Þessi grein birtist fyrir rúmlega 11 mánuðum.

Tilkynna „óviðunandi og ámælisverða“ framkomu yfirlögregluþjóns til eftirlitsnefndar

Dýra­vernd­ar­sam­tök sem stóðu að gerð heim­ild­ar­mynd­ar um blóð­mera­hald á Ís­landi hafa sent nefnd um eft­ir­lit með störf­um lög­reglu til­kynn­ingu vegna um­mæla yf­ir­lög­reglu­þjóns um þau í fjöl­miðl­um og að­drag­anda ákvörð­un­ar um að hætta rann­sókn máls­ins.

Tilkynna „óviðunandi og ámælisverða“ framkomu yfirlögregluþjóns til eftirlitsnefndar
Rannsókn hætt Lögreglan á Suðurlandi felldi snemma árs niður rannsókn á grimmilegri meðferð á fylfullum hryssum sem afhjúpuð var í heimildarmynd þýskra og svissneskra dýraverndunarsamtaka. Mynd: Heimildin / Davíð Þór

Tvenn erlend dýraverndarsamtök telja starfshætti lögreglu við ákvörðun um að hætta rannsókn á illri meðferð fylfullra mera við blóðtöku sem og framkomu yfirlögregluþjóns í sinn garð ámælisverða og hafa tilkynnt málið til nefndar um eftirlit með störfum lögreglu. Lögreglan á Suðurlandi hefur haldið því fram í fjölmiðlum að samtökin hafa neitað að afhenda gögn, þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir, og því hafi rannsókn verið hætt. Þessu hafna samtökin alfarið líkt og fjallað var um í Heimildinni í júní.

Lögmannsstofan Réttur sendi tilkynninguna fyrir hönd samtakanna í gær.

Forsaga málsins er sú að svissnesku dýraverndunarsamtökin Tierschutzbund Zurich (TSB) og þýsku samtökin Animal Welfare Foundation (AWF) gáfu út heimildarmynd í lok nóvember árið 2021 um blóðmerahald á Íslandi. Myndin vakti mikla athygli og hörð viðbrögð en í henni sást grimmileg meðferð á hryssum sem nýttar eru til að afla blóðs fyrir fyrirtækið Ísteka. Blóðmerahald er ekki stundað víða um heim, aðallega í nokkrum Suður-Ameríkuríkjum utan Íslands. Í blóði fylfullra mera er meðgönguhormón sem nýtt er til framleiðslu á frjósemislyfjum. Lyfin eru gefin öðrum búfénaði í haldi manna, m.a. svínum og nautgripum, aðallega í Evrópu.

Aðeins örfáum dögum eftir að heimildarmyndin var birt ákvað Matvælastofnun að hefja rannsókn á aðbúnaði og meðferð blóðmera á Íslandi. Var samtökunum tilkynnt um þetta bréfleiðis og óskað eftir að þau tilgreindu býlin sem um ræddi, að gefnar væru upp dagsetningar upptakanna og að MAST fengi afhent óklippt myndefni sem tekið var upp á býlunum.

Samtökin svörðu því til að í ljósi þess hve persónugreinanlegt myndefnið væri treystu þau sér ekki til að afhenda það. Hins vegar lýstu þau sig reiðubúin að afhenda það lögreglu ef hafin yrði rannsókn á málinu. Þessi samskipti við MAST eru meðal þeirra fjölmörgu gagna sem Réttur hefur sent eftirlitsnefndinni.

Höfðu frumkvæði að samskiptum við lögreglu

Í lok janúar í fyrra, um tveimur mánuðum eftir birtingu heimildarmyndarinnar, settu samtökin sig í samband við embætti lögreglustjórans á Suðurlandi til að upplýsa um gögnin sem þau hefðu undir höndum og til að sýna samstarfsvilja. Þau útskýrðu sömuleiðis það sem þau töldu skyldu sína; að gæta að persónuvernd. Samtökin ítrekuðu hins vegar að þau væru viljug til að afhenda hið upprunalega myndefni.

Um tveimur mánuðum síðar barst samtökunum bréf frá lögreglunni þar sem upplýst var að rannsókn á málinu væri hafin og óskað eftir öllum upprunalegum gögnum og upplýsingum sem samtökin byggju yfir.

Í fjötrumFylfull hryssa bundin upp, líkt og það kallast, á blóðtökubás á býli á Suðurlandi. Í heimildarmyndinni mátti sjá fólk sem hafði umsjón með blóðtökunni slá fast og ítrekað til meranna sem augljóslega voru skelfingu lostnar.

Í kjölfarið segjast samtökin hafa byrjað að safna saman því efni sem þau áttu og koma á form sem hægt væri að afhenda lögreglunni. Í þeirri vinnu, segja samtökin í tilkynningu sinni til eftirlitsnefndarinnar, fólst m.a. að tryggja að afhendingin færi eftir laganna leiðum og kom lögmaður þýsku samtakanna að málum.

Þessi sami lögmaður upplýsti í kjölfarið lögregluna um að til að tryggja bæði persónuverndarsjónarmið og sönnunargildi gagnanna fyrir dómi væri að hans mati réttast að setja fram beiðni um réttaraðstoð til þýskra yfirvalda. Lögmaðurinn gaf íslensku lögreglunni einnig leiðbeiningar um hvaða þýsku kollegar þeirra gætu tekið við slíkri beiðni og svo hægt væri að afhenda myndefnið.

Og svo liðu margir mánuðir

Tæpt ár leið hins vegar áður en samtökin heyrðu aftur frá embætti lögreglustjórans á Suðurlandi er aðstoðarsaksóknari þess lýsti því í tölvupósti 25. janúar í ár að verið væri að vinna að réttarbeiðni og óskaði leiðsagnar samtakanna í þeim efnum.

Allt kom fyrir ekkiYfirlögregluþjónninn fór með rangt mál í fjölmiðlum um málið að sögn dýraverndunarsamtakanna.

Í sumar kom fram í fjölmiðlum að lögreglurannsókn á meðferðinni á hryssunum sem afhjúpuð var í heimildarmyndinni hafi verið felld niður strax í janúar, nánar tiltekið þann 26. þess mánaðar – aðeins degi eftir að saksóknari embættisins óskaði leiðsagnar samtakanna.

„Málinu var vísað frá vegna skorts á gögnum. Það var fellt niður í lok janúar á þessu ári. Við vorum með það í ár í skoðun og það fengust ekki gögn þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir.“
Sveinn Kristján Rúnarsson,
yfirlögregluþjónn í samtali við mbl.is

Í frétt mbl.is þann 28. júní sagði að rannsóknin hefði verið felld niður vegna skorts á sönnunargögnum erlendis frá og að lögreglan hefði reynt „ítrekað að komast yfir frekari gögn frá dýraverndunarsamtökunum sem uppljóstruðu málinu en allt kom fyrir ekki [...] samtökin hafa skýlt sér á bak við þýsk lög sem krefji þau ekki til þess að afhenda frekari gögn,“ sagði m.a. í frétt mbl.is.

Þar var svo haft eftir Sveini Kristjáni Rúnarssyni, yfirlögregluþjóni hjá lögreglunni á Suðurlandi: „Málinu var vísað frá vegna skorts á gögnum. Það var fellt niður í lok janúar á þessu ári. Við vorum með það í ár í skoðun og það fengust ekki gögn þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir.“

„Og aldrei kom neitt“

Í byrjun júlí birti Heimildin frétt þar sem Sveinn Kristján var spurður út í störf embættisins við rannsókn málsins og hélt hann því fram að „margbúið“ hefði verið að biðja um gögnin „og aldrei kom neitt“. Hann sagðist hins vegar þurfa að glöggva sig betur á því hvort réttarbeiðnin hefði verið send.

Í tilkynningu Réttar til nefndar um eftirlit með störfum lögreglu kemur fram að þýsk lögregluyfirvöld hafi staðfest með tölvupósti um miðjan júlí að engin beiðni um gagnkvæma réttaraðstoð hafi borist frá Íslandi. Þá sé saksóknara í Freiburg í Þýskalandi ekki heldur kunnugt um að slík beiðni hafi borist.

Dýraverndunarsamtökin gera alvarlegar athugasemdir við þessa atburðarás. Í fyrsta lagi telja þau niðurfellingu rannsóknarinnar með engu móti réttlætanlega og taka verði til athugunar hvers vegna lögreglan hafi ekki sinnt störfum sínum líkt og henni beri að gera. Þá sé framganga yfirlögregluþjónsins í fjölmiðlum vegna málsins „með öllu óásættanleg, á skjön við siðareglur, í ósamræmi við sannleikann og gögn málsins“. Því verði nefndin að taka störf lögreglunnar til athugunar.

Samtökin telja þá atburðarás sem leiddi til niðurfellingar rannsóknarinnar starfsaðferð sem standist „enga skoðun“ og gefi tilefni til skoðunar með tilliti til lögreglulaga. Áhyggjuefni sé að embætti lögreglustjórans á Suðurlandi „virðist ekki vera í stakk búið til að fylgja eftir og klára upplýsingaöflun við rannsókn máls um refsiverða háttsemi, sem hafi tengsl út fyrir landsteinana“.

Samkvæmt upplýsingum yfirlögregluþjónsins hafi aðeins liðið einn dagur frá því að óskað var leiðbeininga um þýsk lög frá embættinu og að ákveðið var að fella málið niður. Því sé ljóst að ekki var beðið eftir svörum frá samtökunum áður en sú ákvörðun var tekin. „Því liggur fyrir að þrátt fyrir skýrar vísbendingar um að lögbrot og ill meðferð dýra ætti sér stað, gögn hafi verið til um þá meðferð, og líkur væru á áframhaldandi brotum í ljósi þess að blóðmerahald er enn stundað, hafi embættið hætt rannsókn,“ segir í tilkynningunni til nefndarinnar.

Nýverið greindi Heimildin m.a. frá að minnsta kosti átta fylfullar hryssur hefðu drepist í tengslum við blóðtöku hér á landi í fyrra. Einhverjum þeirra blæddi út.

Rýrir trúverðugleika

Dýraverndunarsamtökin telja framkomu yfirlögregluþjónsins „óviðunandi og ámælisverða“. Fullyrðingar hans í fjölmiðlum í sumar séu ekki í samræmi við gögn málsins eða samskipti embættisins við samtökin og séu ósönn. Slíkt sé skaðlegt fyrir umræðu um málið auk þess sem það rýri trúverðugleika samtakanna og valdi þeim orðsporshnekki. Það sama megi segja um trúverðugleika lögreglunnar sjálfrar.

Samtökin hafi verið sökuð um skort á samstarfsvilja og að hafa haldið eftir gögnum þegar þau hafi þvert á móti haft frumkvæði að samskiptum við lögregluna og leiðbeint um hvernig tryggja mætti að gögnin stæðust skoðun dómara. „Eru slíkar aðdróttanir alvarlegar.“

Kjósa
25
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir (3)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
  • Sigmundur Guðmundsson skrifaði
    Enn eitt dæmi þess að íslensk stjórnsýsla er í molum.
    1
  • sigursteinn Tómasson skrifaði
    greinilegt ad einhverjir thurfa hysja sýna brók vandlega , audvitad verdur rannsaka thetta ,thegar yfirvaldid lætur hreinlega lýgi og annad óvandad efni fram án rökstudnings eda skýringa, sem sagt hrútaskýring af verstur sort.
    2
  • Árni Guðnýar skrifaði
    Takk fyrir að standa með dýravermd og gegn þöggun.
    3
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Logos fékk 30 milljónir frá Bankasýslunni eftir að ákveðið var að leggja hana niður
1
Greining

Logos fékk 30 millj­ón­ir frá Banka­sýsl­unni eft­ir að ákveð­ið var að leggja hana nið­ur

Síð­an að til­kynnt var að leggja ætti nið­ur Banka­sýslu rík­is­ins og fram að síð­ustu ára­mót­um þá keypti stofn­un­in þjón­ustu fyr­ir 57,4 millj­ón­ir króna. Fyrr á þessu ári kom fram að hún gæti ekki svar­að því nema að hluta af hverj­um hún keypti þessa þjón­ustu. Nú hafa borist svör um að Logos hafi feng­ið stærst­an hluta en Banka­sýsl­an get­ur enn ekki gert grein fyr­ir allri upp­hæð­inni.
„Má hann ekki njóta þess sem hann á eftir hamingjusamur hér?“
9
FréttirFlóttamenn

„Má hann ekki njóta þess sem hann á eft­ir ham­ingju­sam­ur hér?“

Mót­mæli gegn brott­vís­un hins ell­efu ára gamla Yaz­ans Tamim­is á Aust­ur­velli eru síð­asta von hans og for­eldra hans, seg­ir vin­kona fjöl­skyld­unn­ar. Hún seg­ir mót­mæl­in tæki­færi til þess að sýna Yaz­an „að það er fólk sem vill hafa hann hérna, hann er ekki einn.“ Þing­mað­ur spyr hvort ís­lensk stjórn­völd vilji raun­veru­lega vera ábyrg fyr­ir því að stytta líf drengs­ins.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
1
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.
Running Tide og ráðherrarnir - Koma af fjöllum um eftirlitsleysið
2
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide og ráð­herr­arn­ir - Koma af fjöll­um um eft­ir­lits­leys­ið

Blaða­menn Heim­ild­ar­inn­ar tóku við­töl við þrjá ráð­herra um að­komu þeirra að því að Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til starf­semi á Ís­landi. Um­hverf­is­ráð­herra sagði ein­ung­is hafa haft full­yrð­ing­ar for­svars­manna fyr­ir­tæk­is­ins fyr­ir því að starf­sem­in væri „stærsta ein­staka kol­efn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi“. Ut­an­rík­is­ráð­herra seg­ist ekki geta svar­að því hvort hún hafi skap­að for­dæmi sem leyfi nú að af­gangstimbri verði hent í sjó­inn í stór­um stíl.
Running Tide hætt starfsemi í Bandaríkjunum
6
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide hætt starf­semi í Banda­ríkj­un­um

Marty Od­lin, stofn­andi og for­stjóri Runn­ing Tide í Banda­ríkj­un­um, hef­ur til­kynnt að starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins hafi ver­ið lögð nið­ur. Sömu sögu er að segja af dótt­ur­fé­lagi þess á Akra­nesi. Í nýj­asta tölu­blaði Heim­ild­ar­inn­ar var fjall­að um að­gerð­ir Runn­ing Tide hér á landi. Þær fólust í því að henda kanadísku timb­urk­urli í haf­ið inn­an lög­sögu Ís­lands.
Elkem brennir trjákurli Running Tide - Eignir á brunaútsölu
7
FréttirRunning Tide

Elkem brenn­ir trják­urli Runn­ing Tide - Eign­ir á bruna­út­sölu

Fjall af trják­urli sem Runn­ing Tide skil­ur eft­ir sig á Grund­ar­tanga verð­ur brennt til að knýja málmblendi Elkem. Kurlið auk 300 tonna af kalk­steins­dufti í sekkj­um og fær­an­leg steypu­stöð voru aug­lýst til sölu um helg­ina eft­ir að Runn­ing Tide hætti skyndi­lega allri starf­semi hér á landi og í Banda­ríkj­un­um. Fyr­ir­tæk­ið skol­aði 20 þús­und tonn­um af trják­urli í sjó­inn í fyrra og sagð­ist binda kol­efni. „Bull“ og „fár­an­leiki“ til þess gerð­ur að græða pen­inga, sögðu vís­inda­menn.
„Ég hef miklu meiri áhyggjur af vinstrinu á Íslandi heldur en VG“
8
FréttirRíkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur

„Ég hef miklu meiri áhyggj­ur af vinstr­inu á Ís­landi held­ur en VG“

Drífa Snæ­dal sagði eft­ir­minni­lega ár­ið 2017 að það yrði „eins og að éta skít í heilt kjör­tíma­bil“ fyr­ir Vinstri græn að fara í rík­is­stjórn­ar­sam­starf með Sjálf­stæð­is­flokkn­um. Staða henn­ar gamla flokks í dag kem­ur henni ekki á óvart. „Fyr­ir vinstr­ið í fram­tíð­inni þá þarf það nátt­úr­lega að hafa af­leið­ing­ar fyr­ir flokk að miðla mál­um svo hressi­lega að það er ekk­ert eft­ir af hug­sjón­un­um,“ seg­ir Drífa.

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
2
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
Saga af áralangri vanrækslu og vonleysi: „Þetta heitir Betra líf sko“
7
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Saga af ára­langri van­rækslu og von­leysi: „Þetta heit­ir Betra líf sko“

Slökkvi­lið­ið hef­ur sent kæru til lög­reglu á hend­ur Arn­ari Gunn­ari Hjálm­týs­syni fyr­ir að hafa stefnt lífi og heilsu íbúa áfanga­heim­il­is­ins Betra líf í Vatna­görð­um í hættu eft­ir að eld­ur kvikn­aði þar í fe­brú­ar í fyrra. Áfanga­heim­il­ið flutti þá upp í Kópa­vog. Í styrk­umsókn til Reykja­vík­ur fór Arn­ar með rang­færsl­ur en fékk engu að síð­ur rúm­ar 24 millj­ón­ir fyr­ir rekst­ur­inn. Full­trúi fé­lags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins lýsti áhyggj­um af eit­ur­lyfja­sölu og vændi á einu áfanga­heim­il­inu.
„Hann sagði við mig að ef mér mislíkaði þetta gæti ég bara flutt út“
9
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

„Hann sagði við mig að ef mér mis­lík­aði þetta gæti ég bara flutt út“

Sylwia Burzy­kowska leigði 12 fer­metra her­bergi á áfanga­heim­ili Betra lífs á Kópa­vogs­braut á 140 þús­und krón­ur á mán­uði sem hún þurfti að greiða í reiðu­fé. Hún skrif­aði und­ir ótíma­bund­inn leigu­samn­ing en hafði að­eins bú­ið þar í þrjá mán­uði þeg­ar hús­ið var rif­ið í byrj­un mán­að­ar­ins. Sylwia býr nú í tjaldi.
Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
10
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár