Þessi grein birtist upphaflega í Stundinni fyrir meira en 3 árum.

Verðbólgan eykst - húsnæðislán hækka

40 millj­óna króna verð­tryggt hús­næð­is­lán hækk­aði um 156 þús­und krón­ur í sept­em­ber og 1,4 millj­ón­ir króna á einu ári. Verð­lag hef­ur hækk­að um 3,9 pró­sent á einu ári.

Verðbólgan eykst - húsnæðislán hækka
Miðborg Reykjavíkur Fasteignaverð hefur haldið áfram að hækka, en óvíst er hvort þróunin haldi í við vaxandi verðbólgu. Mynd: Shutterstock

Á síðustu tveimur mánuðum hefur verðtryggt, 40 milljóna króna fasteignalán hækkað um 340 þúsund krónur vegna vaxandi verðbólgu. Það getur haft veruleg áhrif á eignastöðu fólks næstu misserin hvort það hafi verðtryggð eða óverðtryggð húsnæðislán, en flest eru með verðtryggð lán. 

Nýjar tölur Hagstofunnar sýna að vísitala neysluverðs, sem mælir verðbólgu, hækkaði um 0,39% í septembermánuði einum og sér, en 3,5 prósent síðustu 12 mánuði. Verðbólgan er meiri en Seðlabankinn hefur spáð.

Ársverðbólga, mælikvarðinn sem oftast er horft til, hefur farið úr 1,7% í janúar í 3,5% nú og munar miklu fyrir fasteignaeigendur fyrir verðtryggð lán. Hækkun 40 milljóna króna láns er 1,4 milljón króna síðasta árið. Á móti greiðir lántaki án verðtryggingar hærri vexti. Óverðtryggt lán upp á 40 milljónir króna hefur um 20 þúsund krónum hærri greiðslubyrði á mánuði í núverandi vaxtaumhverfi, eða um 240 þúsund krónum á ári.

Verðbólgan yfir spá

Verðbólgumarkmið Seðlabankans er 2,5% og því er verðbólgan 1 prósentustigi þar yfir. Ástæðan er gengisfall krónunnar. Hún hefur fallið um rúmlega 13 prósent gagnvart helstu gjaldmiðlum mælt í gengisvísitölu frá ársbyrjun. Þessu hefur fylgt að verðlag hækkar. Í september hækkuðu húsgögn, heimilisbúnaður og fleira um 4%. Hluti hækkunar verðbólgunnar í september getur talist árstíðarbundin, undir lok útsölu. En verðbólgan í september nú er ferfalt meiri en í sama mánuði í fyrra og tvöfalt meiri en árið þar áður.

Verðbólgan er nú meiri en Seðlabankinn spáði í vor. Í Peningamálum Seðlabankans í ágúst sagði að verðbólga þá væri þegar orðin meiri en spáð hefði verið. „Spáð er að verðbólga verði um 3% að meðaltali út þetta ár en mikill slaki í þjóðarbúinu og lítil alþjóðleg verðbólga gera það að verkum að hún hjaðnar snemma á næsta ári þegar áhrif gengislækkunarinnar hafa fjarað út.“ Var verðbólguspáin fyrir síðari hluta árs því hækkuð í 3% úr 2,3%. Hækkunin á spánni jafngildir hækkun á verðtryggðu láni um 280 þúsund krónur. Hækkunin ein og sér jafngildir meira en hálfum útborguðum miðgildismánaðarlaunum.

Í spá Seðlabankans eru líkindamörk. Þannig er gert ráð fyrir því að næstu þrjú árin geti verðbólgan verið allt frá neikvæðri upp í 5%, en slík verðbólga myndi hafa í för með sér töluverða eignatilfærslu frá húsnæðiseigendum ef fasteignaverð hækkar ekki sem henni nemur. Enn sem komið er hefur fasteignaverð hins vegar haldið áfram að hækka í Covid-kreppunni. Raunverð fasteigna, það er að segja verðhækkun umfram verðbólgu, hækkaði um 1,9% á einu ári frá ágúst í fyrra fram á sama mánuð í ár.

Að sama skapi hafa laun hækkað um 6,4% á milli ára að meðaltali að nafnvirði, sem vegur almennt upp á móti verðhækkunum.

Flótti yfir í óverðtryggð lán

Þrátt fyrir að „yfirgnæfandi meirihluti nýrra íbúðalána“ sé nú óverðtryggður, eins og segir í síðustu skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleika, eru húsnæðislán landsmanna enn að stærstum hluta verðtryggð og hækka því í réttu hlutfalli við vaxandi verðbólgu. Um mitt þetta ár voru 67% húsnæðislána almennings verðtryggð. Óverðtryggðum lánum fylgir sú áhætta að greiðslubyrði hækkar strax með vaxtahækkunum, en meginvextir Seðlabankans eru nú í sögulegri lægð, aðeins 1%.

Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri nefndi þau sjónarmið á fundi um fjármálastöðugleika í síðustu viku að yngra fólk ætti að taka verðtryggð lán, en eldra fólk, yfir fertugu, óverðtryggð.

„Verðtrygging og breytilegir vextir eru í raun spegilmynd af hvoru öðru að einhverju leyti. Og það má alveg halda því fram að hvernig lánaform fólk er með ætti að ráðast af aldri og stöðu á vinnumarkaði. Það má alveg færa rök fyrir því að ungt fólk ætti frekar að taka verðtryggð lán, sem er að byrja að kaupa sér heimili. Það er í rauninni inntak lagasetningar, sem var lögð til, varðandi það að enginn yfir fertugu ætti að taka verðtryggð lán, sem dæmi. Af því að verðtryggð lán eru þannig að höfuðstóllinn er ekki greiddur niður mjög hratt.“

Hétu því að halda verðbólgu niðri

Þetta er endurómað í fjármálastöðugleikaskýrslunni, þar sem bent er á að það geti aukið stöðugleika að dreifa áhættunni. „Betri dreifing skulda heimila milli ólíkra vaxtaviðmiða, verðtryggðra og óverðtryggðra, fastra og fljótandi, dregur úr áhættu vegna skuldsetningar heimilanna í heild sinni.“

„Fólk þarf ekki að hafa áhyggjur af því að verðbólga fari hér úr böndunum“

Þrátt fyrir að gengisfall krónunnar, sem fylgir óvissuástandi líkt og nú stendur yfir, auki vanalega verðbólgu, hefur Seðlabankinn heitið því að halda böndum á verðbólgunni. Þannig sagði Þórarinn G. Pétursson, framkvæmdastjóri hagfræði- og peningastefnusviðs Seðlabankans, í mars síðastliðnum að hugsanlega færi verðbólga aðeins yfir verðbólgumarkmið Seðlabankans, en það yrði ekki mikið. „Fólk þarf ekki að hafa áhyggjur af því að verðbólga fari hér úr böndunum eins og gerst hefur í fortíðinni. Við munum passa upp á það.“

Bein áhrifin verðbólgu á almenning eru tvöföld, því um leið og verðlag hækkar fara verðtryggð fasteignalán einnig hækkandi. Hækkun launa og fasteignaverðs hafa hins vegar mótáhrif.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Covid-kreppan

Mest lesið

Slökkviliðið kærir forstöðumann Betra lífs til lögreglu
5
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

Slökkvi­lið­ið kær­ir for­stöðu­mann Betra lífs til lög­reglu

Slökkvi­lið­ið á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hef­ur kært Arn­ar Gunn­ar Hjálm­týs­son, for­stöðu­mann áfanga­heim­il­is­ins Betra líf til lög­reglu fyr­ir að stofna lífi og heilsu fólks í hættu í gróða­skyni eft­ir brun­ann í Vatna­görð­um 18 í fe­brú­ar 2023. Slökkvi­lið­ið hef­ur gert marg­ar til­raun­ir til að loka hús­næð­um Betra lífs án ár­ang­urs. Slökkvi­lið­ið vildi skoða Betra líf á Kópa­vogs­braut 69 en þar sem um íbúð­ar­hús­næði var að ræða þurfti leyfi eig­anda eða for­ráða­manns, sem fékkst ekki.
„Þetta er brot sem ég hef á minni ferilskrá, ég get ekkert gert í því“
6
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

„Þetta er brot sem ég hef á minni fer­il­skrá, ég get ekk­ert gert í því“

Bald­ur Sig­urð­ar­son hef­ur bú­ið á þrem­ur áfanga­heim­il­um Betra lífs. Hann seg­ir það hafa ver­ið „ósann­gjarnt“ þeg­ar hann var dæmd­ur fyr­ir kyn­ferð­is­brot. Bald­ur ját­ar fús­lega að selja ávana­bind­andi lyf, seg­ist gera það til að geta séð fyr­ir börn­un­um sín­um. Hann þver­tek­ur hins veg­ar fyr­ir að hafa mis­not­að sér neyð kvenna sem eru langt leidd­ir fíkl­ar, og slík­ar ásak­an­ir séu „kjaftæði“.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Saga af áralangri vanrækslu og vonleysi: „Þetta heitir Betra líf sko“
2
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Saga af ára­langri van­rækslu og von­leysi: „Þetta heit­ir Betra líf sko“

Slökkvi­lið­ið hef­ur sent kæru til lög­reglu á hend­ur Arn­ari Gunn­ari Hjálm­týs­syni fyr­ir að hafa stefnt lífi og heilsu íbúa áfanga­heim­il­is­ins Betra líf í Vatna­görð­um í hættu eft­ir að eld­ur kvikn­aði þar í fe­brú­ar í fyrra. Áfanga­heim­il­ið flutti þá upp í Kópa­vog. Í styrk­umsókn til Reykja­vík­ur fór Arn­ar með rang­færsl­ur en fékk engu að síð­ur rúm­ar 24 millj­ón­ir fyr­ir rekst­ur­inn. Full­trúi fé­lags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins lýsti áhyggj­um af eit­ur­lyfja­sölu og vændi á einu áfanga­heim­il­inu.
Fékk milljónir frá Reykjavíkurborg þrátt fyrir rangfærslur í umsókn
3
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Fékk millj­ón­ir frá Reykja­vík­ur­borg þrátt fyr­ir rang­færsl­ur í um­sókn

Í um­sókn til Reykja­vík­ur­borg­ar um styrk sagði Arn­ar Gunn­ar Hjálm­týs­son, rekstr­ar­að­ili áfanga­heim­ila Betra lífs, að þau væru í sam­starfi við Berg­ið headspace og Pieta, sam­tök sem kann­ast ekki við að vera eða hafa ver­ið í sam­starfi við Betra líf. Ekk­ert virð­ist hafa ver­ið gert hjá borg­inni til að sann­reyna það sem stóð í um­sókn­inni.
Heidelberg reyndi að beita Hafró þrýstingi fyrir opinn íbúafund í Ölfusi
5
FréttirJarðefnaiðnaður í Ölfusi

Heidel­berg reyndi að beita Hafró þrýst­ingi fyr­ir op­inn íbúa­fund í Ölfusi

Lög­manns­stof­an Logos sendi tölvu­póst fyr­ir hönd Heidel­berg með beiðni um að starfs­mað­ur Haf­rann­sókn­ar­stofn­un­ar tæki ekki þátt í opn­um íbúa­fundi í Ölfusi. Starfs­mað­ur­inn hafði unn­ið rann­sókn um áhrif námu­vinnslu fyr­ir­tæk­is­ins á fiski­mið og hrygn­ing­ar­svæði nytja­stofna úti fyr­ir strönd Ölfuss. Skylda Hafró að upp­lýsa al­menn­ing seg­ir for­stjór­inn.
Aníta var send heim með dóttur sína og „ekki einu sinni hálfum sólarhringi seinna er Winter farin“
8
Fréttir

Aníta var send heim með dótt­ur sína og „ekki einu sinni hálf­um sól­ar­hringi seinna er Win­ter far­in“

Aníta Björt Berkeley deil­ir frá­sögn sinni af með­ferð heil­brigðis­kerf­is­ins á veikri dótt­ur sinni, Win­ter. Win­ter dó í nóv­em­ber á síð­asta ári, tæp­lega sjö vikna göm­ul. Aníta seg­ist hafa þurft að berj­ast fyr­ir rann­sókn­um á dótt­ur sinni og að henni hafi ver­ið mætt með ásök­un­um af hálfu lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga. Dótt­ir henn­ar var út­skrif­uð af spít­al­an­um þrátt fyr­ir mót­bár­ur Anítu og tæp­lega hálf­um sól­ar­hring síð­ar lést hún.

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
2
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Skólastjórinn hættir eftir áralanga óánægju foreldra
3
Fréttir

Skóla­stjór­inn hætt­ir eft­ir ára­langa óánægju for­eldra

Móð­ir á Kirkju­bæj­arklaustri ætl­ar að flytja með börn­in sín úr bæn­um þar sem hún tel­ur ástand­ið í Kirkju­bæj­ar­skóla óvið­un­andi. Son­ur henn­ar hef­ur lít­ið mætt í skól­ann í á ann­að ár eft­ir at­vik í skól­an­um sem for­eldr­arn­ir kærðu til lög­reglu. Mál­ið var lát­ið nið­ur falla. Skóla­stjór­inn er nú á för­um en sveit­ar­stjór­inn seg­ir það „eng­um ein­um að kenna þeg­ar tveir deila“.
Fékk ekki að segja bless við eiginmann sinn
5
Fréttir

Fékk ekki að segja bless við eig­in­mann sinn

Sara Sig­ur­björg Guð­munds­dótt­ir, eig­in­kona Precious Fel­ix Tani­mola sem var send­ur úr landi til Níg­er­íu í nótt, seg­ist ekki hafa feng­ið að kveðja hann: „Sím­inn var tek­inn af hon­um og ég fékk ekki að segja bless.“ Precious flúði til Ís­lands frá Úkraínu vegna stríðs­ins. Hon­um hafði ári áð­ur ver­ið boð­ið að spila þar fót­bolta með úkraínsku fé­lagsliði.
Saga af áralangri vanrækslu og vonleysi: „Þetta heitir Betra líf sko“
10
RannsóknBrostnar vonir á Betra lífi

Saga af ára­langri van­rækslu og von­leysi: „Þetta heit­ir Betra líf sko“

Slökkvi­lið­ið hef­ur sent kæru til lög­reglu á hend­ur Arn­ari Gunn­ari Hjálm­týs­syni fyr­ir að hafa stefnt lífi og heilsu íbúa áfanga­heim­il­is­ins Betra líf í Vatna­görð­um í hættu eft­ir að eld­ur kvikn­aði þar í fe­brú­ar í fyrra. Áfanga­heim­il­ið flutti þá upp í Kópa­vog. Í styrk­umsókn til Reykja­vík­ur fór Arn­ar með rang­færsl­ur en fékk engu að síð­ur rúm­ar 24 millj­ón­ir fyr­ir rekst­ur­inn. Full­trúi fé­lags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins lýsti áhyggj­um af eit­ur­lyfja­sölu og vændi á einu áfanga­heim­il­inu.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár