Þessi grein birtist upphaflega í Stundinni fyrir meira en 2 árum.

Óþægilegt að ekki ríki samstaða um sóttvarnaraðgerðir hjá ríkisstjórninni

Þórólf­ur Guðna­son sótt­varna­lækn­ir seg­ir ekki gott að rík­is­stjórn­in sé klof­in í af­stöðu sinni til sótt­varna­að­gerða og að ráð­herr­ar tjái sig á mis­mun­andi hátt um það sem ver­ið sé að grípa til. Þá seg­ir hann einnig að margt af því sem ráð­herr­ar segi stand­ist ekki.

Óþægilegt að ekki ríki samstaða um sóttvarnaraðgerðir hjá ríkisstjórninni
Það er ekki gott að ríkisstjórnin sé klofin Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir segir ekki gott að ríkistjórnin sé klofin í afstöðu sinni til sóttvarnaraðgera og að kosningar gætu flækt stöðuna. Mynd: Heiða Helgadóttir

Grípa gæti þurft til íþyngjandi aðgerða vegna fjölgunar Covid-19 smita í samfélaginu þar sem bólusetning verndar ekki jafn vel og vonast var til og einstaklingsbundnar varnir hafa ekki dugað. Þetta segir Þórólfur Guðnason sóttvarnarlæknir í samtali við Stundina. 56 smit greindust innanlands í gær og hafa þau ekki verið fleiri í nærri níu mánuði. 

Í minnisblaði sínu til heilbrigðisráðherra frá 17.júlí lagði Þórólfurtil að sóttvarnaraðgerðir á landamærunum yrðu hertar til að koma í veg fyrir frekari útbreiðslu Delta afbrigðis kórónuveirunnar. Heilbrigðisráðherra fór að ráðleggingum Þórólfs og ákveðið var að bólusett fólk þyrfti að framvísa neikvæðu Covid-prófi við komu sína til landsins. 

Tveir ráðherrar í ríkisstjórn Íslands hafa dregið ákvörðun sóttvarnalæknis og heilbrigðisráðherra í efa. Það eru Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra sem sagði í samtali við mbl.is að hann efaðist um að rökin fyrir því að herða aðgerðir á landamærunum væru nógu sterk og Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra sem skrifaði pistil í Morgunblaðið þann 20. júlí undir heitinu „Breytt staða í heimsfaraldri“ þar sem hún segir að „staðan nú kallar því ekki á íþyngjandi aðgerðir, heldur að við treystum fólki til að meta hvernig það hagar sínum eigin sóttvörnum, byggt á þeirri reynslu sem við höfum öll aflað okkur undanfarin misseri“. 

„Það er ekki gott þegar ríkisstjórnin er klofin“

Í pistlinum segir hún einnig að „ríkisvaldið hafi ekki burði“ til að útrýma Covid-19, að markmið ríkisstjórnarinnar hafi verið skýr að „koma skyldi í veg fyrir að hættuástand skapaðist og heilbrigðiskerfið verndað þannig að það réði við hlutverk sitt“. Stöðuna núna les hún sem svo að „hættan á að alvarleg fjöldaveikindi verði heilbrigðiskerfinu ofviða er ekki lengur fyrir hendi“ og að almenningur sé búin að taka á sig „margvíslegar byrðar síðastliðið ár“.

Í samtali við Stundina segir Þórólfur óheppilegt að stjórnvöld séu farin að „tjá sig á mismunandi máta“ varðandi sóttvarnaraðgerðir. Menn séu vissulega með tjáningarfrelsi og megi tjá sig en „það væri heppilegra ef menn gætu talað einni röddu“ varðandi aðgerðir. 

Kosningar gætu flækt stöðuna

Aðspurður um það hvort honum finnist flókið að kosningar séu á næsta leiti þegar faraldurinn er á þeim stað sem hann er segir hann það vel geta verið. „Það er óþægilegra ef það er ekki samstaða hjá stjórnvöldum og menn eru að tala misvísandi. Mér finnst það ekki vera gott að það sé þannig.“ 

Hann segist hafa mest samstarf við heilbrigðisráðherra sem samkvæmt lögum beri ábyrgð á sóttvarnaaðgerðum þó svo að ríkisstjórnin samþykki þær og standi á bak við þær líka. „Það er ekki gott þegar ríkisstjórnin er klofin“ segir hann og bætir við að margt af því sem ráðherrarnir hafi haldið fram standist ekki. „Margt af því sem hefur verið sagt stenst ekki þrátt fyrir að það sé búið að færa rök fyrir öðrum hlutum. Það er ekki heppilegt.“

Dugar ekki að biðla til almennings

Að mati Þórólfs þarf að líta til þess hvað hefur skilað árangri í baráttunni við veiruna og hvað ekki. Þegar veiran er í útbreiðslu innanlands segir hann ekki duga að biðla til almennings að huga að einstaklingsbundnum sóttvörnum og „öðru slíku“. „Það hefur ekki dugað því miður. Ég vildi að það væri nóg,“ segir hann og bætir við að þess vegna hafi þurft að grípa til íþyngjandi aðgerða með reglugerðum. „Þá höfum við séð árangur og þannig hefur þetta verið. Ég er alveg sannfærður um það að ef maður ætlar að ná einhverjum árangri þá þarf maður að setja á opinberar íþyngjandi tilskipanir um aðgerðir.“

Hann segir að svoleiðis hafi það verið allan faraldurinn. „Við erum búin að tala um það út á hvað persónulegar, einstaklingsbundnar sýkingarvarnir ganga alveg frá því að faraldurinn byrjaði. Við erum búin að tala um það svona milljón sinnum og birta alls konar leiðbeiningar út um allt. Við séð það fram að þessu að þó við séum að hamra á þessu að það virðist ekki duga til þegar útbreiðslan fer að aukast mikið. Við sáum það í öllum bylgjunum og sérstaklega þriðju bylgjunni og núna að það er ekki verið að fylgja þeim þó svo að við séum búin að vera hamra á því. Þá þurfa að koma til einhverjar samfélagslegar aðgerðir og það verður ekki gert öðruvísi en með reglugerð.“

Leggja áherslu á Landamærin til að koma í veg fyrir leka

Í minnisblaði Þórólfs til heilbrigðisráðherra lagði hann áherslu á aðgerðir á landamærunum en lagði ekki til aðgerðir innanlands og vitnar hann meðal annars  í nýjasta áhættumat  ECDC, eða European Centre for Disease prevention and Control sér til stuðnings.

Í því segir að til þess að ná tökum á Delta afbrigði veirunnar sé mikilvægt að leggja áherslu á sóttvarnaraðgerðir innanlands eða svo kallaðar NPI aðgerðir (e.non pharmaceutical interventions).

„Margt af því sem hefur verið sagt stenst ekki þrátt fyrir að það sé búið að færa rök fyrir öðrum hlutum“

Þórólfur segist ekki vera sammála öllu sem stofnunin leggur til. „Ég er í ráðgjafanefnd og ráðgjafahópi ECDP og hef komið með gagnrýni á að stofnunin hefur ekki lagt mikla áherslu á aðgerðir á landamærum. Þau hafa fyrst og fremst verið að leggja áherslu á aðgerðir innanlands sem ég er ósammála. Við þurfum fyrst og fremst að leggja áherslu á landamærin til að minnka lekann á smitum inn í landið til þess að eiga von um það að ná árangri innanlands. En í mörgum tilvikum þá þarf að grípa til bæði aðgerða innanlands og á landamærunum.“

Miðað við þróun síðustu daga segir Þórólfur að sú staða gæti komið upp að grípa þurfi til aðgerða innanlands í bland við aðgerðir á landamærunum. „Bólusetningin er ekki að vernda eins og vel og við vonuðumst til og þá þarf að nota þessar aðgerðir sem við höfum áður gripið til í faraldrinum.“

Verið að vinna með rauntíma upplýsingar

Þórólfur segir mikilvægt að muna að þegar var verið að tala um virkni bóluefna var verið að tala um virkni þeirra gegn þeim stofni sem þá þekktist. „Síðan er að koma í ljós að Delta stofninn er að taka yfir og að bóluefnin virki ekki eins vel gegn þeim stofni.“

Þegar Þórólfur metur stöðuna hverju sinni segist hann vera að vinna úr upplýsingum í rauntíma sem taki breytingum. „Það er það sem er mitt hlutverk, að vinna úr rauntíma upplýsingum og spá fyrir um framhaldið og spá fyrir um afleiðingarnar. Maður er að vinna með tölur úr rauntíma sem maður hefur hverju sinni og reynslu annarra. Þá geta aðrir sagt að ég sé ekki með töluleg rök fyrir því að þetta muni verða eitthvað slæmt. Ég verð að byggja mitt mat á minni reynslu og mínu innsæi í gegnum þennan faraldur og innsæi og reynslu annarra. Þetta er sambland af mörgu sem er faglegt mat á því sem er að gerast.“

Hluti af þeirri vinnu er að funda reglulega með fulltrúum annarra Evrópulanda þar sem lagðar eru fram niðurstöður úr óbirtum rannsóknum. „Það tekur ákveðinn tíma að fá þessar rannsóknir birtar og þetta eru vísindamenn að segja frá sínum niðurstöðum og koma með það nýjasta sem hægt er að leggja á borðið og maður vinnur með það. Maður getur ekki beðið eftir birtum rannsóknum sem tekur vikur og mánuði að fá birtar heldur vill maður vinna með þær upplýsingar sem liggja fyrir núna. Í þessum ráðgjafahóp fer fram díalógur um þessar niðurstöður og svo þarf hvert land að komast að sinni eigin niðurstöðu um hvernig þau vilja gera hlutina, hvaða upplýsingar eigi best við þeirra aðstæður og maður reynir að styðjast við það. Þannig er vinnan í læknisfræðinni almennt við sjúkdóma og við veirunni.“

Þurfum að ná ónæmi

Aðspurður um það hvert núverandi markmið sóttvarnaryfirvalda sé segir hann að við þurfum að lifa með veirunni þangað til að við höfum náð nægilega miklu ónæmi í samfélaginu. „Hvernig náum við ónæmi í samfélaginu? Við náum því annaðhvort með því að fá útbreiddar sýkingar, leyfa faraldrinum að ganga yfir þannig að nógu margir smitist og sýkist en það getur verið með skelfilegum afleiðingum. Eða við náum ónæmi með útbreiddum bólusetningum. Óvissuþættirnir í því eru að fyrst og fremst þeir hvort veiran komi til með að breyta sér þannig að ónæmi gegn fyrri sýkingu virkar ekki til dæmis eða breytir veiran sér þannig að bóluefni virka ekki lengur. Markmiðið er að ná ónæmi með bólusetningum.“

Vandamál hversu misjafnlega bóluefnum er dreift

Vegna þess hve bóluefnum er misjafnlega dreift í heiminum og þar af leiðandi lítið bólusett í stórum löndum getur veiran að mati Þórólfs fengið að grassera þar og þá eru meiri líkur á því að hún stökkbreytist og myndi nýja stofna eins og á við um Delta afbrigðið sem á upptök sín í Indlandi. „Um leið og veiran er blússandi í öðrum löndum þá erum við í sama pakkanum og getum búist við að sjá ný afbrigði.“

„Ég verð að byggja mitt mat á minni reynslu og mínu innsæi í gegnum þennan faraldur og innsæi og reynslu annarra“

Stóra spurningin er hvaða ábyrgð efnaðar þjóðir beri á því að koma óbólusettum löndum til aðstoðar til að hindra að slíkt gerist. „Vesturlöndin hafa verið að ná þessum bóluefnum til sín en ekki til hinna. Það er þessi krítík sem hefur verið uppi,“ segir hann. 

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Covid-19

Mest lesið

Ráðherrar vængstýfðu Umhverfisstofnun
2
FréttirRunning Tide

Ráð­herr­ar væng­stýfðu Um­hverf­is­stofn­un

Ít­ar­leg rann­sókn Heim­ild­ar­inn­ar á starf­semi Runn­ing Tide sýndi að í að­drag­anda leyf­is­veit­ing­ar hafi ráð­herr­ar tek­ið stöðu með fyr­ir­tæk­inu gegn und­ir­stofn­un­um sín­um sem skil­greindu áform Runn­ing Tide sem kast í haf­ið. Um­hverf­is­stofn­un hafði ekk­ert eft­ir­lit með þeim 15 leiðöngr­um sem fyr­ir­tæk­ið stóð að, þar sem um 19 þús­und tonn­um af við­ark­urli var skol­að í sjó­inn.
Birta um kaup VÍS á Fossum: „Kannski verið hægt að semja betur við þá“
4
FréttirSameining VÍS og Fossa

Birta um kaup VÍS á Foss­um: „Kannski ver­ið hægt að semja bet­ur við þá“

Kaup Vá­trygg­inga­fé­lags Ís­lands á Foss­um í fyrra voru um­deild og lögð­ust þrír líf­eyr­is­sjóð­ir í hlut­hafa­hópn­um gegn þeim. Árs­reikn­ing­ur Fossa fyr­ir ár­ið 2023 sýn­ir fé­lag í rekstr­ar­vanda. Ólaf­ur Sig­urðs­son hjá Birtu seg­ir að árs­reikn­ing­ur­inn sýni að mögu­lega hefði hægt að semja bet­ur við Fossa en að of snemmt sé að dæma við­skipt­in sem mis­tök.
Kaupmáttur eykst lítillega eftir langt samdráttarskeið
9
Fréttir

Kaup­mátt­ur eykst lít­il­lega eft­ir langt sam­drátt­ar­skeið

Kaup­mátt­ur ráð­stöf­un­ar­tekna á mann jókst lít­il­lega á fyrsta árs­fjórð­ungi þessa árs, eða um 0,1 pró­sent. Á síð­ustu þrem­ur árs­fjórð­ung­um í fyrra hafði kaup­mátt­ur dreg­ist sam­an. Vaxta­gjöld heim­il­anna halda áfram að vega þungt í heim­il­is­bók­haldi lands­manna. Á fyrsta árs­fjórð­ungi greiddu heim­ili lands­ins sam­an­lagt um 35 millj­arða króna í vaxta­gjöld.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
1
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
4
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.
„Takk fyrir að gefa stað sem er nú rannsakaður fyrir mansal svona góð ummæli“
5
Fréttir

„Takk fyr­ir að gefa stað sem er nú rann­sak­að­ur fyr­ir man­sal svona góð um­mæli“

At­hygl­is­verð um­mæli hafa birst und­ir net­gagn­rýni um Gríska hús­ið á Google. Þar virð­ist veit­inga­stað­ur­inn, sem var lok­að­ur af lög­reglu í gær vegna gruns um man­sal, þakka ánægð­um við­skipta­vin­um fyr­ir að veita staðn­um já­kvæð um­mæli þrátt fyr­ir man­sal­ið. Gríska hús­ið hef­ur al­mennt ver­ið dug­legt að svara gagn­rýn­end­um sín­um full­um hálsi á net­inu.
Running Tide og ráðherrarnir - Koma af fjöllum um eftirlitsleysið
7
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide og ráð­herr­arn­ir - Koma af fjöll­um um eft­ir­lits­leys­ið

Blaða­menn Heim­ild­ar­inn­ar tóku við­töl við þrjá ráð­herra um að­komu þeirra að því að Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til starf­semi á Ís­landi. Um­hverf­is­ráð­herra sagði ein­ung­is hafa haft full­yrð­ing­ar for­svars­manna fyr­ir­tæk­is­ins fyr­ir því að starf­sem­in væri „stærsta ein­staka kol­efn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi“. Ut­an­rík­is­ráð­herra seg­ist ekki geta svar­að því hvort hún hafi skap­að for­dæmi sem leyfi nú að af­gangstimbri verði hent í sjó­inn í stór­um stíl.
Running Tide hætt starfsemi í Bandaríkjunum
9
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide hætt starf­semi í Banda­ríkj­un­um

Marty Od­lin, stofn­andi og for­stjóri Runn­ing Tide í Banda­ríkj­un­um, hef­ur til­kynnt að starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins hafi ver­ið lögð nið­ur. Sömu sögu er að segja af dótt­ur­fé­lagi þess á Akra­nesi. Í nýj­asta tölu­blaði Heim­ild­ar­inn­ar var fjall­að um að­gerð­ir Runn­ing Tide hér á landi. Þær fólust í því að henda kanadísku timb­urk­urli í haf­ið inn­an lög­sögu Ís­lands.

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
2
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
Saga af áralangri vanrækslu og vonleysi: „Þetta heitir Betra líf sko“
8
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Saga af ára­langri van­rækslu og von­leysi: „Þetta heit­ir Betra líf sko“

Slökkvi­lið­ið hef­ur sent kæru til lög­reglu á hend­ur Arn­ari Gunn­ari Hjálm­týs­syni fyr­ir að hafa stefnt lífi og heilsu íbúa áfanga­heim­il­is­ins Betra líf í Vatna­görð­um í hættu eft­ir að eld­ur kvikn­aði þar í fe­brú­ar í fyrra. Áfanga­heim­il­ið flutti þá upp í Kópa­vog. Í styrk­umsókn til Reykja­vík­ur fór Arn­ar með rang­færsl­ur en fékk engu að síð­ur rúm­ar 24 millj­ón­ir fyr­ir rekst­ur­inn. Full­trúi fé­lags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins lýsti áhyggj­um af eit­ur­lyfja­sölu og vændi á einu áfanga­heim­il­inu.
„Hann sagði við mig að ef mér mislíkaði þetta gæti ég bara flutt út“
10
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

„Hann sagði við mig að ef mér mis­lík­aði þetta gæti ég bara flutt út“

Sylwia Burzy­kowska leigði 12 fer­metra her­bergi á áfanga­heim­ili Betra lífs á Kópa­vogs­braut á 140 þús­und krón­ur á mán­uði sem hún þurfti að greiða í reiðu­fé. Hún skrif­aði und­ir ótíma­bund­inn leigu­samn­ing en hafði að­eins bú­ið þar í þrjá mán­uði þeg­ar hús­ið var rif­ið í byrj­un mán­að­ar­ins. Sylwia býr nú í tjaldi.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár