Ríkinu gert að greiða hátt í milljarð til Vinnslustöðvarinnar og Hugins

Íslenska ríkið var í dag dæmt til að greiða Vinnslu­stöð­inni í Vest­manna­eyjum og dótt­ur­fé­lagi hennar, Huginn ehf, alls um 844 millj­ónir króna, auk vaxta og drátt­ar­vaxta, vegna fjár­tjóns sem útgerð­irnar urðu fyrir sökum þess að þeim var úthlutað minni mak­ríl­kvóta en skylt var. Þá var rík­inu gert að greiða máls­kostnað útgerð­anna beggja, alls 25 millj­ónir króna.

Útgerð­ar­fyr­ir­tækin stefndu rík­inu sum­arið 2019 og kröfð­ust þá bóta upp á rúma 1,8 millj­arða sam­an­lagt, auk hæstu mögu­legu drátt­ar­vaxta. Síðan þá höfðu fyr­ir­tækin hins vegar lækkað bóta­kröfur sínar umtals­vert, eða um þriðj­ung og fóru þær fram á að rík­is­sjóður greiddi þeim rúm­lega 1,2 millj­arð króna í bætur, auk drátt­ar­vaxta. Þetta var gert eftir að nið­ur­stöður dóm­kvaddra mats­manna á meintu mögu­legu tjóni þeirra lágu fyrir, en þær sýndu hið ætl­aða tjón minna en Vinnslu­stöðin og Huginn höfðu áður áætlað. 

Langur aðdragandi

Forsaga máls­ins er sú að árið 2018 komst Hæsti­réttur, í máli sem stór­út­gerðir höfð­uðu á hendur rík­inu, að þeirri nið­ur­stöðu að úthlutun kvóta á öðrum grund­velli en veiði­reynslu hefði verið ólög­mæt. Sú úthlutun, sem var rót dóms­máls­ins, var byggð á reglu­gerð sem Jón Bjarna­son, þáver­andi sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra, setti árið 2010 og átti að miða að því að smærri útgerðir gætu í meira mæli veitt mak­ríl.

Eftir að dómur Hæsta­réttar lá fyrir sam­þykkti Alþingi, í byrjun árs 2019, laga­frum­varp Krist­jáns Þórs Júl­í­us­sonar, sem þá var sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra, um að mak­ríll yrði kvóta­settur á grund­velli veiði­reynslu. Fengu útgerðir kvót­ann því gef­ins, kvóta að verð­mæti tugi millj­arða króna. Sjö stór­út­gerðir kröfð­ust hins vegar frek­ari bóta. Meðal þeirra voru Vinnslu­stöðin og Huginn. Hin fyr­ir­tækin féllu hins vegar frá máls­sókn­inni, eftir hörð við­brögð þegar í ljós kom að kröfur fyr­ir­tækj­anna sjö námu rúmum 10 millj­örðum króna. Þær fréttir voru fluttar í miðjum efna­hags­þreng­ingum vegna kór­óna­veiru­far­ald­urs­ins, og fóru ekki vel ofan í fólk. Meðal ann­ars sagði Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra á Alþingi að í hans huga myndi reikn­ing­ur­inn, ef málið tap­að­ist, ekki verða sendur á skatt­greið­endur. „Reikn­ing­­­ur­inn vegna þess verður þá að koma frá grein­inni. Það er bara svo ein­falt.“

Tvær útgerðir bökkuðu ekki

Vinnslu­stöðin og Huginn héldu hins vegar kröfum sínum til streitu, og vís­uðu til þess að þó tím­arnir væru erf­iðir giltu í land­inu lög. Fyr­ir­tækin sem fengið höfðu mak­ríl­kvóta að virði tug millj­arða að gjöf töldu sig enn eiga inni hjá rík­is­sjóði.

Málið var dóm­tekið í mars síð­ast­liðnum og dómar féllu í dag. Samkvæmt dómnum var Hugin dæmdar tæpar 329 millj­ónir króna í bætur, auk vaxta og drátt­ar­vaxta, og rík­inu gert að greiða fyr­ir­tæk­inu 10 millj­ónir króna í máls­kostnað. Vinnslu­stöð­inni voru dæmdar 515 millj­ónir króna í bætur, auk vaxta og drátt­ar­vaxta, og þá var íslenska rík­inu gert að greiða fyr­ir­tæk­inu 15 millj­ónir króna í máls­kostnað.