Það hvaða skólahverfi barn elst upp í hefur mikil áhrif á gengi þess í lífinu. Þetta er meðal þess sem ný rannsókn varpar ljósi á. Í rannsókninni kemur fram að stéttaaðgreining milli grunnskólahverfa á höfuðborgarsvæðinu hefur aukist umtalsvert á undanförnum tuttugu árum.

Greinin „Dreifing efnahags- og menntunarauðs meðal foreldra í skólahverfum höfuðborgarsvæðisins 1997-2016,“ birtist í nýjasta hefti tímaritsins „Stjórnmál og stjórnsýsla“ sem kom út í morgun.

Greinin byggir á rannsókn Berglindar Rós Magnúsdóttur, Auðar Magndísar Auðardóttur og Kolbeins Stefánssonar, á misskiptingu auðs á milli skólahverfa á höfuðborgarsvæðinu og þeirri þróun sem hefur orðið á þeirri misskiptingu á tuttugu ára tímabili.

Í greininni er kastljósinu beint að heimili barna út frá félagslegri og efnahagslegri stöðu foreldra þeirra og hvernig sú staða hefur áhrif á aðgengi barnanna að ýmis konar auð sem hefur áhrif á framtíðarmöguleika þeirra í lífinu.

Ríkum börn gengur betur á prófum

Samkvæmt greininni eykst námsárangur í þeim skólahverfum sem auður foreldra er mikill. „Samkvæmt nýlegum gögnum frá Reykjavíkurborg eru sterkust tengsl milli háskólamenntunar foreldra og námsárangurs á samræmdum prófum af þeim bakgrunnsbreytum sem borgin skoðar,“ stóð í greininni.

Efnhagsleg staða foreldra er skoðuð út frá tekjum þeirra og eignum en félagsleg staða þeirra skoðuð útfrá menntunarstigi þeirra eða þeirra foreldra sem hafa framhaldsmenntun á háskólastigi og þeirra sem hafa hana ekki. Þar að auki skoðar rannsóknin fjölskyldutengsl heimilanna við íslenskt samfélag.

Slík félagsleg kortlagning landsvæða er samkvæmt greininni mikilvægur liður í að skilja stéttbundna aðgreiningu milli svæða og þar með talið skólahverfa. Þá kemur einnig fram að erlendar rannsóknir hafa sýnt fram á möguleika landfræðilegra þyrpinga fólks í forréttindastöðu annars vegar og fólks í krefjandi aðstæðum hins vegar.

Mikil misskipting auðs milli skólahverfa

Ef litið er á stöðu heimil barna árið 2016 eftir skólahverfum má sjá mikinn mun á milli hverfa. Annars vegar eru hverfi sem sem búa yfir miklum eigna-og tekjuauð, þar sem menntunarstig er hátt og fjölskyldutengsl við Ísland eru mikil eða algjör og hins vegar hverfi þar sem búa yfir litlum eigna- og tekjuauð, menntunarstig foreldra er lægra og fjölskyldu tengsl við Ísland eru í minna lagi. Í þeim hverfum býr hátt hlutfall foreldra af erlendum uppruna sem hafa lítil tengsl inn í íslenskt samfélag.

Samkvæmt greininni hefur auðurinn í auknum mæli safnast í fimm tiltekin hverfi af þeim fjörtíu og tveimur sem voru til skoðunnar. Þá hefur auðurinn horfið á brott frá þremur svæðum þar sem meirihluti foreldra býr við krefjandi félags-og efnahagslegar aðstæður og hefur engin fjölskyldutengsl á Íslandi.

Þrjú þeirra hverfa sem hafa hæsta hlutfall eigna-og hátekjufólks hefur haldið nánast óbreyttri stöðu varðandi hlutfall foreldra af íslenskum uppruna en í þeim hverfum búa fáir eða engir foreldrar af erlendum uppruna.

Sömuleiðis má sjá að í þeim þremur hverfum er menntun foreldra ekki skilgreind sem táknrænn menningarauður. Með táknrænum menningarauði er átt við menntun foreldra á framhaldsstigi í háskóla sem afmarkast við prófgráðu í listgreinum, hugvísindum eða félagsvísindum. „Reynt var að fanga þennan mun (á menningarlegri og efnahagslegum auði) með því að skilgreina táknrænan menntunarauð út frá háskólagráðum á sviði lista, hugvísinda og óhlutbundinna félagsvísinda. Efnahags auðstéttin, þar að segja, tekjuhæsti og eingamesti fimmtungur foreldra, byggir háskólamenntun sína á námi sem hefur hátt skiptigildi í atvinnulífinu,“ stóð í greininni.

Þetta bendir til þess að efnahagsauðstétt sé hlutfallslega líklegri til að búa í þessum hverfum.

Ríku hverfin verða ríkari og fátæku haldast fátæk

Eitt þessara þriggja hverfa trónir þó upp úr varðandi forréttindastöðu sína. Árið 1997 var það með næst hæsta hlutfall hátekjufólks en var með hæsta hlutfall hátekjufólks árið 2016.

Þá er annað hverfi sem sem er áberandi er varðar lægstu hlutföll hátekjufólks en það hverfi hefur verið með lægsta hlutfall hátekjufólks frá árinu 1997. Sömuleiðis er það hverfi með lægsta hlutfall barna sem alast upp á heimili þar sem foreldri er með háskólamenntun á öllu tímabilinu. Hverfið kemur einnig illa út er varðar táknrænan menningarauð og hefur gert á öllu tímabilinu.

Hvað varðar samsetningu íbúa á milli hverfa, með tilliti til íslensk eða erlends uppruna hefur þróunin orðið sú að árið 1997 var lítill munur á hverfum hvað þetta varðar en flest hverfin voru að langmestu leyti íbúar af íslenskum uppruna eða 90-98% eftir hverfum. Árið 2016 lítur öðruvísi út en þá er dreifingin 40,1% til 94,7%.

Foreldrum af erlendum uppruna fjölgaði því í flestum hverfum yfir þetta tuttugu ára tímabil nema í ákveðnum hverfum en eins og áður hefur komið fram búa fáir eða engir foreldrar af erlendum uppruna í þremur ríkustu hverfum höfuðborgarinnar þar sem efnahagsauðstéttin býr.