„Allt sem þeir sögðu um kap­ít­al­isma var satt. Allt sem þeir sögðu um komm­ún­isma var lygi.“ Þennan brand­ara heyrði maður stundum þegar maður kom fyrst til gömlu Austur-Evrópu á síð­asta ára­tug síð­ustu aldar, ára­tug­inn eftir fall komm­ún­ism­ans.

Ég minn­ist þess líka hvernig þeir sem lík­leg­ast hefðu orðið vinstri­menn í vestr­inu urðu hægri­menn í austr­inu (þótt það hafi jafn­ast út á þeim ára­tugum sem nú eru liðnir), skóla­bók­ar­dæmi um hvernig for­tíð fólks skil­yrðir skoð­anir þess, upp­reisn­ar­gjörnu fólki er oft­ast í nöp við það yfir­vald sem fer oft­ast með völd og þeir sem hafa verið illa brenndir af einni stjórn­mála­stefnu eru ekki lík­legir til að kjósa hana í nán­ustu fram­tíð.

Ég rifja þetta upp þegar ég spjalla við Leu Ypi, albanska fræði­konu sem skrif­aði Frjáls: Æska í skugga járn­tjalds­ins, um æskuár sín í Albaníu. Það sem er merki­legt við bók­ina er nefni­lega hvernig for­eldr­arnir …