Straujar peningaseðlana til að drepa veiruna

Mikil óvissa ríkir hjá íbúum Ung­verja­lands um það hvað stór­aukin völd stjórn­valda í kjöl­far laga­breyt­ingar hafi í för með sér. Einn þeirra er Herald Magyar, rit­höf­undur, þýð­andi, leik­ari og lista­maður frá Ung­verja­landi, sem býr ásamt eig­in­konu sinni í litlu húsi í útjaðri smá­bæjar í norð­ur­hluta Ung­verja­lands. Líf þeirra hefur koll­varp­ast á skömmum tíma. Herald er einn sex jarð­ar­búa sem deila dag­bókum sínum úr útgöngu­banni með les­endum Stund­ar­innar.

Straujar peningaseðlana til að drepa veiruna

25. mars 2020

Herald Magyar

„Ég bý í útjaðri smá­bæjar sem er í klukku­stundar fjar­lægð frá höf­uð­borg Ung­verja­lands, ekki langt frá sló­vensku landa­mær­unum. Und­an­farna ára­tugi hafa þessi landa­mæri milli tveggja landa í Evr­ópu­sam­band­inu ekki haft mikla þýð­ingu. Nú eru þau þau allt í einu næstum áþreif­an­leg. Við konan mín erum bæði sjálf­stætt starf­andi.

Tekjur okkar koma að mestu leyti úr kvik­mynda­iðn­að­inum sem hefur farið hratt vax­andi í land­inu. Við vorum full­bókuð í hin ýmsu verk­efni fyrir kvik­myndir þegar útgöngu­bannið skall á. Fyrst fannst okkur ofsa­hræðslan sem var að brjót­ast út vegna covid-19 bæði yfir­drifin og ýkt. Þau hug­rökku myndu halda áfram að vinna á meðan hinir færu í felur. Skiln­ingur okkar jókst smám saman, nokkuð hratt í raun­inni. Vonandi nógu hratt til að bjarga manns­lífum. Svo kom að því að upp­tökum kvik­mynd­anna var frestað einni af annarri. Í dag átti ég að vera í hlut­verki þýsks her­manns í hol­lenskri kvik­mynd um Önnu Frank. Konan mín átti að leika gyð­inga­konu í útrým­ing­ar­búðum. Við vorum búin að klippa okkur og bún­ing­arnir voru til­búnir. Tökum hefur nú verið frestað, ef það verður nú ein­hvern tím­ann af þeim. Á meðan á óviss­unni stendur þurfa ein­stak­lingar að stand­ast próf­raun­ina um það hvort þeir geti borið ábyrgð á sjálfum sér og öðrum. For­eldrar eiga að loka sig af með börnum sínum. Búðir eru enn opnar en afgreiðslu­tím­inn er tak­mark­aður. Fjöldi þeirra sem mega dvelja á sama stað er veru­lega tak­mark­aður. Fólk stendur í röðum á göt­unni, fyrir framan apó­tekið eða verslun slátr­ar­ans. Ef fólk væri ekki farið að hamstra nauð­synjar væri eng­inn skortur á mat eða vítamínum. Ekki þó af grímum og öðrum varn­ar­bún­aði. Það er ekki einu sinni til nóg að slíkum vörum fyrir heil­brigð­is­starfs­fólk. Við reynum að sýna skyn­semi og söfnum dálitlum birgðum. Það eru sögu­sagnir um að brátt skelli á strangt úti­vist­ar­bann. Herinn er þegar orð­inn mjög sjá­an­legur í sumum hlutum lands­ins. Við búum í litlum bæ sem hefur lítið hern­að­ar­legt mik­il­vægi. Í höf­uð­borg­inni er lög­reglan og her­inn sjá­an­leg á göt­unum. Það er ekki hug­hreystandi, heldur gerir það flesta óró­lega. Konan mín kennir þung­uðum konum hug­leiðslu. Aug­ljós­lega getur hún ekki hitt þær núna. Hún kennir sinn fyrsta tíma í gegnum fjar­funda­búnað í dag. Mömmunni til­von­andi virð­ist þykja það þægi­leg leið. Ég kenni kon­unni minn hvernig hún geti betur notað mynda­vél­ina í sím­anum sínum. Svona aðlög­umst við. Ég reyni að sann­færa mömmu mína um að fara ekki út að kaupa í mat­inn, heldur biðja ein­hvern að gera það fyrir hana. Hún býr langt í burtu, í suð­ur­hluta Ung­verja­lands. Hún fékk einu sinni krabba­mein. Hún jafn­aði sig á því en hún er við­kvæm. Allir sem eru eldri en við eru á okkar ábyrgð núna. Fyrir nokkrum dögum var lagt fram frum­varp á þing­inu um að rík­is­stjórnin fái veru­lega aukið vald í ótak­mark­aðan tíma. Það fór ekki í gegn en sumir, eins og sam­tök og stofn­anir Evr­ópu­sam­bands­ins, hafa lýst yfir áhyggjum. Á tímum útgöngu­banns getur fólk ekki hóp­ast saman úti á götu og sagt hug sinn í mót­mælum.

„Herinn er þegar orð­inn mjög sjá­an­legur í sumum hlutum lands­ins“

Ég held þetta væri auð­veld­ara ef það ríkti traust á milli almenn­ings og stjórn­valda. Það reynir á and­lega þegar heims­far­aldri og póli­tískum óróa er skellt saman. Suma daga er þetta óbæri­legt. Aðra daga virð­ist ástandið óraun­veru­legt, eins og þegar við gleymum okkur í nýjum dag­legum rútínum. Það hafa aldrei fleiri greinst sýktir af veirunni en í dag. Það var áfall. Ungur breskur diplómati léstu úr COVID-19. Hann var yngri en ég. Tálsýnin um að ungur aldur verji okkur gegn vírusnum er að leys­ast upp. Þeir sögðu að aðeins gamla fólkið væri í hættu. Nú er ungt og sterkt fólk að gefa eftir. Sorgin vegna allra þeirra sem láta lífið liggur á hjarta mínu. Við konan mín umgöng­umst ekki annað fólk. Við reynum að faðma hvort annað oftar en venju­lega. Í dag föðm­uð­umst við átta sinnum.“

26. mars 2020

„Hún vog­aði sér út úr húsi. Hún er líka garða­hönn­uður og -snyrtir. Vinur okkar sem er lista­maður bað hana að hanna garð­inn sinn. Það var áður en pestin braust út. Við höfum nær engar tekjur núna. Hún verður að fara. Hún býr til and­lits­grímu úr efni­viði sem hún finnur í hús­inu. Þær fást ekki í búðum. Hún klæð­ist hönskum. Hún lofar að halda fjar­lægð við fólk. Hún er meira en tíu árum eldri en ég. Það þýðir að hún er í meiri hættu. Ég faðma hana nokkrum sinnum áður en hún fer. Ég reyndi eins og ég gat að fá kvik­mynda­fyr­ir­tækið til að greiða inn á banka­reikn­ing­inn okkar. Venju­lega greiða þeir með seðlum. Við förum í röð við skrif­stofur þeirra og þeir borga þér fyrir hvern dag fram­leiðsl­unnar sem þú tókst þátt í. Nú er það ekki hægt. Ég held áfram að senda tölvu­pósta og að hringja hressi­leg sím­töl, reyni að nöldra ekki, láta eins og ég sé hreint ekki áhyggju­fullur, bara að for­vitn­ast. Ég hef stundum áhyggjur af pen­inga­mál­unum næstu mán­uð­ina. Ég hélt ég yrði í tvo mán­uði í útgöngu­banni. Í dag til­kynntu yfir­völd að tím­inn yrði fram­lengdur og lík­legur tímara­mmi sé þessi: Far­ald­ur­inn nái hámarki í júní eða júlí. Það er skrýtið, að ég hef áhyggjur af sund­laug­inni. Hún er lokuð núna. Ég verð að synda til að halda mér í jafn­vægi. Vonandi lifi ég þetta af. Und­ar­legt að ég skuli hafa áhyggjur af þessu. Ætti ég að skrifa bók? Hvernig á ég núna að vinna fyrir mér? Ég kenndi ensku í þorp­inu sam­hliða kvik­mynda­verk­efn­unum. Ég gæti gert það á net­inu, en eru krakk­arnir ekki að fá nóg af fjar­kennslu? Og kenn­arar líka? Og for­eldr­arnir? Allir að reyna að vinna að heiman og sjá um krakk­ana, elda og halda sér réttum megin við lín­una. Má bjóða þér að bæta við auka­tímum í ensku? Nei, held ekki. Garð­vinna kon­unnar minnar skiptir öllu máli fyrir tekjur okkar. Við fáum smá summu inn á reikn­ing­inn okkar frá einni umboðs­stof­unni. Frábært. Upp­lýs­ing­unum sem okkur ber­ast, frá rík­is­stjórn­inni ann­ars vegar og úr öðrum fréttum hins vegar, ber ekki saman. Það skapar spennu sem hverfur ekki. Fjöldi lát­inna á Ítalíu er ógn­vekj­andi. Þeir ítreka að við eigum öll að halda okkur heima, eiga ekki í sam­skiptum við aðra, til að kom­ast hjá því að eins fari fyrir okkur. Á Ítalíu er heil­brigð­is­kerfið miklu betra en hér í Ung­verja­landi. Heil­brigð­is­starfs­fólk er upp til hópa gam­alt og á lélegum launum. Hvernig förum við að þessu? Við eldum heima alla daga. Það er hlý­leg rútína sem skiptir máli. Stundum eldum við saman. Stjórn­völd segja að það sé til nóg af mat­vöru í búðum. Einhvers staðar las ég að á Ítalíu séu þeir hættir að sinna fólki yfir sex­tugu. Ég trúi því ekki. Það hljóta að vera falskar fréttir. Einhver hjálp­aði mömmu minni að ná í vistir svo hún þyrfti ekki að fara úr húsi. Margir bjóða fram hjálp sína núna. Ég kemst við þegar ég heyri slíkar fréttir. Öll góð­verk hafa marg­föld­un­ar­á­hrif og skipta máli. Bakarí bauðst til að gefa heil­brigð­is­starfs­fólki brauð. Leigu­bíl­stjórar keyra lækna án end­ur­gjalds. Leikarar og jóga­kenn­arar bjóða ókeypis tíma á net­inu. Tón­list­ar­menn bjóða hverjum sem er að hlusta á tón­leik­ana sína.

„Öll góð­verk hafa marg­föld­un­ar­á­hrif og skipta máli“

Sam­fé­lagið stendur saman. Karl Breta­prins greind­ist með COVID-19 en er í lagi. Greta Thunberg setti sjálfa sig í ein­angrun. Í Svíþjóð er fólk ekki prófað nema það hafi alvar­leg ein­kenni. Sama á við um Ung­verja­land. Mörg okkar geta verið smituð með væg ein­kenni. Við verðum að forð­ast annað fólk til að bjarga lífi þeirra.

27. mars 2020

Eftir að ég skrif­aði í dag­bók­ina í gær kom konan mín mjög þreytt heim. Hún var að vinna utandyra í garði í öðru þorpi, ekki mjög langt í burtu. Hún kom heim með dálítið af reiðufé. Ég bað hana að biðja kúnn­ana sína um að leggja frekar inn á banka­reikn­ing­inn hennar, það er örugg­ara. Svo ákvað ég að þvo seðl­ana – þetta er pen­inga­þvottur í bók­staf­legri merk­ingu. Mamma hringir í morg­unsárið og ég spyr hana hvort hún hafi ein­hvern tím­ann gert það sama, að þvo pen­inga. Hún segir mér að það sé betra að strauja seðl­ana. Kór­óna­vírus­inn þoli hita illa. Svo í stað þess að skrúbba strauja ég. Ég fylgist með fréttum. Nú er það opin­bert: Frá og með morg­un­deg­inum er strangt útgöngu­bann. Enginn má fara að heiman nema að eiga brýnt erindi. Nú megum við ekki lengur fara í göngutúr. Við erum heppin. Við búum í sveit­inni og búum í húsi með garði. Ég má fara út í garð, því þar er ég ennþá tækni­lega heima hjá mér. Aðrir sem búa í litlum, þröngum íbúðum borg­ar­innar eru í verri málum. Ég man að ég á brýnt erindi til borg­ar­innar. Ég verð að sinna því áður en útgöngu­bannið skellur á. Það þýðir að ég verð að taka lest. Konan mín býr til and­lits­grímu handa mér. Hún verndar mig ekki en lík­lega getur hún að ein­hverju leyti varið aðra fyrir mér. Ég þarf að kaupa D-vítamín sem er nauð­syn­legt ónæm­is­kerf­inu, svo það geti varist vírusnum. Það er ekk­ert apó­tek í bænum okkar. Ég fer því til borg­ar­innar í dag. Það verður ekki svo auð­velt á morgun. Lög­reglan og her­inn munu sjá til þess að útgöngu­bann­inu verði fram­fylgt. Það er skrýtið að horfa upp á að hvorki lög­reglu­menn­irnir né her­menn­irnir nota hlífð­ar­búnað. Eru þeir ekki í hættu? Vel á minnst. Það er bara for­sæt­is­ráð­herr­ann sem ávarpar almenn­ing í fjöl­miðlum. For­set­inn hefur verið hljóður. Hvar er hann? Hver á bak­við þetta?

 „Nú er það opin­bert: Frá og með morg­un­deg­inum er strangt útgöngu­bann“

Á milli manna gengur skjal merkt land­lækni, þar sem fram kemur að ef sjúk­lingur með annan und­ir­liggj­andi sjúk­dóm og COVID-19 deyr, eigi að skrá dán­ar­or­sök­ina á hinn und­ir­liggj­andi sjúk­dóm, ekki á veiruna. Aðeins ef sjúk­lingur hefur enga und­ir­liggj­andi sjúk­dóma má kenna vírusnum um dauða hans. Þetta þýðir að dán­ar­töl­urnar verða lægri en raun­veru­leik­inn er. Að mínu viti ætti rík­is­stjórnin að gera einmitt hið öfuga. Hún ætti frekar að ýkja dán­ar­tíðn­ina svo almenn­ingur horf­ist í augu við hvað þessi vírus er hættu­legur og hjálpi til við að hemja útbreiðslu hann. Hvað er ég að skrifa? Þeir hafa þegar smitað huga minn með rök­fræð­inni sem þeir aðhyll­ast. Aðferð­inni að afskræma stað­reyndir eftir hent­ug­leika hverju sinni. Nei. Við ættum að treysta fólki fyrir sann­leik­anum. Það er svo ein­falt. Ekki minna, ekki meira. Ef ekki núna, hvenær þá? Rík­is­stjórnin segir að hún vilji koma í veg fyrir ofsa­hræðslu og ringul­reið. Hún ætti þá að hefta útbreiðslu sjúk­dóms­ins með því að deila með almenn­ingi öllum þeim upp­lýs­ingum sem hún býr yfir, því það er ekk­ert sem stjórn­völd geta gert til að minnka ofsa­hræðsl­una og ringul­reið­ina sem fólk finnur til þegar það missir ást­vini sína. Efna­hags­lífið er enn í hægum gangi en margir hafa misst vinn­una. Ein­hverjar aðgerðir hafa verið kynntar til að létta fjár­hags­erf­ið­leika fólks. Ákveðinn hópur þarf ekki að greiða suma skatta fyrr en síðar. Þeir fresta líka aðgerðum vegna ógreiddra skatta. Það verður ekki skrúfað fyrir raf­magn og gas á meðan á heims­far­aldr­inum stendur, jafn­vel þó að fólk greiði ekki reikn­inga sína. Það má heldur ekki flytja fólk sem ekki getur greitt af hús­næð­is­lánum sínum af heim­il­inu. Það er nauð­syn­legt svo allir hlýði skip­un­inni að halda sig heima. Sjóður var settur á fót fyrir starf­andi lista­menn. Það er ekki auð­velt að fá styrk úr honum en þeir sem hann fá gætu lifað af. Hann er aðal­lega ætl­aður leik­hús- og tón­list­ar­fólki sem náð hefur ákveð­inni stöðu. Minna þekktir lista­menn og kvik­mynda­gerð­ar­menn upp­fylla ekki skil­yrðin. Við konan mín fáum ekk­ert. Ég býst því við að halda áfram pen­inga­þvætt­inum. Líklega mun ég ekki greiða skatt­ana mína. Þetta verður því pen­inga­þvottur í tvö­földum skiln­ingi. Hlið­ar­hag­kerfi þeirra sem reyna að lifa af er strax byrjað að mynd­ast. Fólk skipt­ist á þjón­ustu og greiðir hvert öðru til hliðar við opin­bera hag­kerfið, til að hjálp­ast að. Það væri gott að geta reitt sig á ríkið þegar neyð­ar­á­stand ríkir í efna­hags­líf­inu, því hér borgum við almennt háa skatta. Ríkið er að hluta til banda­maður okkar, þegar kemur að því að setja reglur til að hefta far­ald­ur­inn, eins og að loka skólum og opin­berum stofn­unum. Og að hluta til óvinur okkar sem nýtir sér tæki­færið sem nú skap­ast til að sölsa til sín völd. Kæru mann­eskjur, hér og um allan heim. Það erum við sjálf sem erum erum hinir raun­veru­legu banda­menn hvert ann­ars. Það verður ljós­ara með hverjum deg­inum. 

28. mars 2020

„Þetta er fyrstu dag­ur­inn af ströngu úti­vist­ar­banni í land­inu. Nú er öllum lands­mönnum bannað að fara að heiman, nema að hafa fyrir því mik­il­væga ástæðu. Sagt er að hver sá sem brjóti þessar reglur verði sektaður. Við eigum nægar vistir í að minnsta kosti tvær vikur. Ég fyllti á þær  á fyrstu ferð minni út fyrir húss­ins dyr í viku. Það var meira streitu­vald­andi en ég átti von á. Ég var með heima­gerða and­lits­grímu allan dag­inn. Hún var of lítil á mig og þrýsti óþægi­lega á nefið á mér, sem brotn­aði í kvik­mynda­tökum fyrir nokkrum mán­uðum. Eftir nokkra klukku­tíma var ég orð­inn óró­legur vegna sárs­aukans og þráði að snerta á mér and­litið. Mér varð hugsað til þess hvað það er heft­andi að mega það ekki. Ég klædd­ist lika latex­hönskum. Ég hitti mann til að inn­heimta pen­inga­skuld fyrir vin minn. Hann lét mig hafa reiðufé. Nú þyrfti aftur að strauja seðla. Ég er far­inn að venj­ast því. Maðurinn klædd­ist hvorki grímu né hönskum. Hann gerði grín að mér: „Þú þarft ekki að vera svona hræddur,“ sagði hann. Aðeins um þriðj­ungur þeirra sem ég mætti klædd­ist hlífð­ar­bún­aði. Grím­urnar eru af öllu tagi, þær eru að verða tísku­varn­ingur eða tól til sjálf­stján­ingar, eins og sól­gler­augu. Ég las hjart­næma færslu eftir heil­brigð­is­starfs­mann um það hversu veik vörn gríman er gegn vírusnum. Þriðj­ungur smit­aðra eru heil­brið­is­starfs­menn. Hún bað alla að leggja sitt af mörkum til að bæta starfs­um­hverfi þeirra. Það væri fal­legt að klappa fyrir þeim og kalla þau hetjur, en meira þyrfti til. Svo bað hún okkur að halda okkur heima, til að hægja á vírusnum. Mamma hringdi í mig og spurði hvort mér væri sama ef hún gæfi heim­ili fyrir mun­að­ar­laus börn gömlu heim­il­is­tölv­una. Þar væri aðeins til ein tölva sem börnin verða að deila í fjar­nám­inu. „Auðvitað,“ sagði ég. Hún vill gera það sem hún getur til að hjálpa. Ég þvoði allt sem ég keypti. Ég er eins og trylltur þvotta­björn þessa dag­ana. Þetta var kvíða­vald­andi dagur, ekki síst þegar ég sá hvað margir virð­ast ekki taka ástandið alvar­lega. Úti­vist­ar­bannið mun ekki breyta miklu. Í þessu landi hafa allir sínar eigin afsak­anir, útskýr­ingar og ástæður fyrir öllu sem þeir gera. Þeir munu halda áfram að fara út. Mér er svo illt í nef­inu og ég er með haus­verk eftir að hafa borið óþægi­legu grímuna i allan dag og andað að mér loft­inu í höf­uð­borg­inni. Ég get ekki ímyndað mér hvernig heil­brigð­is­starfs­fólk­inu líður. Ég hef séð myndir af því, upp­gefnu með sprungna húð í and­lit­inu. Mér skilst að pabbi þvoi sér nú um hend­urnar uppúr klór. Hann er kom­inn út í hinar öfgarnar en sápu­þvottur myndi duga. Í Þýska­landi og Ameríku kynntu stjórn­völd leiðir að því að örva efna­hag land­anna og til­kynntu um styrki fyrir fjölda atvinnu­lausra. Ég skrif­aði undir áskorun um að allir Ung­verjar ættu að fá lág­marks­fram­færslu frá rík­inu á meðan á þessu stendur. Á einum degi höfðu mörg þús­und manns skrifað undir en svo var und­ir­skrifta­söfn­un­inni skyndi­lega hætt. Heim­ur­inn hefur gjör­breyst. Hann verður aldrei eins. Ég vona að við höldum í lær­dóm­inn um rétta for­gangs­röðun, þol­in­mæði og auð­mýkt. Ég hef á til­finn­ing­unni að þetta sé bara byrj­unin. 

29. mars 2020

Van­traustið sem hefur byggst upp á und­an­förnum ára­tugum í Ung­verja­landi er engu líkt. Það er full­kom­lega rétt­læt­an­legt vegna aðgerða stjórn­valda en það er hættu­leg staða þegar kemur að því að milda erf­ið­leika­tíma. Eitt af stóru vanda­mál­unum við mið­stýrð valda­kerfi er að þau gang­ast upp í því að halda upp­lýs­ingum leyndum, auk þess að þau skortir gagn­rýni og ábyrgð. Þetta kemur svo vel í ljós, nú þegar reynir á sam­fé­lag okkar og menn­ing­una alla. Borg­ar­stjór­inn í borg­inni þar sem mamma mín býr kvartar yfir því að fá ekki nýjar tölur um fjölda smit­aðra í borg­inni sem er á hans ábyrgð. Sá sem á að taka ákvarð­an­irnar fær ekki einu sinni að vita hver raun­veru­leg staðan er þegar kemur að útbreiðslu COVID-19-veirunnar. Leynd­ar­hyggjan nær til alls lands­ins. Hún nær yfir raun­veru­legan fjölda smit­aðra og aðgengi að varn­ar­bún­aði og sýna­tökum. Um hversu margir eru smit­aðir í raun. Hversu margir hafa lát­ist. Hver verði næstu skref. Á næstu dögum verður aftur tekið fyrir í þing­inu frum­varpið sem veitir for­sæt­is­ráð­herra okkar heim­ild til að stjórna land­inu með til­skip­unum. Þau fóru ekki í gegn við fyrstu atkvæða­greiðlu. Þá gerðu þeir lista yfir alla þá sem voru á móti. Nú eru góðar líkur á því að rík­is­stjórnin okkar verði sú eina í Evrópu sem hefur full­komið vald yfir þegnum sínum í ótak­mark­aðan tíma. Ekkert annað Evr­ópu­ríki velur að fara þessa leið til að hefta útbreiðslu far­ald­urs­ins.

„Sá sem á að taka ákvarð­an­irnar fær ekki einu sinni að vita hver raun­veru­leg staðan er þegar kemur að útbreiðslu COVID-19-veirunnar“

Almenn­ingur skipu­leggur staf­ræn mót­mæli og und­ir­býr áskorun. Hundruð þús­unda skrifa undir áskor­un­ina en aðeins tæp­lega tíu þús­und manns skráðu sig inn á mót­mælin. Fólkið treystir ekki rík­is­stjórn­inni. Ég ótt­ast að það sé með réttu. Það er komið vor og við förum í göngu­ferð. Fólk sem býr saman má ganga saman úti á götu, ef það forð­ast að eiga í sam­skiptum við aðra. Ég held áfram að þýða smá­sögur úr ensku, verk­efni sem ég fékk frá rit­stjóra sem svo hvarf og hefur ekki svarað síðan. Ég vona bara að hann birt­ist einn dag­inn aftur og borgi mér fyrir vinn­una. Óvissan er mikil. Það er að vissu leyti gott að vera sjálf­stætt starf­andi og vera vanur óvissu. Ég hugsa að margir eigi erfitt núna, þegar þeir hafa enga stjórn á aðstæðum sínum. En lífið er hvort sem er ekki á okkar valdi. Þess vegna þurfum við frelsi og traust. Að geta lært að taka ábyrgð og treysta. Já. Treysta. Treysta á okkur sjálf, á hvert annað, lífið og að breyt­ingar verði til hins betra. Ef ekki núna, þá hvenær? 

30. mars 2020

Í dag verður aftur tekið fyrir frum­varp til laga um sem fram­lengir um ókom­inn tíma neyð­ar­lögin sem sett voru á til að takast á við krepp­una í Ung­verja­landi. Í síð­ustu viku hefði þurft ⅘ atkvæða til að koma því í gegn en nú þarf aðeins ⅔ atkvæða, sem flokkur for­sæt­is­ráð­herra ræður þegar yfir. Í kvöld er því nokkuð víst að þessi lög taki gildi. Þetta er póli­tíska hlið mál­anna, sem skiptir máli en hefur á sama tíma enga þýð­ingu. Baráttan við far­ald­ur­inn veltur ekki á þessu. Helstu afleið­ingar lag­anna tengj­ast öðru: Að hafa í frammi skoð­anir og gefa upp­lýs­ingar sem stang­ast á við full­yrð­ingar hins opin­bera, hvað varðar ástandið vegna kór­óna­víruss­ins eða hvað sem kemur í veg fyrir að rík­is­stjórnin fari sínu fram, verður refsi­vert og varðar fimm ára fang­elsi. Ég var að átta mig á að ef ég viðra skoð­anir mínar á aðgerðum stjórn­valda undir nafni og þær birt­ast á prenti á það líka við um mig. Að skrifa þessa dag­bók á opnum vett­vangi verður glæp­sam­legt athæfi frá og með morg­un­deg­inum. Það er mikið gras­rót­ar­starf í gangi. Fólk kennir hvað öðru að sauma and­lits­grímur. Spít­öl­unum ber­ast styrkir. Þau sem selja lyf, mat og mik­il­væga þjón­ustu halda áfram starf­semi, þrátt fyrir að með því hætti þau á að hitta smitað fólk. Fjöl­skyldur aðlag­ast ástand­inu og sinna menntun að heiman. Stjórn­endur sjúkra­húsa und­ir­búa sig fyrir álag og reyna að viða að sér starfs­fólki til að vera reiðu­búnir. Samkvæmt opin­berum tölum eru 477 sýktir og fimmtán látnir. Stóra verk­efnið er að hefta útbreiðsl­una, hægja á henni, til að koma í veg fyrir að hér skap­ist ástand svipað því sem er á Ítalíu og Spáni. Hvort neyð­ar­að­gerð­irnar og laga­breyt­ing­arnar sem hér hafa verið gerðar eiga eftir að duga á eftir að koma í ljós. Sumir kenna gríni á sam­fé­lags­miðlum um að almenn­ingur taki ástand­inu ekki nógu alvar­lega. Ég held að það sé eina leiðin til að lifa af. Það er í eðli Ungverja að gera grín að öllu, ýmist til að gagn­rýna eða til að sætta sig við það sem þeir geta ekki breytt. Sárs­auk­inn að baki grín­inu er það sem gerir það fyndið. Það mildar sárs­auk­ann að hlæja.

„Að skrifa þessa dag­bók á opnum vett­vangi verður glæp­sam­legt athæfi frá og með morg­un­deg­inum“

Hjá mörgum kemur ótt­inn í bylgjum. Þeim líður vel þar til einn dag­inn að þeir fá felmt­ur­skast og eru slegnir niður af ofsa­kvíða sem þeir vita ekki hvernig á að takast á við. Ég er búinn að fá köst. Ég vona að þau komi ekki aftur. Konan mín þarfn­ast faðm­laga og hug­hreyst­ingar. „Fyrsta faðm­lag dags­ins er mik­il­væg­ast,“ segir hún. Það setur tón­inn fyrir dag­inn. 

31. mars 2020 „Við erum öll í þessu saman. Kór­óna­vírus­inn kennir okkur að það kemur okkur við hvað er að ger­ast hjá fólki í öðrum heims­hlutum. Eða í næsta húsi. Það sem við gerum hefur bein áhrif á líf ann­arra. Ég get bjargað manns­lífum með því að halda mig heima. Ég get sett sjálfan mig og aðra í hættu með því að hitta þá. Heil­brigð­is­starfs­fólk berst fyrir ein­hvern sem gæti verið ég sjálfur eftir nokkrar vikur. Eldri borg­ari lætur lífið. Gæti hafa verið annað for­eldra minna. Það er erfitt að halda sig heima. Þannig er það líka fyrir millj­ónir ann­arra um allan heim. Við göngum gegnum fjár­hags­lega erf­ið­leika. Það gerir líka millj­arður manna um allan heim. Hver þeirra er ein­stak­lingur, mann­eskja. Þetta er ekk­ert venju­legt vanda­mál. Það er í senn alþjóð­legt og per­sónu­legt. Mér líður illa en það er for­vitni­legt að vita að til­finn­ingar mínar eru þær sömu og svo margra ann­arra. Þjáning mín er sjú sama og þeirra. Nú er ekki erfitt að ímynda mér hvernig þeim líður eða hvað þau eru að gera. Ég finn til nándar með svo mörgum og ég veit að þeim líður eins, að þeir geta ímyndað sér sárs­auka minn og erf­ið­leika, því hann er sam­tímis og sam­bæri­legur þeirra. Við erum saman. Aðskilin lík­am­lega og sam­fé­lags­lega en sam­ein­umst í lífs­reynsl­unni. Ég finn sterkt fyrir orku augna­blikanna. Hún er yfir­þyrm­andi. Á sama tíma ein­stök. Við erum að vakna. Ég býst ekki við að gleyma þessu nokkurn tím­ann. Né að ég vilji gleyma því. Laga­breyt­ingin sem gefur rík­is­stjórn­inni völd til að stjórna með til­skip­unum hefur verið sam­þykkt og hafa þegar tekið gildi. Það er áhuga­vert hvað ég vand­ist hug­mynd­inni hratt, því það er ekk­ert sem hægt er að gera til að sporna við þessu strax. Ég hef ekki fundið til kvíða vegna þessa síð­ustu daga en fyrir viku var ég í upp­námi og virki­lega hræddur. Svo hætti ég því. Hugurinn aðlag­ast ástand­inu. Hann getur ekki verið stöðugt á verði, sættir sig við hið óásætt­an­lega ef engu er hægt að breyta. En ég get ekki sýnt and­lit mitt né gefið upp rétt nafn. Fram að þessu var ekki ólög­legt að vera á annarri skoðun. Nú er það það. Við lærum að lifa með þessu og sjáum til hvort rík­is­stjórnin gefur völdin aftur þegar ástand­inu lýkur. Því miður hefur hún ekki haft til­hneig­ingu til þess að gefa eftir völd hingað til.

„Við erum saman. Aðskilin lík­am­lega og sam­fé­lags­lega en sam­ein­umst í lífs­reynsl­unni“

Ég fæ skyndi­legt kvíða­kast. Haus­verkur, kaldur sviti, ein­beit­ing­ar­leysi, spenna. Ég get ekki andað eðli­lega, pirr­ingur og skap­sveiflur. Það er ógn­andi skuggi yfir öllu. Lát­bragðs­leikur er lausnin. Í dýra­rík­inu reynir bráðin að blanda sér í hóp rán­dýr­anna þegar hún er í hættu. Ég er ekki frels­is­bar­áttu­maður. Ég er frið­ar­sinni. Ég mun blanda mér í hóp­inn og lúta höfði. Ég lýk þess­ari dag­bók með and­varpi. Það er góð til­finn­ing að vita að ég geti deilt sann­leika mínum með öðrum. Að vera ein rödd í kór ólíkra radda á einmitt þessu augna­bliki. Að þeir sem heyra raddir okkar finni fyrir okkur, þekki okkur og tengi við okkur. Sögur okkar eru eins. Þeirra, okkar.“

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Dagbók í útgöngubanni

Býst ekki við að börnin snúi aftur í skólann á þessu ári
VettvangurDagbók í útgöngubanni

Býst ekki við að börnin snúi aftur í skól­ann á þessu ári

Í Kata­lóníu hefur verið strangt úti­vist­ar­bann í gildi frá því um miðjan mars. Þar, eins og víðar í land­inu, eru íbúar ugg­andi enda stand­ast heil­brigð­is­stofn­anir álagið vegna kór­óna­veirunnar illa. Í Barcelona býr Judit Porta, blaða­maður og menn­ing­ar­miðl­ari, með eig­in­manni og tveimur börnum. Þau búa í lít­illi íbúð í Gracia-hverf­inu og hafa ekki stigið út fyrir húss­ins dyr svo vikum skiptir. Hún deilir hér dag­bók sinni með les­endum Stund­ar­innar.
„Það er svo mikil þögn þarna úti“
VettvangurDagbók í útgöngubanni

„Það er svo mikil þögn þarna úti“

Stjórn­völd í Banda­ríkj­unum fóru hægt af stað með aðgerðir til að hefta COVID-19 far­ald­ur­inn og lands­menn virð­ast nú súpa nú seyðið af því, þegar útbreiðsla hans virð­ist stjórn­laus. New York-ríki hefur hingað til farið verst út úr far­aldr­inum en til­fell­unum fjölgar hins vegar hratt í fleiri ríkjum, meðal ann­ars í Los Angeles þar sem Siobhan Murphy, rit­höf­undur og fram­leið­andi, býr.
Dagbækur úr útgöngubanni: „Ekkert verður aftur eins og það var“
VettvangurDagbók í útgöngubanni

Dagbækur úr útgöngu­banni: „Ekkert verður aftur eins og það var“

Róttækar breyt­ingar á dag­legu lífi eru nú veru­leiki fólks um heim allan. Söknuður eftir hvers­dags­lífi, vinum og fjöl­skyldu, ótti við hið ókunna, atvinnu­ó­ör­yggi og tor­tryggni í garð yfir­valda er meðal þess sem lesa má úr dag­bók­ar­færslum sex jarð­ar­búa, skrif­aðar á sjö dögum. Allir búa þeir við útgöngu­bann á sínum bletti jarð­ar­kúl­unnar. En þrátt fyrir að allir lifi þeir nú tíma sem eiga sér enga hlið­stæðu í sög­unni njóta þeir í auknum mæli feg­urðar þess ein­falda, finna til djúp­stæðs náunga­kær­leika og vilja síður snúa aftur til þess mynsturs sem ein­kenndi líf þeirra áður en veiran tók það yfir.
Óttast hungrið meira en veiruna
VettvangurDagbók í útgöngubanni

Óttast hungrið meira en veiruna

Stjórn­völd í Argent­ínu hafa stært sig af því að hafa brugð­ist hratt við ógn­inni sem stafar af COVID-19. Frá því 19. mars hefur útgöngu­bann verið í gildi þar. Lucia Maina Waisman er blaða­maður, sam­fé­lags­miðl­ari, kenn­ari og bar­áttu­kona fyrir mann­rétt­indum, sem er búsett í borg­inni Kordóba í Argent­ínu. Hún deilir dag­bók­ar­færslum sínum með les­endum Stund­ar­innar.
„Getum við farið?“
VettvangurDagbók í útgöngubanni

„Getum við farið?“

Í Marra­kesh í Marrokkó búa hjónin Birta og Othman með dætur sínar fjórar. Þarlend yfir­völd brugð­ust hraðar við COVID-vánni en mörg nágranna­ríkin, settu meðal ann­ars á strangt útgöngu­bann og aðrar hömlur á dag­legt líf. Þrátt fyrir aðgerð­irnar hefur til­fellum kór­óna­veirunnar fjölgað þar hratt á und­an­förnum dögum. Birta Ár­dal Nóra Berg­steins­dótt­ir deilir dag­bók sinni með les­endum Stund­ar­innar. Í henni má meðal ann­ars lesa að fjöl­skyldan hafði hug á að koma til Íslands á meðan á heims­far­aldr­inum stendur, sem hefur reynst erfitt hingað til.

Mest lesið

Ástleysið er sárt
1
Viðtal

Ást­leysið er sárt

Nánd er nær­ing, nauð­syn­leg eins og matur. Tæpur helm­ingur fólks elst upp í óör­uggum tengslum sem geta komið niður á tengslum og ást­ar­sam­böndum á full­orð­ins­árum, jafn­vel ógnað heilsu, enda er „tengsla­myndun ein af grunn­for­sendum far­sældar“, að sögn klíníska sál­fræð­ings­ins Guð­brands Árna Ísberg. Í bók sinni, Í augum þínum verð ég til, fjallar hann um getu okkar til að mynda tengsl og ást­ina í öllum sínum myndum.
Íslenskur læknir varpar nýju ljósi á lífshættulegan meðgöngusjúkdóm
2
Viðtal

Íslenskur læknir varpar nýju ljósi á lífs­hættu­legan með­göngu­sjúk­dóm

Nítján ára gömul lá Silja Rut Ragn­ars­dóttir nær dauða en lífi á skurð­ar­borði Land­spít­al­ans eftir alvar­legt til­felli með­göngu­eitr­unar. Íslenskur vís­inda­maður í Banda­ríkj­unum, Jóhann Elí Guð­jóns­son húð­læknir, leiðir braut­ryðj­andi rann­sóknir sem varpa nýju ljósi á hvers vegna sjúk­dóm­ur­inn kemur fram. Hann telur mögu­legt að þróa lyf við sjúk­dómnum sem bjargað gæti manns­lífum.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

„Margt sem ég hef séð situr í mér“
3
Viðtal

„Margt sem ég hef séð situr í mér“

Þegar Halla Bergþóra Björns­dóttir varð fyrst kvenna til þess að sinna lög­gæslu á Húsavík fékk hún að heyra að konur ættu ekk­ert erindi í lög­regl­una. Hún lét það ekki á sig fá, varð lög­reglu­stjóri og loks rík­is­lög­reglu­stjóri. Starfið hefur breytt henni, enda hefur hún komið að erf­iðum málum og fengið hót­anir. Á sama tíma hefur hún öðl­ast skarp­ari sýn á lífið, sterk­ari löngun til að gera gagn og fundið fyrir þakk­læti fyrir allt það góða.
Ástleysið er sárt
4
Viðtal

Ást­leysið er sárt

Nánd er nær­ing, nauð­syn­leg eins og matur. Tæpur helm­ingur fólks elst upp í óör­uggum tengslum sem geta komið niður á tengslum og ást­ar­sam­böndum á full­orð­ins­árum, jafn­vel ógnað heilsu, enda er „tengsla­myndun ein af grunn­for­sendum far­sældar“, að sögn klíníska sál­fræð­ings­ins Guð­brands Árna Ísberg. Í bók sinni, Í augum þínum verð ég til, fjallar hann um getu okkar til að mynda tengsl og ást­ina í öllum sínum myndum.

Mest lesið í mánuðinum

Snýr aftur í hjúkrunarfræði eftir heilablæðingu
4
ViðtalLífið á Grensás

Snýr aftur í hjúkr­un­ar­fræði eftir heila­blæð­ingu

Við­bragðs­að­ilar héldu að Björn Ólafur Har­alds­son væri útúr­dóp­aður þegar hann lá á gólf­inu með blæð­ingu í heila. Hann var 21 árs og í hjúkr­un­ar­fræði­námi þegar áfallið reið yfir og þurfti ítrekað að leið­rétta mis­tök ófag­lærðs starfs­fólks á heil­brigð­is­stofn­unum. Nú stefnir hann á að klára námið og koma sterk­ari til baka.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár