FJÓRAR OG HÁLF STJARNA

Eitt satt orð

Útgef­andi Bjartur

Hvað er sann­leikur og hvað er lygi?

Júlía og Gíó mað­ur­inn hennar sigla saman að kvöld­lagi út í Geirs­hólma í Hval­firði. Júlía snýr hins vegar ein til­baka og við­fangs­efni sög­unnar Eitt satt orð er hvað varð um mann­inn hennar þetta kvöld. Gíó virð­ist horf­inn af yfir­borði jarðar. 

Spurn­ingin er jafn­framt hvað varð um sam­band Júlíu og Gíó. Eftir hvarfið gerir Júlía upp sögu þeirra saman, sem bæði hófst og lauk á dramat­ískan hátt. Byrjun og endir ást­ar­sög­unnar eiga það líka sam­eig­in­legt að hafa átt sér langan og sér­stakan aðdrag­anda. Upphafið er kannski strax lýsandi um hvernig sögu þeirra lýkur.

Það er Júlía sem segir frá. Júlía finnst mér áhuga­verð meðal ann­ars vegna þess að hún er heið­ar­leg gagn­vart sjálfri sér um að hún lýgur. Það hefur hún gert áður og ekki bara í tengslum við hvarfið. Í huga Júlíu virð­ist verk­efnið í kjöl­far þess að mað­ur­inn hennar er horf­inn einna helst vera að segja lög­reglu trú­verð­uga sögu af hvarf­inu. Hún er alltaf með hug­ann við þá sögu sem hún er að segja. Hún leggur sig fram um að fegra sög­una og eftir stendur hugs­unin um hvað veldur þess­ari þörf að fegra og að segja ósatt. Þetta sam­band sann­leika og lygi er heill­andi í sög­unni. 

Er um að ræða manns­hvarf eða getur verið að Gíó hafi bara yfir­gefið Júlíu? Var fram­inn glæpur? Jafnvel morð? Að þessu leyti nær sagan saka­mála­rann­sókn vel þar sem lög­regla hefur í upp­hafi engar aðrar upp­lýs­ingar en að kona til­kynnir hvarf manns­ins síns. Lög­regl­unnar er svo að raða saman frá­sögn við stað­reyndir. Hvað er sann­leikur og hvað er lygi?

Þegar Júlía til­kynnir lög­reglu um hvarf manns­ins síns hefst leit að Gíó fljót­lega sem og rann­sókn á hvenær Gíó hvarf og hvað gerð­ist. Það er Júlía sem segir frá og hún leggur sig fram um að fegra sög­una. Oft virð­ist hún segja ósatt án þess að þurfa þess bein­línis og eftir stendur hugs­unin hvað veldur þess­ari þörf Júlíu að fegra og að segja ósatt. Þessari til­hneig­ingu sinni deilir hún auð­vitað ekki með lög­reglu en segir hins vegar strax þannig frá að Haraldur sem fær málið til rann­sóknar virð­ist átta sig, enda felst hann starf hans í því að greina á milli sann­leika og lygi. 

Haraldur virkar vænn karl og er þol­in­móður, sem er senni­lega einn mik­il­væg­asti eig­in­leiki þeirra sem vinna við að leysa gátur. Hann fer fram af mýkt og ákveðni. Og mér finnst sterkt hvað sagan nær dýnamíkinni í yfir­heyrslu lög­reglu vel. Stíg­and­inn í rann­sókn Haraldar sést í spurn­ingum hans. Þegar á líður er hann far­inn að spyrja spurn­inga sem hann veit svörin við og sýnir Júlíu þannig bæði að hann veit að hún segir ósatt og að hann er að nálg­ast nið­ur­stöðu. Verk­færin sem les­and­inn fær til að leggja mat á þessar spurn­ingar er hvernig Júlía umgengst sann­leik­ann, hvernig hún sér sögu þeirra og önnur sam­skipti. En auð­vitað er sann­leik­ur­inn flókn­ari en svo. Hver er saga Gíó sem virð­ist lítið segja konu sinni?

Mér finnst þessi saga ná því svo vel hvernig minn­ingar og karakter geta mótað sann­leik­ann. Og það er ekki alltaf aug­ljóst hvað er hvað er sann­leikur og hvað er lygi. Sagan er heill­andi og það eru sögu­per­són­urnar sömu­leiðis. Bókin hélt mér for­vit­inni allt til enda og fléttan lagð­ist fal­lega undir lokin. Það er les­and­ans að dæma um hvað er satt og hvað ekki.