“ sagði hún við blaða­menn eftir rík­is­stjórn­ar­fund sem fram fór á Egils­stöðum í morgun.

Svandís mun í dag setja nýja reglu­gerð sem felur í sér ítar­legar og hert­ari kröfur til veiði­bún­aðar, veiði­að­ferða og aukið eft­ir­lit. Þær snúa m.a. að þjálfun áhafna, breyt­inga á púð­ur­sam­setn­ingu í sprengiskutlum, létt­ari línu í hann og nýs miðs byss­anna með ljósi, svo dæmi séu tekin.

Samkvæmt reglu­gerð­inni munu Mat­væla­stofnun og Fiski­stofa vinna saman að eft­ir­liti með veið­unum. Ráðgert er að stofn­an­irnar sendi ráðu­neyt­inu skýrslu við lok veiði­tíma­bils þar sem dregnar eru saman helstu nið­ur­stöður eft­ir­lits með hval­veiðum 2023.

Á und­an­förnum mán­uðum hafa verið unnar skýrslur um jafnt umhverf­is­leg sem efna­hags­leg áhrif hval­veiða sem og um dýra­vel­ferð­ar­sjón­ar­mið. Fagráð um vel­ferð dýra komst að þeirri nið­ur­stöðu í sumar, eftir að Mat­væla­stofnun hafði birt slá­andi skýrslu um veiðar síð­asta sum­ars, að ekki væri hægt að aflífa stór­hveli með þeim aðferðum sem sem tíð­ast hafa.

Dýravelferð kirfilega á dagskrá

„Það sem liggur á mínu borði er að bregð­ast við á grund­velli gild­andi laga og ég geri það,“ sagði Svandís. „Síðan eru það umræður um póli­tíska afstöðu til máls­ins, kannski aðrar en þær hvaða svig­rúm eða ráð­rúm ég hef sjálf sem emb­ætt­is­maður og ráð­herra. En ég held að það sé mjög mik­il­vægt að okkur hafi tek­ist að setja málið svona kirfi­lega á dag­skrá með því að gera kröfur um stíft eft­ir­lit, það hafði ekki verið gert áður. Þannig að nú erum við með gögnin. Nú sjáum við hvernig þetta fer fram.“

Umræð­unni sé því engan veg­inn lokið. „Og ég legg áherslu á að hún haldi áfram. Í sam­fé­lag­inu öllu og í póli­tík­inni. Við erum síð­asta þjóðin í heim­inum sem erum að leyfa veiðar á stór­hvelum með þessum hætti. Það er einn aðili sem er að stunda þær veiðar.“ Spurn­ingin sé hins vegar hvort að það sé sú fram­tíð­ar­sýn sem Íslend­ingar vilji sjá.

En er hún með ákvörðun sinni að láta undan hót­unum sam­starfs­flokka í rík­is­stjórn, var hún enn­fremur spurð. „Nei,“ svar­aði hún ákveðið, „ekki á nokkrun hátt. Það væri dap­ur­leg nálgun fagráð­herra – á öllum tímum – að bregð­ast við slíkum þrýs­ingi. Og það hef ég ekki gert.“ Hún sagði „hót­anir og vanga­veltur“ frekar snú­ast um inn­an­flokks­vanda. „Ég hef sagt að það sé alltaf til góðs að fólk tali meira saman og ég held að það gildi á þessum tímum sér­stak­lega um sjálf­stæð­is­menn.“

„VG vill banna hvalveiðar“

Áhrifa­miklir leik­arar í Hollywood hafa sett sig upp á móti hval­veiðum Íslend­inga og sagt að landið verði ekki valið sem töku­staður, verði veið­unum fram­haldið. „Það er alveg ljóst að sú stað­reynd að við séum eina þjóðin sem er að stunda [veiðar á lang­reyðum] skiptir máli. Og þau sem hafa spurt hvort við viljum vera það sam­fé­lag – ég skil mjög vel slíkar áhyggjur.“

Svandís vildi ekki svara því hreint út hvort að hún vilji per­sónu­lega banna hval­veiðar en vís­aði í stefnu Vinstri grænna. „VG vill banna hval­veiðar.“ En hún væri að bregð­ast við gildu leyfi. Spurð hvort hún hefði heim­ild til að banna hval­veiðar nú, áður en leyfið renni út um ára­mót, svar­aði hún: „Ég veit ekki hvernig sam­fé­lag það væri þar sem ráð­herrar færu á svig við lög á hverjum degi og gerðu bara það sem þá lang­aði helst til.“