Það hvaða skóla­hverfi barn elst upp í hefur mikil áhrif á gengi þess í líf­inu. Þetta er meðal þess sem ný rann­sókn varpar ljósi á. Í rann­sókn­inni kemur fram að stétta­að­grein­ing milli grunn­skóla­hverfa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hefur auk­ist umtals­vert á und­an­förnum tutt­ugu árum.

Greinin „Dreifing efna­hags- og mennt­un­ar­auðs meðal for­eldra í skóla­hverfum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins 1997-2016,“ birt­ist í nýjasta hefti tíma­rits­ins „Stjórn­mál og stjórn­sýsla“ sem kom út í morgun.

Greinin byggir á rann­sókn Berg­lindar Rós Magn­ús­dóttur, Auðar Magn­dísar Auð­ar­dóttur og Kolbeins Stef­áns­sonar, á mis­skipt­ingu auðs á milli skóla­hverfa á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og þeirri þróun sem hefur orðið á þeirri mis­skipt­ingu á tutt­ugu ára tíma­bili.

Í grein­inni er kast­ljós­inu beint að heim­ili barna út frá félags­legri og efna­hags­legri stöðu for­eldra þeirra og hvernig sú staða hefur áhrif á aðgengi barn­anna að ýmis konar auð sem hefur áhrif á fram­tíð­ar­mögu­leika þeirra í líf­inu.

Ríkum börn gengur betur á prófum

Samkvæmt grein­inni eykst náms­ár­angur í þeim skóla­hverfum sem auður for­eldra er mik­ill. „Samkvæmt nýlegum gögnum frá Reykja­vík­ur­borg eru sterk­ust tengsl milli háskóla­mennt­unar for­eldra og náms­ár­ang­urs á sam­ræmdum prófum af þeim bak­grunns­breytum sem borgin skoðar,“ stóð í grein­inni.

Efn­hags­leg staða for­eldra er skoðuð út frá tekjum þeirra og eignum en félags­leg staða þeirra skoðuð útfrá mennt­un­ar­stigi þeirra eða þeirra for­eldra sem hafa fram­halds­menntun á háskóla­stigi og þeirra sem hafa hana ekki. Þar að auki skoðar rann­sóknin fjöl­skyldu­tengsl heim­il­anna við íslenskt sam­fé­lag.

Slík félags­leg kort­lagn­ing land­svæða er sam­kvæmt grein­inni mik­il­vægur liður í að skilja stétt­bundna aðgrein­ingu milli svæða og þar með talið skóla­hverfa. Þá kemur einnig fram að erlendar rann­sóknir hafa sýnt fram á mögu­leika land­fræði­legra þyrp­inga fólks í for­rétt­inda­stöðu ann­ars vegar og fólks í krefj­andi aðstæðum hins vegar.

Mikil misskipting auðs milli skólahverfa

Ef litið er á stöðu heimil barna árið 2016 eftir skóla­hverfum má sjá mik­inn mun á milli hverfa. Annars vegar eru hverfi sem sem búa yfir miklum eigna-og tekju­auð, þar sem mennt­un­ar­stig er hátt og fjöl­skyldu­tengsl við Ísland eru mikil eða algjör og hins vegar hverfi þar sem búa yfir litlum eigna- og tekju­auð, mennt­un­ar­stig for­eldra er lægra og fjöl­skyldu tengsl við Ísland eru í minna lagi. Í þeim hverfum býr hátt hlut­fall for­eldra af erlendum upp­runa sem hafa lítil tengsl inn í íslenskt sam­fé­lag.

Samkvæmt grein­inni hefur auð­ur­inn í auknum mæli safn­ast í fimm til­tekin hverfi af þeim fjör­tíu og tveimur sem voru til skoð­unnar. Þá hefur auð­ur­inn horfið á brott frá þremur svæðum þar sem meiri­hluti for­eldra býr við krefj­andi félags-og efna­hags­legar aðstæður og hefur engin fjöl­skyldu­tengsl á Íslandi.

Þrjú þeirra hverfa sem hafa hæsta hlut­fall eigna-og hátekju­fólks hefur haldið nán­ast óbreyttri stöðu varð­andi hlut­fall for­eldra af íslenskum upp­runa en í þeim hverfum búa fáir eða engir for­eldrar af erlendum upp­runa.

Sömu­leiðis má sjá að í þeim þremur hverfum er menntun for­eldra ekki skil­greind sem tákn­rænn menn­ing­a­r­auður. Með tákn­rænum menn­ing­arauði er átt við menntun for­eldra á fram­halds­stigi í háskóla sem afmarkast við próf­gráðu í list­greinum, hug­vís­indum eða félags­vís­indum. „Reynt var að fanga þennan mun (á menn­ing­ar­legri og efna­hags­legum auði) með því að skil­greina tákn­rænan mennt­un­ar­auð út frá háskóla­gráðum á sviði lista, hug­vís­inda og óhlut­bund­inna félags­vís­inda. Efnahags auð­stéttin, þar að segja, tekju­hæsti og ein­ga­mesti fimmt­ungur for­eldra, byggir háskóla­menntun sína á námi sem hefur hátt skiptigildi í atvinnu­líf­inu,“ stóð í grein­inni.

Þetta bendir til þess að efna­hagsauð­stétt sé hlut­falls­lega lík­legri til að búa í þessum hverfum.

Ríku hverfin verða ríkari og fátæku haldast fátæk

Eitt þess­ara þriggja hverfa trónir þó upp úr varð­andi for­rétt­inda­stöðu sína. Árið 1997 var það með næst hæsta hlut­fall hátekju­fólks en var með hæsta hlut­fall hátekju­fólks árið 2016.

Þá er annað hverfi sem sem er áber­andi er varðar lægstu hlut­föll hátekju­fólks en það hverfi hefur verið með lægsta hlut­fall hátekju­fólks frá árinu 1997. Sömu­leiðis er það hverfi með lægsta hlut­fall barna sem alast upp á heim­ili þar sem for­eldri er með háskóla­menntun á öllu tíma­bil­inu. Hverfið kemur einnig illa út er varðar tákn­rænan menn­ing­ar­auð og hefur gert á öllu tíma­bil­inu.

Hvað varðar sam­setn­ingu íbúa á milli hverfa, með til­liti til íslensk eða erlends upp­runa hefur þró­unin orðið sú að árið 1997 var lít­ill munur á hverfum hvað þetta varðar en flest hverfin voru að lang­mestu leyti íbúar af íslenskum upp­runa eða 90-98% eftir hverfum. Árið 2016 lítur öðru­vísi út en þá er dreif­ingin 40,1% til 94,7%.

For­eldrum af erlendum upp­runa fjölg­aði því í flestum hverfum yfir þetta tutt­ugu ára tíma­bil nema í ákveðnum hverfum en eins og áður hefur komið fram búa fáir eða engir for­eldrar af erlendum upp­runa í þremur rík­ustu hverfum höf­uð­borg­ar­innar þar sem efna­hagsauð­stéttin býr.