Þessi grein birtist fyrir meira en ári.

Útgerð og sjómenn fái meira í sinn hlut til að draga úr brottkasti

Hvat­ar til þess að landa afla sem tal­inn er „óæski­leg­ur“ eru ófull­nægj­andi og valda brott­kasti á fiski. Eft­ir­lit sýn­ir að brott­kast á sér stað í tölu­verðu mæli á Ís­lands­mið­um þvert á það sem for­svars­menn út­gerð­ar­inn­ar höfðu áð­ur hald­ið fram.

Útgerð og sjómenn fái meira í sinn hlut til að draga úr brottkasti
Brottkast Lagðar eru til leiðir til að takast á við brottkast í bráðabirgðatillögum starfshópa Auðlindarinnar okkar. Mynd: Landhelgisgæslan

Viðurkennt er í bráðabirgðaniðurstöðum starfshópa Auðlindarinnar okkar að brottkast á fiski eigi sér stað í íslenskri landhelgi. Umfang þess sé hins vegar óljóst. Hvatar til að koma með þann afla sem er talinn „óæskilegur“, og er í einhverju mæli fleygt aftur í sjóinn, eru ófullnægjandi og við því verður að bregðast. Búa þarf til hvata sem tryggja að allur afli komi að landi en á sama tíma má ekki hvetja til þess að skip veiði umfram aflaheimildir.

Fiskistofa hóf eftirlit, með drónum, með brottkasti í byrjun árs 2021. Í svari Svandísar Svavarsdóttur matvælaráðherra við fyrirspurn þar um, í apríl á síðasta ári, kom fram að brottkasts hefði orðið vart hjá um 40 prósentum allra þeirra báta sem Fiskistofa hefði flogið yfir síðan drónaeftirlitið hófst. Hlutfallið væri óháð tegund veiðarfæra, en tilgreint var að aðeins lítill hluti drónaeftirlitsins hefði farið fram yfir stærri skipum, fjarri landi.

„Brottkast því metið óverulegt“
Fiskistofa
í svari sínu um mat á brottkasti áður en drónaeftirlit hófst

Í svari ráðherra er vísað til upplýsinga frá Fiskistofu. Kemur þar fram að fyrir þann tíma að drónaeftirlitið hófst hafi brottkastsmál verið fá, alla jafna innan við tíu á ári. Samkvæmt Fiskistofu var „brottkast því metið óverulegt“. Árið 2021, eftir að drónaeftirlit hófst, voru brottkastsmál hins vegar um 140 talsins. Uppgötvuðust þau því sem næst öll við drónaeftirlit.

Allverulegt brottkastLjóst er, eftir að eftirlit með drónum hófst, að brottkast fisks á Íslandsmiðum er verulegt.

Fiskistofa metur það því svo nú að umfang ólöglegs brottkasts á miðunum sé allnokkurt, og mun meira en áður hafði verið talið. Ekki eru til tölfræðigreiningar að svo komnu máli til að meta magn þess, þó unnið sé að að því að finna leiðir til þess, en tilgreint er að brottkast hafi mælst allt upp í 27 prósent af heildarafla eins báts í stakri veiðiferð.

Hvað er óverulegt brottkast?

Í ljósi þess hvernig svarið er orðað, að Fiskistofa hafi metið brottkast óverulegt áður en drónaeftirlit hófst, þá hlýtur að þurfa að velta fyrir sér hvað teljist óverulegt. Hafrannsóknarstofnun rannsakar brottkast og í rannsókn stofnunarinnar fyrir árið 2015 var brottkast á ýsu og þorski talið hafa numið 3.200 tonnum, hið mesta í áratug. Brottkast togaraflotans einvörðungu hafi það ár, aðeins á þorski, numið um 1.400 tonnum. Það þýðir að árið 2015 var milljón þorskum hent fyrir borð eftir að hafa komið upp á dekk á togurum Íslendinga. Hvort það geti talist óverulegt er matsatriði.

„Það hefur aldrei verið hægt að fara á sjó og fiska bara eina tegund af fiski“
Þórhallur Ottesen
fyrrverandi eftirlitsmaður og deildarstjóri hjá Fiskistofu

Í umfjöllun fréttaskýringaþáttarins Kveiks árið 2017 var birt myndefni af brottkasti um borð í togaranum Kleifabergi, sem tekið var á árunum 2008 til 2011. Á því sást hvernig þorski undir ákveðinni stærð og meðafla á karfaveiðum var hent, rétt eins og mörgum tonnum af makríl.

Myndefnið var aðeins staðfesting á því sem allir máttu vita, að brottkast hafi tíðkast árum saman. „Það hefur aldrei verið hægt að fara á sjó og fiska bara eina tegund af fiski,“ sagði Þórhallur Ottesen, sem starfaði sem eftirlitsmaður og síðar deildarstjóri landeftirlits Fiskistofu í rúm 20 ár í viðtali við Kveik. Þar nefndi Þórhallur dæmi, meðal annars um grásleppubáta sem aldrei hefðu landað öðru en grásleppu, aldrei gert grein fyrir meðafla. Allt þar til eftirlitsmenn hefðu farið út með bátunum. Eitt dæmi var um bát sem fékk sjö tonn af þorski í einni veiðiferð en hafði aldrei áður landað þorski. Annað dæmi var um bát þar sem í netinu voru, þegar það var dregið um borð, sautján selir og fjöldi fugla, þar á meðal alfriðuð tegund. Þegar sjómaðurinn var spurður hvers vegna hann hefði aldrei áður gert grein fyrir meðafla sagði hann að um væri að ræða hreina tilviljun.

„Af þess­um sök­um eru eng­ir hvat­ar leng­ur til staðar til að ástunda brott­kast“
Heiðrún Lind Marteinsdóttir
Framkvæmdastjóri SFS, árið 2017

Í yfirlýsingu frá Heiðrúnu Lind Marteinsdóttur, framkvæmdastjóra Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS), var harmað að ekki hefði verið leitað til SFS eða annarra hagsmunasamtaka við umfjöllun Kveiks og þeirra sjónarmiða leitað. Heiðrún rakti þá söguskýringu SFS að með upptöku kvótakerfisins hefði umgengni um sjávarauðlindir orðið mun betri en áður var, og með samhæfðum hvötum og markmiðum, þar sem grundvallarþáttur hafi verið framsal aflaheimilda, hefði tekist að snúa við blaðinu. Með því að hægt væri að sækja aflaheimildir á markaði, færa milli tegunda eða nýta VS-afla, væru málin leyst. „Af þess­um sök­um eru eng­ir hvat­ar leng­ur til staðar til að ástunda brott­kast,“ sagði í yfirlýsingunni.

Litlar áhyggjurHeiðrún Lind taldi óþarfa að hafa miklar áhyggjur af brottkasti árið 2017.

Þá væri, að sögn Heiðrúnar Lindar, staðfest í skýrslum Hafrannsóknarstofnunar að vel hefði tekist til að draga úr brottkasti. Að öllu því virtu sem hér hef­ur verið farið yfir þá ligg­ur fyr­ir að áhyggj­ur ein­stakra aðila, sem sett­ar voru fram í frétta­skýr­ing­arþætt­in­um Kveik, eru að mestu óþarfar.“

Hærra hlutfall renni til útgerðar og sjómanna

Samkvæmt lögum um umgengni nytjastofna sjávar er meginreglan sú að hirða skuli og landa öllum afla sem kemur í veiðarfæri. Þó eru á þessu undantekningar, settar með reglugerðum, sem snúa að því að sleppa megi lífvænlegum fiski af ákveðnum tegundum, lúðu, hlýra, grásleppu og háfi, hámeri og beinhákarli. Þá er einnig heimilt að varpa frá borði fisktegundum sem ekki eru taldar hafa verðgildi.

Í núgildandi fiskveiðikerfi eru ákveðin úrræði til staðar til að draga úr brottkasti. Þannig er heimilt að landa lágu hlutfalli afla án þess að hann dragist frá aflamarki skipa, svokölluðum VS-afla. Bjóða skal aflann upp og selja á fiskmarkaði. Útgerðin fær í sinn hlut 20 prósent af andvirðið aflans sem skiptist milli útgerðar og áhafnar en ríkissjóður fær í sinn hlut 80 prósent, að frádregnum kostnaði.

Í tillögum starfshópa Auðlindarinnar okkar kemur fram að hvatar séu til staðar fyrir brottkast, þar sem kostnaður við að koma með aflann að landi geti verið svo hár að það borgi sig ekki. Aflinn sé mögulega verðlítill, útheimti vinnu og kostnaður vegna hafnargjalda eða jafnvel förgunar geti komið til, meðal annars.

Lagt er til að reglur um VS-afla verði rýmkaðar og að hærra hlutfall af andvirði aflans renni til útgerðar og sjómanna. Þá verði yfirvöld að tryggja að VS-afli skapi útgerðum ekki kostnað umfram tekjur. Að sama skapi verði útgerðum gert skylt að sýna fram á, með fullnægjandi hætti, að öllum afla hafi sannanlega verið landað. Til sé tækni sem geti tryggt fullkomið eftirlit í skipum, við löndun og vinnslu.

Samræma þurfi vigtun, loksins

Þá er einnig fjallað um vigtun afla sem berst að landi í tillögunum. Þar er lagt til að framkvæmd við vigtun verði samræmd, en svo ótrúlegt sem það má virðast er því ekki að heilsa í dag.

Í viðtali við Kveik árið 2017 benti Valmundur Valmundsson, formaður Sjómannasambands Íslands, á að slík ákvæði, um samræmda vigtun vantaði einfaldlega í íslensk lög. „Það er engin ein aðferð sem er gúdderuð af stjórnvöldum eða Fiskistofu, heldur mega menn svona nánast ráða því hvaða aðferð er notuð til að vigta aflann,“ sagði Valmundur.

„Það er, já, nánast vonlaust“
Eyþór Björnsson
þáverandi Fiskistofustjóri, árið 2017, um möguleikana á að sanna að svindlað væri á vigt

Þórhallur Ottesen sagði í sömu umfjöllun að vigtun eins og hún væri framkvæmd hér á landi þekktist hvergi annars staðar. Hann nefndi að eftirlitsmenn hefðu fylgst með löndun úr uppsjávarskipi. Í eftirlitsskýrslu vor bornar saman tvær landanir úr sama skipi, þar sem aflamagn átti í báðum tilvikum að vera um 1.700 tonn en reyndist mun meira í það sinn sem eftirlitsmaður var viðstaddur löndun, um 300 tonnum meira.

Eyþór Björnsson, þáverandi Fiskistofustjóri, sagði þá að algengast væri að afli væri vigtaður þegar búið væri að eiga við hann. „Það er, já, nánast vonlaust. Já,“ sagði Eyþór þegar hann var spurður hvort vonlaust væri fyrir Fiskistofu að sanna hvort verið væri að svindla við vigtun.

 

Kjósa
4
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Tillögur Auðlindarinnar okkar

Starfshópar Svandísar leggja til að auðlindaákvæði verði lögfest í stjórnarskrá
ÚttektTillögur Auðlindarinnar okkar

Starfs­hóp­ar Svandís­ar leggja til að auð­linda­ákvæði verði lög­fest í stjórn­ar­skrá

Hóp­arn­ir sem mat­væla­ráð­herra skip­aði til að end­ur­skoða sjáv­ar­út­vegs­kerf­ið hafa skil­að bráða­birgðanið­ur­stöð­um. Þeir ætla að skila end­an­leg­um nið­ur­stöð­um í maí. Á með­al þeirra breyt­inga sem þeir leggja til er að skrá öll við­skipti með kvóta í op­inn gagna­grunn, að hækka eða breyta inn­heimtu auð­linda­gjalda og ráð­ast í breyt­ing­ar á skil­grein­ing­um á tengd­um að­il­um.
Byggðakvóti fari þangað „sem veiðar og vinnsla eiga framtíð fyrir sér“
FréttirTillögur Auðlindarinnar okkar

Byggða­kvóti fari þang­að „sem veið­ar og vinnsla eiga fram­tíð fyr­ir sér“

Í til­lög­um starfs­hópa Auð­lind­ar­inn­ar okk­ar er gert ráð fyr­ir að al­menn­ur byggða­kvóti verði af­lagð­ur. Hon­um verði í þess stað bætt við strand­veið­ar og sér­tæk­an byggða­kvóta. Sér­tæk­um byggða­kvóta verði ráð­staf­að á færri staði en nú og Byggða­stofn­un leggi mat á hvaða svæði eigi fram­tíð fyr­ir sér í veið­um og vinnslu.

Mest lesið

Öryggisverðir gæta Bjarna – „Nokkuð góðir í að vera ósýnilegir“
2
Fréttir

Ör­ygg­is­verð­ir gæta Bjarna – „Nokk­uð góð­ir í að vera ósýni­leg­ir“

Bjarni Bene­dikts­son for­sæt­is­ráð­herra vill ekki kalla þá líf­verði, ör­ygg­is­verð­ina sem fylgja hon­um hvert fót­mál. „Þeir eru nokk­uð góð­ir í að vera ósýni­leg­ir þannig að ég geti sinnt mín­um störf­um,“ seg­ir hann. Áhættumat vegna ör­ygg­is ráð­herra rík­is­stjórn­ar Ís­lands er í sí­felldri end­ur­skoð­un, sam­kvæmt embætti rík­is­lög­reglu­stjóra.
„Ótrúlega falleg framtíðarsýn“ að hlaupa með pabba sínum á níræðisaldri
3
ViðtalHlaupablaðið 2024

„Ótrú­lega fal­leg fram­tíð­ar­sýn“ að hlaupa með pabba sín­um á ní­ræðis­aldri

Rann­veig Haf­berg hélt að hún gæti aldrei byrj­að að hlaupa. Hún létt­ist um 38 kíló á einu og hálfu ári með breyttu mataræði og hleyp­ur vænt­an­lega sitt tí­unda of­ur­m­ara­þon á Lauga­veg­in­um í sum­ar. Ey­steinn Haf­berg, fað­ir henn­ar, byrj­aði að hlaupa um sjö­tugt eft­ir hjarta­áfall. Hann er orð­inn fræg fyr­ir­mynd í ís­lenska hlaupa­heim­in­um. Móð­ir henn­ar er líka byrj­uð að hlaupa. Og barna­börn­in.
Eigi að læra íslensku áður en fjölskyldan kemur
5
FréttirFlóttamenn

Eigi að læra ís­lensku áð­ur en fjöl­skyld­an kem­ur

Meiri­hluti alls­herj­ar- og mennta­mála­nefnd­ar tel­ur efni til að víkka að­eins skil­yrði til fjöl­skyldusam­ein­ing­ar í um­deildu út­lend­inga­frum­varpi. Skil­yrði til und­an­þágu eru þó frem­ur ströng: Flótta­mað­ur­inn sem sæk­ir um fjöl­skyldusam­ein­ingu gæti feng­ið und­an­þágu ef hann hef­ur á einu ári lært ís­lensku, ver­ið virk­ur á vinnu­mark­aði í átta mán­uði, hef­ur til­tækt íbúð­ar­hús­næði fyr­ir fjöl­skyld­una og get­ur fram­fleytt sér.
Þórður Snær Júlíusson
6
Leiðari

Þórður Snær Júlíusson

Er það að gefa að minnsta kosti hálf­an millj­arð góð með­ferð op­in­bers fjár?

Fyrr­ver­andi rík­is­lög­reglu­stjóri með sterk flokk­spóli­tísk tengsl tók ákvörð­un um að gera vel við nána sam­starfs­menn sína rétt áð­ur en þeir fóru á eft­ir­laun og rétt áð­ur en hann þurfti að semja um starfs­lok. Kostn­að­ur­inn við þessa ákvörð­un er að minnsta kosti rúm­lega 500 millj­ón­ir króna og skatt­greið­end­ur bera hann. Tveir nú­ver­andi ráð­herr­ar voru kolrang­stæð­ir í yf­ir­lýs­ing­um sín­um um mál­ið að mati Hæsta­rétt­ar og nú­ver­andi dóms­mála­ráð­herra get­ur ekki feng­ið sig til að biðja um rann­sókn á því.
Bjarni segir þetta ár það sterkasta í íslenskri efnahagssögu
9
Fréttir

Bjarni seg­ir þetta ár það sterk­asta í ís­lenskri efna­hags­sögu

„Þetta er sterk­asta ár Ís­lands í efna­hags­sög­unni,“ full­yrti Bjarni Bene­dikts­son, fyrr­ver­andi fjár­mála­ráð­herra og nú­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra, á Al­þingi. Þor­gerð­ur Katrín Gunn­ars­dótt­ir, formað­ur Við­reisn­ar, bað ráð­herra að „girða sig í brók“, skoða stóru mynd­ina og taka ut­an um alla hópa, ekki bara sína eig­in.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Fékk ekki að segja bless við eiginmann sinn
1
Fréttir

Fékk ekki að segja bless við eig­in­mann sinn

Sara Sig­ur­björg Guð­munds­dótt­ir, eig­in­kona Precious Fel­ix Tani­mola sem var send­ur úr landi til Níg­er­íu í nótt, seg­ist ekki hafa feng­ið að kveðja hann: „Sím­inn var tek­inn af hon­um og ég fékk ekki að segja bless.“ Precious flúði til Ís­lands frá Úkraínu vegna stríðs­ins. Hon­um hafði ári áð­ur ver­ið boð­ið að spila þar fót­bolta með úkraínsku fé­lagsliði.
Samsæriskenningar um forsetaframbjóðendur
5
FréttirForsetakosningar 2024

Sam­særis­kenn­ing­ar um for­setafram­bjóð­end­ur

Sam­særis­kenn­ing­ar um fram­bjóð­end­ur til for­seta Ís­lands hafa lát­ið á sér kræla, sér­stak­lega hvað varð­ar tengsl við Al­þjóða­efna­hags­ráð­ið og meint­ar fyr­ir­ætlan­ir þess um heims­yf­ir­ráð. Stjórn­mála­sál­fræð­ing­ur seg­ir kenn­ing­arn­ar ekki eiga við rök að styðj­ast þótt vissu­lega sitji valda­mik­ið fólk í ráð­inu.
Skuldir á hvern íbúa í Garðabæ og Hafnarfirði nálgast tvær milljónir króna
7
Greining

Skuld­ir á hvern íbúa í Garða­bæ og Hafnar­firði nálg­ast tvær millj­ón­ir króna

Mik­ið er skegg­rætt um fjár­hags­stöðu sveit­ar­fé­laga á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Þeg­ar horft er á skulda­stöðu þess hluta rekst­urs þeirra sem er fjár­magn­að­ur með skatt­tekj­um er stað­an skást í Kópa­vogi og Reykja­vík en versn­ar hrað­ast í Garða­bæ og á Seltjarn­ar­nesi, þar sem veltu­fé frá rekstri var nei­kvætt í fyrra. Hafn­ar­fjörð­ur er eina sveit­ar­fé­lag­ið á höf­uð­borg­ar­svæð­inu sem var með veltu­fjár­hlut­fall, sem seg­ir til um getu sveit­ar­fé­lags til að borga skuld­ir sín­ar, um­fram það sem æski­legt er. Heim­ild­in rýndi í árs­reikn­inga sveit­ar­fé­lag­anna.
Hvað gerist í huganum þegar við hreyfum okkur?
10
ViðtalHlaupablaðið 2024

Hvað ger­ist í hug­an­um þeg­ar við hreyf­um okk­ur?

„Mögn­uð“ breyt­ing verð­ur á hug­an­um þeg­ar við hreyf­um okk­ur. Hreyf­ing virk­ar eins og þung­lynd­is­lyf á þau sem glíma við vægt eða miðl­ungs þung­lyndi. Endorfín, sem fást við hlaup, hafa áhrif á túlk­un til­finn­inga, deyfa sárs­auka og valda sælu­til­finn­ingu. Steinn B. Gunn­ars­son íþrótta- og lýð­heilsu­fræð­ing­ur veit­ir inn­sýn í áhrif­in og ráð til að fá hug­ann til að halda sig við hreyf­ing­una.

Mest lesið í mánuðinum

Skólastjórinn hættir eftir áralanga óánægju foreldra
1
Fréttir

Skóla­stjór­inn hætt­ir eft­ir ára­langa óánægju for­eldra

Móð­ir á Kirkju­bæj­arklaustri ætl­ar að flytja með börn­in sín úr bæn­um þar sem hún tel­ur ástand­ið í Kirkju­bæj­ar­skóla óvið­un­andi. Son­ur henn­ar hef­ur lít­ið mætt í skól­ann í á ann­að ár eft­ir at­vik í skól­an­um sem for­eldr­arn­ir kærðu til lög­reglu. Mál­ið var lát­ið nið­ur falla. Skóla­stjór­inn er nú á för­um en sveit­ar­stjór­inn seg­ir það „eng­um ein­um að kenna þeg­ar tveir deila“.
Rúlletta Róberts og vitnisburðir starfsfólks: „Þetta er bara rosalega mikið álag“
2
ÚttektRóbert Wessman, Alvogen og Alvotech

Rúll­etta Ró­berts og vitn­is­burð­ir starfs­fólks: „Þetta er bara rosa­lega mik­ið álag“

Starfs­menn Al­votech lýsa vinnu­álag­inu sem ómann­eskju­legu og hafa leit­að til stétt­ar­fé­laga út af ógreiddri yf­ir­vinnu og fleiri mál­um. Vinnu­að­stæð­urn­ar hafa ver­ið svona út af því að Al­votech hef­ur unn­ið að því að fá mark­aðs­leyfi fyr­ir sam­heita­lyf Humira í Banda­ríkj­un­um. Fyr­ir­tæk­ið hef­ur veðj­að öllu á þetta lyf en sala á því hef­ur dreg­ist sam­an og sam­heita­lyfj­um þess hef­ur alls ekki geng­ið eins vel í Banda­ríkj­un­um og reikn­að var með.
Fékk ekki að segja bless við eiginmann sinn
5
Fréttir

Fékk ekki að segja bless við eig­in­mann sinn

Sara Sig­ur­björg Guð­munds­dótt­ir, eig­in­kona Precious Fel­ix Tani­mola sem var send­ur úr landi til Níg­er­íu í nótt, seg­ist ekki hafa feng­ið að kveðja hann: „Sím­inn var tek­inn af hon­um og ég fékk ekki að segja bless.“ Precious flúði til Ís­lands frá Úkraínu vegna stríðs­ins. Hon­um hafði ári áð­ur ver­ið boð­ið að spila þar fót­bolta með úkraínsku fé­lagsliði.
Ákveðið að saksækja þrjá í Lindsor-málinu rúmum 15 árum síðar
10
Skýring

Ákveð­ið að sak­sækja þrjá í Lindsor-mál­inu rúm­um 15 ár­um síð­ar

Sama dag og Geir H. Haar­de flutti ræðu til þjóð­ar­inn­ar þar sem hann bað guð um að blessa Ís­land veitti Kaupþing af­l­ands­fé­lagi lán sem not­að var til að kaupa verð­lít­il skulda­bréf af starfs­mönn­um og vild­ar­við­skipta­vini bank­ans. Nú, 15 og hálfu ári eft­ir að lán­ið var veitt, stend­ur til að sak­sækja þrjá ein­stak­linga í Lúx­em­borg vegna þess.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár